Кіріспе

Қала басшысының орынбасары (вице-мэр, ассистент-мэр немесе мэр протем деп те аталады) – көптеген, бірақ барлық жергілікті билік органдарында кездесетін, екінші деңгейдегі лауазым иесінің сайланатын немесе тағайындалатын лауазымы.

Міндеттері мен функциялары

Көптеген сайланған вице-мэрлер жергілікті билік органдарының мүшелері болып табылады, оларға атақ беріледі және қала әкімінің болмаған жағдайында оның міндетін атқарушы болып қызмет етеді. Тағайындалған вице-мэрлер қала әкімінің қалауымен қызмет етеді және бас операциялық директорлар ретінде жұмыс істей алады. Бір муниципалитет билігінде саясат салаларын бақылауға тағайындалған бір немесе бірнеше вице-мэрлер болуы мүмкін, сонымен қатар халық сайлаған вице-мэр де болады, ол қала әкімі қайтыс болған, отставкаға кеткен, денсаулығына байланысты немесе импичмент жасалған жағдайда оның орнын басады. Басқа қалаларда вице-мэр қалалық кеңестің отырысын жүргізеді және дауыс беруге құқығы жоқ, тек дауыстар тең болған жағдайда шешімді анықтау үшін дауыс бере алады. Басқа жүйелердегі вице-мэрлер сияқты, халық сайлаған вице-мэр де қала әкімінің болмаған кезде оның міндетін атқарушы болады. Кейбір қалаларда бұл лауазым жеке сайланады және кеңес өзінің мүшелерінің бірін спикер етіп тағайындамайды. АҚШ-тың кейбір қалаларында қала әкімі мен вице-мэр бүкіл қала бойынша бірлесіп сайлауға түседі, бұл президент пен вице-президенттің ұлттық деңгейдегі сайлауға қатысуына ұқсас. Басқа қалаларда, әсіресе кеңес-басқарушы үкіметтері бар қалаларда, кеңес өзінің мүшелерінің біреуін вице-мэр немесе қала әкімінің міндетін уақытша атқарушы болып тағайындайды.

Нью-Йорк қаласы, Нью-Йорк

Нью-Йорк қаласында нақты саясат аяларын үйлестірумен айналысатын бірнеше орынбасарлары бар, ал бірінші орынбасары Нью-Йорк қаласының мэрі үшін бас орынбасар қызметін атқарады.

Сент-Луис, Миссури

Сент-Луис, Миссури штатында, нақты саясат аяларын үйлестірумен айналысатын бірнеше орынбасар мэрлер бар, олар Сент-Луис мэрінің бас орынбасарлары ретінде қызмет етеді.

Цинциннати, Огайо штаты

Огайо штатының Цинциннати қаласында вице-мэр қала әкімі тарапынан сайланған қалалық кеңес мүшелерінен тағайындалады. 2021 жылдың 18 қарашасында сол кездегі әкім болып сайланған Афтаб Пюреваль Цинциннати қалалық кеңесінің мүшесі Ян Мишель Лемон Керни оның әкімшілігі қаңтар айында қызметке кіріскеннен кейін вице-мэр болып қызмет ететінін хабарлады. Ол 2022 жылдың 4 қаңтарында қызметке кірісуге ант берді.

Израиль

Израильде жергілікті билік органдары (мэрді және вице-мэрлерді сайлау және олардың өкілеттік мерзімі) туралы заңға сәйкес, 1975 жылғы 5735, мэр көбінесе "жеке, жалпы, тікелей, тең және құпия дауыс беру арқылы" сайланады. Жергілікті кеңес тек егер мэрлікке кандидаттар тіркелмесе, жалғыз кандидат сайлауында мэрлікке үміткер қабылданбаса (Израильде, Ұлыбританиядан өзгеше, бір ғана кандидат болған жағдайда ол автоматты түрде сайланбайды, сайлаушылар сол кандидатты қолдауға немесе қарсы дауыс беруге құқылы), немесе екінші турға өткен екі кандидаттың дауыс саны тең болса және олардың бірінші турдағы дауыстары мен екінші турдағы дауыстарын қосса да теңдік сақталса, сайлауды жүргізеді. Алайда, вице-мэрлер әрқашан жергілікті кеңес тарапынан сайланады, олардың бірі (немесе кейбір жергілікті билік органдарында екеуі) мэрдің міндетін уақытша атқарушы болып тағайындалады және мэр ұсынғаннан кейін сайланады.

Франция

Француз тілінде қала әкімінің орынбасары "maire adjoint" немесе "Maire (Франция) "#Adjoint au maire" деп аталады. Бірінші орынбасар "premier adjoint" деп аталады. Бұл терминді "député maire" деген тағы бір француз терминімен шатастырмау керек, себебі ол Ұлттық Ассамблеяның депутаты болып табылатын қала әкімінің екі мандатын білдіреді. Бұл практика Францияның Бесінші Республикасында 2017 жылғы 31 наурызда өткен заң шығарушы сайлауларға дейін жиі кездесетін, содан бері қала әкімі екі мандатты бірдей атқара алмайды (сайлау кодексінің LO 141 1-бабы).

Манила

Маниладағы әрбір конгресс округінде сайланған қала әкімінің жобалары мен іс-шараларын үйлестіретін тағайындалған орынбасар әкім болады.

Давао қаласы

Давао қаласында сайланған вице-мэр, сондай-ақ Давао қаласының мэрінің конституциялық талап бойынша тікелей орынбасары және тағайындалған вице-мэрлер бар. Тағайындалған вице-мэрлер Давао қаласындағы әрбір этникалық азшылықты басқару үшін тағайындалады.

Испания

Испанияда бұл функцияны "Teniente de alcalde" атқарады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда әртүрлі типтегі вице-мэрлер бар.

Лондон

Лондон қаласында Лондон әкімі әртүрлі саясат салаларын басқаратын вице-әкімдер тобына ие, оларға заңмен бекітілген вице-әкім жетекшілік етеді. Әкім қатыса алмаған немесе ауырған жағдайда, ол әкімнің міндеттерін орындайды.