Кіріспе

Амфибияның түрі

Джефферсон саламандрасы (Ambystoma jeffersonianum) – Солтүстік-Шығыс АҚШ, Оңтүстік және Орталық Онтарио, және Оңтүстік-Батыс Квебекке тән жер асты саламандрасы. Ол Пенсильваниядағы Джефферсон колледжінің құрметіне аталған. Оның денесінің үстіңгі жағы әдетте қара сұр, қоңыр немесе қара түсті, ал алдыңғы бөлігі ашық реңді болады. Кейбір жекелемелердің қабырғаларында күміс немесе көгілдір дақтар болуы мүмкін; анальды аймақ әдетте сұр түсті болады. Бұл саламандралар жіңішке денелі, кең мұрынды және ерекше ұзын саусақтарымен сипатталады, ал мөлшері әртүрлі болады. Басқа жер асты саламандралары сияқты, Джефферсон саламандрасы да қоршаған ортаға көміледі; олар осы мақсатқа арналған жақсы дамыған өкпелерге ие. Табиғаты бойынша түнгі жануарлар, оларды көбелек шағылысу маусымында күндіз де кездестіруге болады. Көбелек шағылысуы көктемнің басында, аймақтағы қар ерігеннен кейін жүзеге асады.

Көбею

Жұмыртқалар су астындағы бұтақтар мен басқа да табиғи тіректерге жабысып, шағын топтарда орналасады. Бір ұяда 5-ден 60-қа дейін жұмыртқа болады, орташасы шамамен 30. Олардың алғаш рет көбейетін жасы және көбею жиілігі белгісіз; әйелдердің 22 айда, ал еркектердің 34 айда көбейетіні болжанып отыр. Жұмыртқалар жылдам дамиды және 15 күн ішінде шайқалады. Дернәсілдер екі-төрт ай бойы су қоймасында қалады, осы уақыт ішінде олар шайқалу кезіндегі өлшемдерінен 3-8 есеге дейін өседі. Көк дақты Джефферсон саламандрасының кешенінде ерекше көбею тактикасы бар. Джефферсон саламандрасының зертханада көк дақты саламандрамен көбеймейтіні белгілі болды, бұрын олардың арасында "гибридтер" – күміс саламандра және Трембле саламандрасы пайда болады деп есептелген. Генетикалық тестілеулер күміс саламандра мен Трембле саламандрасының полиплоидты әйелдер екенін көрсетті (еркектердің тек 2% ғана тірі қалады және олар сүректіксіз). Бұл жануарлар көбінесе Джефферсон саламандрасынан әрбір хромосоманың екеуіне және көк дақты саламандрадан әрбір хромосоманың біреуіне ие, нәтижесінде LJJ генотипі (сонымен қатар Трембле саламандрасы деп те аталады) пайда болады. Бұл генотип осы полиплоидты әйелдер таза Джефферсон саламандрасының еркегімен жұптасқанда пайда болады, нәтижесінде таза еркек Джефферсон саламандрасының хромосомасы жұмыртқаға (әсіресе жылы су жағдайында) қосылып, әдетте LJ диплоидты немесе LJJ триплоидты хромосома жиынтығын құрайды, сәйкесінше LJJ немесе LJJJ ұрпақтарын тудырады. Көбінесе салқын жағдайда LJ немесе LJJ аналық Джефферсон саламандрасының еркегімен жұптасып, оның сперматозоидын тек өзінің генетикалық клондауын іске қосу үшін "қарызға алады", оның хромосомасы (J) жұмыртқаға қосылмайды. Осы полиплоидты көбею стратегиясы басқа да мол саламандра түрлеріне тән. Бұл полиплоидтардың болуы жеке дараның қай түрге жататынын анықтауды қиындатады, екі түрдің де популяциялық көрсеткіштерін бұрмалайды.

Тіршілік ету ортасы

Жасырын ересектер ылғалды жағдайда жапырақты ормандардағы тастар мен түбірлердің астына немесе жапырақ шөгінділері мен басқа да бұталарға жасырынуға бейім. Олар көбінесе қылқан жапырақты ормандарда кездеспейді, себебі кейбір қарағай және шырша инелерінің құрғақтығы мен тікенділігі жұқа терілі қосмекенділерге зиян келтіруі мүмкін. Олар жылдың көп бөлігінде құрғақ немесе суық болған кезде жер астында қазылып жатады. Солтүстік ендіктегі қысқы жағдайды бастан кешіру үшін олар қатты қабатынан төмен (шамамен 18 дюйм) тереңге жетуі керек. Олар көбінесе жапырақты ормандардағы құмды топыраққа немесе кейде ескі, ылғалды бальзамдық ормандардағы топыраққа көміледі. Көбейтілу орындары әдетте қыстауға арналған жерлерге жақын болғандықтан, олардың көшіп-қонуы жылдам және көбінесе қатты жаңбырдан кейін немесе оның кезінде болады. Олар таралған балық жоқ көлдер мен көктемгі тоғандарды таңдайды, олар солтүстік ендіктегі қардың еруінен пайда болатын көктемгі сумен толады. Кейбір көбейту тоғандары олардың ормандық мекенінен бірнеше жүз метр қашықтықта, фрагменттелген ландшафттарда орналасуы мүмкін. Джефферсон саламандралары – Оңтүстік Онтариодағы олардың ареалының солтүстік шетінде көктемде пайда болатын алғашқы қосмекенділердің бірі, онда олар орманның әлі де мұздаған төсенішімен жартылай еріген көбейту тоғандарына жету үшін "қарға аяқ киімдерін" кигендей көрінеді. Еркектер бірінші болып көшіп келеді, ал әйелдер олардан көп ұзамай соңынан келеді. Бұл саламандралардың басында кішкентай тесікшелер бар, оларды ұстағанда ақшыл сұйықтық бөлінеді, бұл олардың көшіп бара жатқанда иіс із қалдыруы мүмкін екенін көрсетеді. Ambystoma jeffersonianum көбінесе дақты саламандрамен бірдей ортада кездеседі.

Тағам

Личинкалар етқоректі, көбінесе су омыртқасыздарымен қоректенеді. Тамақ жетіспесе, жемтілікке (каннибализмге) бейімделуі мүмкін. Ересектер де етқоректі, түрлі ұсақ омыртқасыздарды жейді.

Мәртебе

Джефферсон саламандрасы – жаһандық деңгейде қамқорлықты қажет етпейтін түр, бірақ оның ареалының кейбір бөліктерінде оның мекен ету ортасына қауіп төніп тұр. Ал Канаданың барлық аймақтарында ол қауіп астындағы түр болып саналады. Онтарио үкіметі осы түрді ерекше қорғалатын қосмекенді деп жариялап, осылайша түрдің өзін және оның мекен ету ортасын қорғауды қамтамасыз етеді.