Усман Бег (1356-1435) – Ақ Қойлы тайпалық конфедерациясының басшысы, Түркия, Иран, Әзербайжан аймақтарында билік еткен тұлға. Тегі, өмірі туралы мәліметтер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Усман Бег немесе Осман Бег (; Kara Yülük Osman Bey; 1356 – 1435) – қазіргі Түркияның шығысы, Иран, Әзірбайжан және Ирак аймақтарындағы Ақ Қоюнлу түркі тайпалары конфедерациясының 14-шы ғасырдың соңы мен 15-шы ғасырдың басындағы басшысы.
Uthman Beg or Osman Beg (; Kara Yülük Osman Bey; 1356 – 1435) was a late 14th and early 15th century leader of the Turkoman tribal federation of Aq Qoyunlu in what is now eastern Turkey, Iran, Azerbaijan and Iraq.
Атауы
Бахауддин Усман деп туған ол кейін Қара Илюк немесе Қара Юлук деген есіммен белгілі болды. Дегенмен, Джон Э. Вудс бұл түсіндірмені күмәнді деп есептейді, себебі қазіргі түрік тілінде "leech" сөзі "сүлік" деп аударылады, ал "йүлік" сөзі "сақалсыз" немесе "тегіс" деген мағына береді.
He was born Baha ud Din Uthman and was later given the nickname Qara Iluk or Qara Yuluk meaning The Black Leech. However, John E. Woods argues that this interpretation is doubtful since "leech" in modern Turkish is sülük, not yülük, which means cleanshaven or smooth.
Ерте өмір
Усман Бег – Фахр-уд-Дин Құтлуғтың ұлы, оның грек әйелі Мария, Трапезунд патшасы Алексий III-нің қарындасы болған. Ол 1356 жылы туған деп есептеледі. Византия және Ақ-Койунлу деректеріне сәйкес, ол кейіннен анасының туысы, Алексий III және оның жұбайы Теодора Кантакузеннің қызымен үйленді. Ол ағалары Ахмет пен Пир Әлидің Сива қаласының Кади Бурхан әл-Диніне қосылғандағы ниеттерінен қорқып жүрді. Соңында ол қарсыластарын өлтіріп, 1398 жылы олардың жерлерін басып алды, бірақ Сүлеймен Челеби бастаған Осман әскері келгенде Ерзинжаннан шегінді. Осы жорықтан кейін ол Оңтүстік-Шығыс және Шығыс Анатолиядағы билігін нығайтуға тырысты. 1407 жылы Мамлюк әмірлерін жеңіп, оның абыройын арттырды. Дегенмен, ол Тимурдың немересі Әбу Бакрды жеңіп, Әзербайжанды бағындырған Қара Юсуфқа қарсы жеңіліске ұшырады. 1412 жылы Ерғани маңында Қара Юсуфтан жеңілді. 1417 жылы Қара Юсуфтан тағы жеңілген соң, ол Қара Юсуфпен бір жылға созылған бейбіт келісімге келді. 1418 жылы ол Мардинді қоршап алып, тонады, соның салдарынан Қара Юсуф оған қайтадан шабуыл жасады. Ол жеңіліп, Алеппоға қашты. Екі жылдан кейін ол Ерзинджанды қоршап алып, Қара Юсуфтың ұлы Яқубты жеңді. 1421 жылы ол Мардинді қайтадан алуға тырысты, бірақ Қара Искандардан жеңілді. Ол өзінің иелігін одан әрі кеңейтіп, Урфа мен Ерзинджанды бағындырды. Ол Байбұртты немересі Құтлы Бегке, Терқанды екінші немересіне, ал Шебинқарахисарды ұлы Яғұпқа беріп, жерін бөлісті. Сонымен қатар, ол Дулқадирлерден Харпутты алып, оны ұлы Әли Бегке сыйлады. 1429 жылы Мамлюктер Урфаны және оның төңірегін тонады, тіпті Усманның ұлы Хабил Бегті тұтқынға алды, ол 1430 жылы астана Каирде қайтыс болды. Сол жылы Мамлюк сұлтаны Барсбай Амидке жорық жасады, бірақ Мамлюктер айтарлықтай жетістікке жете алмады. 1432 жылы ол Мардинді жаулап алды. 1434 жылы Қара Искандар Ширванды тонағанда, Халилулла I Усман Бегтен көмек сұрады. Ол Эрзурумды қоршап алып, Қара Қойынлудан тартып алып, қаланы ұлы Шейх Хасанға тапсырды. 1435 жылдың тамыз айында ол Эрзурум маңында Қара Искандардан жеңіліп, көп ұзамай қайтыс болды.
