Кіріспе
Муниципалдық жиналыстың немесе кеңестің мүшесі – жиналыстың немесе кеңестің мүшесі. Әлдерман – көптеген юрисдикциялардағы, ағылшын құқығы негізінде құрылған муниципалдық жиналыстың немесе кеңестің мүшесі болып табылады, ал Нидерландыда (wethouder) және Бельгияда (schepen) осыған ұқсас лауазымдар бар. Бұл термин номиналды болуы мүмкін, яғни ол округтік немесе қалалық кеңестің жоғары дәрежелі мүшесін, сайланған мүшелердің өзі таңдаған кеңес мүшесін, немесе сайлаушылармен сайланған кеңес мүшесін білдіруі мүмкін.
a member of an assembly or of a council
An alderman is a member of a municipal assembly or council in many jurisdictions founded upon English law with similar officials existing in the Netherlands (wethouder) and Belgium (schepen). The term may be titular, denoting a high ranking member of a borough or county council, a council member chosen by the elected members themselves rather than by popular vote, or a council member elected by voters.
Этимология
Атау ескі ағылшын тіліндегі елдорман атауынан шыққан, ол сөзбе-сөз "үлкен адам" дегенді білдіреді және графтықтарға төрағалық ететін жоғары ақсүйектер қолданған. Осыған ұқсас атаулар басқа герман тілдерінде де кездеседі, мысалы швед тілінде ålderman, норвег тілінде oldermann, дания және төменгі неміс тілдерінде rådmand, батыс фриз тілінде Olderman, голланд тілінде ouderman және неміс тілінде Ältermann. Фин тілінде швед тілінен алынған oltermanni деген сөз де бар. Бұл сөздердің бәрі "үлкен адам" немесе "ақылды адам" деген мағынаны білдіреді.
Австралия
Австралияда көптеген жергілікті басқару органдары "алдерман" терминін қолданды. Ұлыбритания мен Ирландиядағы жергілікті кеңестердің жаңғыртылуы сияқты, бірқатар жерлерде "алдерман" термині қолданудан тоқтатылды. Мысалы, 1994 жылға дейін Квинсленд штатында ауылдық "ширлер" "кеңесшілер" мен "төрағаны" сайласа, "қалалар" "мэр" мен "алдерманды" сайлаған. 1994 жылдан бері Квинслендтегі барлық жергілікті және аймақтық басқару аймақтары "мэр" мен "кеңесшілерді" сайлайды. (Австралияның астаналарында көбінесе Лорд-мэр болады). "Алдерман" терминінің қолданылуына Аделаида қаласы мысал бола алады. Алдермантар барлық округтердегі сайлаушылардың ішіннен сайланды.
Канада
Тарихи тұрғыдан алғанда, Канадада "алдерман" термині муниципалитет кеңесіне округтерден сайланған адамдарды білдірген. Әйелдер муниципалитет лауазымдарына көбірек сайлана бастағанда, "кеңесші" термині "алдерман" терминін бірте-бірте ығыстырды, дегенмен "алдерперсон" термині де кейде қолданылды. Бүгінде "алдерман" атағы Альберта мен Онтарионың кейбір қалаларында, сондай-ақ елдің басқа жерлеріндегі шағын муниципалитеттерде тарихи себептермен сақталған жерлерден басқа жерде сирек қолданылады.
Ирландия
"Альдерман" атағы 2001 жылғы Жергілікті басқару туралы заңмен Ирландия Республикасындағы жергілікті билік органдары үшін жойылды және 2004 жылғы жергілікті сайлаулардан бастап күшіне енді. Бұл терминнің бастапқы қолданылуы Англия мен Уэльстегі қолданылуға ұқсас болды. 1919 жылғы Жергілікті билік (Ирландия) туралы заңнан бері жергілікті сайлауларда көпмандатты сайлау округтерінде бір ауыстырылатын дауыс жүйесі қолданылып келеді. Қалалық немесе округтік округтің әрбір сайлау округінде алғашқы бірнеше кандидат "альдерман", ал қалғандары "кеңесші" деп аталды. Егер альдерманның орны босатылса, сол орынға тағайындалған адам "кеңесші" деп аталады.
Нидерланды
Нидерландыда алдермен (голланд тілінде: wethouder) – муниципалдық атқарушы биліктің құрамына кіретін, бірақ муниципалдық кеңестің құрамына кірмейтін лауазым иесі. Муниципалдық кеңес алдерменнің қызметін бақылайды. Алдермен лауазымы ұлттық деңгейдегі министр лауазымымен салыстырылады. Дегенмен, алдермен кеңеске заң жобаларын ұсына алмайды. Кеңес сенімсіздік білдіріп дауыс берсе, алдермен отставкаға кетуге міндетті.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африкада "альдерман" термині муниципалдық кеңестердің аға мүшелерін білдіреді. Олар кеңесші ретінде ұзақ және көрнекті қызмет еткендіктері үшін қатардағы кеңесшілерден ерекшеленеді. Бұл атақ ұзақ жыл қызмет еткені үшін (көбінесе 20 жыл) немесе қызмет мерзімімен қатар кеңесте атқарған басшылық лауазымдарының жиынтығы бойынша берілуі мүмкін. Кейбір кеңестерде қала әкіміне оның қызмет мерзіміне қарамастан, автоматты түрде беріледі.
