Япон саяхаты мен ғалымы Ямакава Кендзиро

Кіріспе

Япон саясаткері Барон Ямакава Кендзиро (山川健次郎) – жапон самурайы, саясаткер, физик, академиялық әкімші және Босин соғысы тарихының бірнеше кітабының авторы. Ол Токио императорлық университетінің, Кюсю императорлық университетінің және Киото императорлық университетінің президенті қызметін атқарды. Сондай-ақ, ол Құпия кеңесші және Теңдер палатасының мүшесі болды. Оның есімі көбінесе "Ямакава" деп жазылғанымен, ол өзінің ағылшын тіліндегі жазуында "Ямагава" деп жазған.

Өмірбаян

Ямакава Аидзу доменінің (қазіргі Фукусима префектурасы) аға самурайы Ямакава Наоэдің үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Бякотай отрядының мүшесі болды – Бошин соғысы кезінде Аидзуды қорғауда күш білдірген, негізінен 15-17 жас аралығындағы жігіттерден құралған, жаңадан құрылған Аидзу домені әскерінің бөлімшесі. Мейдзи қайта орнатудан кейін, Дзен монахы Кавай Дзенджунның көмегімен Ямакава Чосюдің вассалы Окудайра Кенсукеге тәрбиеге берілді. Жаңа Мейдзи үкіметі Ямакаваны Йель университетінің Шеффилд ғылыми мектебінде физиканы оқуға жіберді, ол Жапониядан бітірген алғашқы студент болды. Жапонияға оралғаннан кейін Токио императорлық университетінде ассистент және аудармашы болып жұмыс істеді, ал 1879 жылы Жапониядағы алғашқы физика профессоры атанды. (Бұл кезде Томас Корвин Менденхолл және Уильям Эдвард Айртон сияқты бірнеше шетелдік профессорлар жұмыс істеген). Мейдзи және Тайшо дәуірлерінде ол 1907 жылы Кюсю технология институтын құруға қатысты және Токио императорлық университетінің (1901–1905 және 1913–1920), Кюсю императорлық университетінің (1911–1913) және Киото императорлық университетінің (1914–1915) президенті қызметін атқарды. Кейіннен ол казуку ақсүйектер жүйесі бойынша даншаку (барон) шеніне ие болды. Өмірінің соңында ол сондай-ақ Сыртқы кеңесші (1923 жылдың ақпанында тағайындалды) және Пирлер палатасының мүшесі болды. Ол және оның інісі Ямакава Хироши Едо дәуірінің соңындағы тарихшылар арасында екі монументалды еңбектің авторлары ретінде танымал. Кенжироның "Айзу Бошин Сэнси" атты еңбегі соғыс кезінде оның туған доменінің іс-қимылдарын тіркеп сақтады. Ол сонымен қатар бірнеше тарихи еңбектердің авторы болды, соның ішінде Айзулық жерлесі Мунекава Тораджимен бірлесіп жазған "Хосю Айзу Бякотай Дзүкюси ден" кітабы. Ямакаваның әпкелері Ямакава Футаба (1844–1909) және Ямакава Сутематсу (1860–1919), кейіннен Ояма Сутематсу ханшайымы (大山捨松) да кеңінен танымал. Бошин соғысы кезінде Аидзу шайқасына қатысқан Футаба кейіннен Очаномидзу университетінің алдағы іргесі болған Токио әйелдер орта мектебінде (東京女子高等師範学校, Токио Джоши Кото Шихан Гакко) жұмыс істеді. Сутематсу Ивакура миссиясының құрамында АҚШ-қа жіберілген бес жапон қызының бірі болды, ол Вассар университетінің алғашқы жапон түлегі болды және кейіннен Жапон императорлық армиясының генералы Ояма Иваоның әйелі атанды.

Yamakawa was born as the third son to Yamakawa Naoe, a senior samurai of the Aizu Domain (present day Fukushima Prefecture). He became a member of the Byakkotai, a unit of the newly reorganized Aizu domain army composed mostly of boys aged 15 to 17 years, who fought in defense of Aizu during the Boshin War. After the Meiji Restoration, through the mediation of the Zen monk Kawai Zenjun, Yamakawa was placed in the care of Chōshū retainer Okudaira Kensuke. Yamakawa was sent by the new Meiji government to study physics at Sheffield Scientific School, Yale University, where he was the first student from Japan to graduate. On his return to Japan, he was posted to Tokyo Imperial University working as an assistant and interpreter, and became Japan’s first Japanese professor of physics in 1879. (There had already been several foreign professors, such as Thomas Corwin Mendenhall and William Edward Ayrton.) During the Meiji and Taishō periods he helped found the Kyushu Institute of Technology in 1907 and served as president of Tokyo Imperial University (1901 1905 and 1913 1920), Kyushu Imperial University (1911 1913), and Kyoto Imperial University (1914 1915). He was later ennobled with the title of danshaku (baron) under the kazoku peerage system. Later in his life he was also a Privy Councilor (appointed in February 1923) and a member of the House of Peers. He and his brother Yamakawa Hiroshi are known amongst historians of the late Edo period as authors of two monumental texts—Kenjirō's being "Aizu Boshin Senshi," which catalogues the actions of his home domain during the war. He also authored several other history texts, including "Hoshū Aizu Byakkotai Jūkyūshi den," which he wrote with fellow Aizu native Munekawa Toraji. Yamakawa's sisters, Yamakawa Futaba (1844 – 1909) and Yamakawa Sutematsu (1860 1919), later Princess Ōyama Sutematsu (大山捨松), are also well known. Futaba, who fought in the Battle of Aizu during the Boshin War, later worked at the Tokyo Women's Normal School (東京女子高等師範学校, Tōkyō Joshi Kōtō Shihan Gakkō), the forerunner of Ochanomizu University. Sutematsu was one of five Japanese girls sent to the United States as part of the Iwakura Mission; she was the first Japanese graduate of Vassar University, and later became the wife of Imperial Japanese Army general Ōyama Iwao.

Анықтамалар және қосымша оқу

Маршалл, Байрон К. Жапония императорлық университеттерін басқарудағы қақтығыстар дәстүрі. Білім беру тарихының тоқсандық журналы, 17 том, 4 нөмір (1977 жылғы қыс), 385–406 беттер.