Uthman Beg was the son of Fakhr ud Din Qutlugh, likely by his Greek wife, Maria, sister of Alexios III of Trebizond. He is estimated to have been born 1356. According to Byzantine and Aq Qoyunlu sources, he later married his maternal cousin, a daughter of Alexios III and his consort Theodora Kantakouzene. He was afraid of the intentions of his brothers, Ahmed and Pir Ali when they joined Kadi Burhan al Din of Sivas. He eventually killed his opponents and took over their territories in 1398 but retreated from Erzinjan on the arrival of the Ottomans under Süleyman Çelebi. After this expedition, he tried to consolidate his dominance in Southeastern and Eastern Anatolia. In 1407, further increased his reputation by defeating Mamluk emirs. However, he failed against Qara Yusuf, who conquered Azerbaijan by defeating Timur's grandson Abu Bakr. In 1412, he was defeated by Qara Yusuf near Ergani. When he was defeated by Qara Yusuf again in 1417, he made a peace agreement with Qara Yusuf, which lasted one year. In 1418, he besieged and pillaged Mardin causing Qara Yusuf to march on him again. He was defeated and fled to Aleppo. Two years later, he besieged Erzincan and defeated Yakub, son of Qara Yusuf. In 1421, he tried to take Mardin again but was defeated by Qara Iskandar. He further expanded his territory by talking Urfa and Erzincan. He divided his land by giving Bayburt to his nephew Qutlu Beg, Tercan to his other nephew and Şebinkarahisar to his son Yaqub. He also took Harput from the Dulkadirids, which he gave to his son Ali Beg. In 1429, Mamluks plundered Urfa and its surrounding, and even captured one of Uthman's sons, Hâbil Beg, who died in the capital Cairo in 1430. The same year Mamluk Sultan Barsbay marched on Amid, however Mamluks did not achieve a significant success. In 1432, he conquered Mardin. In 1434, upon Qara Iskandar's plunder of Shirvan, Khalilullah I asked help from Uthman Beg. He besieged and took Erzurum from the Qara Qoyunlu and gave the city to his son Sheikh Hasan. In August 1435, he was defeated by Qara Iskandar in the vicinity of Erzurum, and died soon after.
Мұра
Ақ Қоюнлу тайпалық конфедерациясының аймақтық күшке айналуы Усман Бег тұсында болды. Ол өзінің билігін арттырған сайын, Персия-Ислам әкімшілігінің негізін қалауға да кірісті. Шыңғыс хан бір кездері өзінің моңғол ізбасарларына осыған ұқсас ескерту жасаған еді. Усман Бегтің немересі Ұзын Хасан Ақ Қоюнлу билеушілерінің алғашқысы болып, Ақ Қоюнлу тайпалық конфедерациясын Персия-Ислам сұлтандығына айналдыру мақсатымен әскери жорыққа шықты.
The transformation of the Aq Qoyunlu tribal confederation into a regional power took place under Uthman Beg. As he augmented his power, he also started to develop the foundations of a Perso Islamic administration. Genghis Khan had once warned his Mongol followers with the same sort message. Uthman Beg's grandson Uzun Hasan would be the first Aq Qoyunlu ruler to openly disembark on a campaign aimed at transforming the Aq Qoyunlu tribal confederation into a Perso Islamic sultanate.