Англия, Солтүстік Ирландия және Уэльс
Бұл термин Англияда пайда болғанмен, онда 19 ғасырға дейін нақты бір анықтамасы болған жоқ, себебі әрбір муниципалдық корпорацияның өз конституциясы болды. Ол Англияда, Уэльсте және Ирландияда/Солтүстік Ирландияда (1801 жылдың қаңтарынан 1922 жылдың желтоқсанына дейін барлық Ирландия Біріккен Корольдіктің құрамында болды) қолданылды, бірақ Шотландияда қолданылмады. 1835 жылғы Муниципалдық реформа заңына сәйкес, муниципалдық округ корпорациялары кеңесшілер мен алдермендерден тұрды. Алдермендерді сайлаушылар емес, кеңес (соның ішінде қазіргі алдермендер) алты жылға сайлайтын, бұл сайлауда шамалы жеңілген партияға алдермендерді таңдау арқылы бақылауды сақтауға мүмкіндік берді. 1910 жылғы Муниципалдық корпорацияларға түзету енгізу заңы бұл ережені өзгертіп, қазіргі алдермендерге дауыс беру құқығын жойды. 1889 жылы Ұлыбританияда және 1899 жылы Ирландияда құрылған округтік кеңестер де алдермендерді сайлады, бірақ ауылдық және қалалық округтік кеңестер мұндай іс-әрекеттер жасаған жоқ. 1972 жылғы Жергілікті басқару заңы 1974 жылдан бастап дауыс беру құқығы бар алдермендерді жойды, бірақ Ұлы Лондон кеңесі мен Лондонның аудандық кеңестерінде 1978 жылға дейін олар сақталып қалды.
Құрметті кенештер
Англия, Уэльс және Солтүстік Ирландиядағы кеңестер кеңесші қызметі үшін сыйақы ретінде құрметті кеңесшілер тағайындау құқығын сақтап тұр, бірақ мұны арнайы отырыста жасауы керек, және әрбір жағдайда атақ беруге қатысушылардың үштен екісінің келісімі қажет. Бұл құқық Англия мен Уэльсте сирек қолданылады, бірақ Солтүстік Ирландияда жиірек қолданылады, онда кеңестер өздерінің сайланған кеңесшілерінің ширегіне дейін кеңесші атағын бере алады.
Лондон қаласы
Лондон қаласында, бірақ Лондондағы басқа аймақтарда емес, әр округтен тұрақты сайлаушылармен қала кеңесшілері сайланады және 2004 жылға дейін өмір бойы қызмет ете алатын болса, қазір олардың өкілеттік мерзімі алты жылдан аспайды. Олар Алдермендер сотын құрайды. Лондон қаласының лорд-мэрі болуға үміткер болу үшін, алдымен қала кеңесшісі болу және Лондон қаласының шерифі болған болу қажет. "Альдерман" атағы ерлер де, әйелдер де қолдана алады және адамның атына қосымша ретінде жазылуы мүмкін (мысалы, Альдерман Джон Смит, Альдерман Смит немесе әйелдер үшін; Альдерман миссис (немесе мис) Смит).
Шотландия
Шотландияда "baillie" лауазымы Англия мен Уэльстегі alderman лауазымымен кейбір ортақ белгілерге ие болды.
Америка Құрама Штаттары
Құқық саласына байланысты, альдермен жергілікті заң шығарушы немесе сот билігінің құрамына кіруі мүмкін. "Альдермендер кеңесі" – АҚШ-тағы көптеген қалалар мен қалашықтардың басқарушы атқарушы немесе заңнамалық органы. Альдермендер кеңестері АҚШ-тың көптеген ауылдық аймақтарында ірі қалалық кеңеске немесе қалалық комиссияға қаратылып қолданылады; оның мүшелері әдетте "альдермен" деп аталады. Кейде бұл термин қалалық кеңестің орнына қолданылады, бірақ ол кеңестен тәуелсіз атқарушы кеңесті немесе екі палаталы заң шығарушы органның жоғарғы палатасын білдіре де мүмкін (Нью-Йорк қаласында 20 ғасырға дейін осылай болған). Иллинойс штатындағы Иллинойс муниципалитет кодексі муниципалитет басқаруының альдермендік қалалық нысанын құруға және оның болуына мүмкіндік береді. Мысалы, Чикагода Чикаго қалалық кеңесі елу альдерменнен (кеңесшілер емес) тұрады. 2021 жылдан бастап Чикаго альдермені Иллинойс штаты заң жүзінде "альдерперсон" деп аталады. Кейбір қалалар, мысалы, Итака, Нью-Йорк, альдермендерді "альдерперсондар" деп таниды. Басқалары, соның ішінде Нью-Хейвен, Коннектикут, "альдерлер" терминін қолданады. Тарихи тұрғыдан бұл термин шағын сот ісінде жергілікті муниципалитет судьяларына да қатысты болуы мүмкін (Пенсильвания және Делавэрде). Пенсильванияның альдермендері 20 ғасырдың басында таратылды.