Кіріспе

Құрып кеткен трилобиттер туысы

Phacopidae – төменгі ордовик кезеңінен жоғарғы девон кезеңіне дейін кездесетін факопид трилобиттер туысы. Оның өкілдері барлық палеоконтиненттерде таралған.

Сипаттама

Барлық факопиналардағыдай, көздер (бар болса) өте үлкен (Phacops rana-да 0,5 мм), ортақ мүйіз қабығы жоқ, жеке-жеке линзалардан тұрады (шизохрольді көздер деп аталады). Дегенмен, бірнеше факопидте линзалар өте аз, мысалы, Cryphops, Denckmannites, Dienstina, Eucryphops, Nephranops және Plagiolaria туыстарының түрлері, немесе Afrops, Dianops, Ductina және Trimerocephalus сияқты түрлерде көздер мүлдем жоқ. Бас сүйегінің табиғи сынық сызықтары (тігістер) күрделі көздің үстіңгі жиегі бойымен өтеді. Көздің артқы жағынан бұл сызықтар бастың қабырғасына (пропариан) қарай кесіледі, артқа қарай емес. Көздің алдында оң және сол жақ беттік тігістер үрленген глабелланың алдында бірігіп, еркін жақтар (немесе либригеналар) бір бөліктей біріктіріледі. Кейбір көзсіз туыстарда (Ductina) тігіс шеттік тігіспен сәйкес келеді де, сол себепті жоқ болып көрінеді. Скелеттің "ішке жиылған" бөлігінде (дублюрде) ростральды тақта құру үшін кесіп өтетін тігістер жоқ. Кеудеде 11 (сирек жағдайда 10) сегмент бар, бүйірлік жақтары (немесе плевралары) жоғарылаған және буындық жақтары анық көрінеді. Құйрық қалқаны (немесе пигидиум) әрқашан бас қалқанынан (немесе кефалондан) кіші болады, бұл жағдай микропигоз деп аталады. Phacopidae-де глабелланың алдыңғы және екі жақтан орналасқан лобтарының бірігуі алдыңғы лобты құрайды, ол алға қарай кеңейеді, үрленуі мүмкін және маңдай шекарасынан асып түседі. Глабелланың артқы жағынан екі ойыс (немесе кейде біреуі) глабелланы кесіп өтеді, екі сақина (“аралық сақина” және “оқиғалық сақина”) құрайды. Бас сүйегі гендік тікендермен аяқталмайды. Кеуденің бүйірлік жақтары (немесе плевра, жекеше плевра) дөңгелек болып келеді. Пигидиум жақсы дөңгелектелген, жартылай дөңгелек немесе қысқа болып келеді, шеттері толық және бүйірлік және артқы шығыңқылары жоқ. Көптеген Phacopidae-де беттік тігістері үздіксіз және жақсы дамыған болса, олар экдизисте функционалды болмаған, себебі жеке еркін жақтар табылмайды.

Тарату

Ең ерте түрі және ордовик (жоғарғы катиан) дәуірінен белгілі жалғыз түрі – Sambremeusaspis fossesensis. Факопидтер силур дәуірінде маңызды отбасы болып қалыптасты және девон дәуірінде зор таксономиялық әртүрлілікке ие болды.