Кіріспе

Хорват тобы «Томпсон» – хорват этно-хард-рок тобы, ән жазушы және жетекші вокалист Марко Перкович («Томпсон») құрған, ол көбінесе топтың өзімен байланыстырылады. Топ құрамына Томислав Мандарич, Иван Иванкович, Дуе Ивич және Ивица Билич Ике кіреді. Топтың аты «Томпсон» автоматтарынан шыққан, Перкович Хорватия Тәуелсіздік соғысында шайқасқан кезде алған лақап аты. Көбінесе Чавоглаведе құрылған болса да, «Томпсон» қазір Загребте орналасқан. Топ Хорватия Тәуелсіздік соғысы кезінде «Bojna Čavoglave» атты алғашқы синглын шығарғанда танымал болды. 1992 жылы «Томпсон» Хорватияда топтың «Moli mala» атты алғашқы альбомын шығару арқылы одан әрі танымалдылыққа ие болды. Кейіннен 1998 жылы «Prijatelji» хитімен қайта танымал болды. 2002 жылы «Томпсон» «E, moj narode» альбомын насихаттау үшін алғашқы ірі гастрольдік сапарына шықты. Бұл гастроль 2005 жылға дейін, Сиднейдегі ойын-сауық орталығында және Мельбурнның Vodafone Arena-да концерттермен жалғасты. 2005 жылдың мамыр айында альбом 60 000-нан астам данасы сатылғандықтан «алмаздық тақта» деп жарияланды. 2006 жылы «Bilo jednom u Hrvatskoj» тобымен гастрольдік сапар жалғасты, Германия, Швеция, Австралия, Канада және АҚШ-та концерттермен халықаралық сахнада өнер көрсетті. «Томпсон» жыл сайын Перковичтің туған қаласы Чавоглаведе Жеңіс күнін тойлауға қатысады. Топтың әндері мен концерттерінде Екінші дүниежүзілік соғыстағы усташе фашистік режимін мақтау немесе насихаттау туралы пікірлер дау тудырды.

Тарих

Топтың негізін қалаушы Марко Перкович 1966 жылдың 27 қазанында Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының Далмация аймағындағы Чавоглаве ауылында дүниеге келген. Ол 1991 жылы Югославия соғыстарының басында, әсіресе Хорватия Тәуелсіздік соғысында "Bojna Čavoglave" әнімен танымал болды. Перкович кәсіби әнші болмаған, ал топ әлі құрылмаған еді. Бұл ән сол кезде JNA және серб жарымәскери шабуылдары кезінде жергілікті тұрғындардан асыққан түрде құрылған аумақтық қорғаныс бөлімінің әнұраны ретінде жазылған деп хабарланды. Ол оны өзінің "Томпсон" атты соғыс есімімен шығарды. 1992 жылы Перкович өзінің алғашқы альбомын – "Moli mala" шығарды. Ол Хорватия армиясының активті қызметін тастап, "Rock za Hrvatsku" тобының басқа орындаушыларымен гуманитарлық концерттерде гастрольде болды, бірақ 1995 жылы қысқа мерзімге әскери қызметке оралды. Уақыт өте келе Перкович алғашқы танымалдылығын жоғалтты және 1990 жылдары оның танымалдылығы төмен болды. Ол "Zmija me za srce ugrizla" және "Grkinjo, znaj, svemu je kraj" сияқты бірнеше шағын хиттерді шығарды, бірақ 1998 жылы "Prijatelji" әнінен кейін танымалдылығын қайта алды, содан кейін сол жылы оның төртінші альбомы – "Winds from Dinara" шықты, оның ішінде тағы екі танымал ән бар: "Zaustavi se Vjetre" және "Lijepa li si". 2000 жылғы парламенттік сайлаудан кейін солшыл үкімет құрылды, оған Социал-демократиялық партияның (СДП) президенті Ивица Рачан басшылық етті, ол Хорватия Коммунистер лигасының соңғы бас хатшысы және Хорватияның тәуелсіздікке ұмтылуындағы көрнекті көшбасшы болды. Бұл хорват ұлтшылдарының наразылығын тудырды және Перкович танымалдылығын қайта алды. Концерттерінде ол сол кездегі Хорватия премьер-министрі Ивица Рачан және республика президенті Стипе Месич туралы сырттай сөздер айтты. Сплиттегі "Poljud" футбол стадионында концерт өтті. Концертке шамамен 40 000 көрермен келді. "Lijepa li si" әнін орындағанда Мирослав Шкоро, Ален Витасович, Мате Булич, Джулиано Джаннич және Младен Гродвич сахнаға шықты. Концертте Перкович өзінің әндері үш махаббатын көрсететінін айтты: Құдай, отан және отбасы. Турне Франкфуртқа барар алдында Đakovo қаласына жалғасты, онда ол Ballsporthalle-де шамамен 15 000 адам алдында өнер көрсетті. Маусым айына альбомның 100 000 данасы сатылды, бұл хорват стандарттары бойынша өте жоғары көрсеткіш. Хорватиядағы турне Загребтегі Максимир стадионында 60 000 көрермен алдында өткен ең үлкен концертпен аяқталды. Концерт Хорватияның қоғамдық теледидарынан тікелей эфирде көрсетілді. Екінші кезеңнің бір бөлігі ретінде Томпсон 25 000 адам алдында Сплиттегі "Stari plac" стадионында өнер көрсетті. Шоу CD-ге жазылды. 2007 жылдың қараша айында Нью-Йоркте екі концерті болды, бұл бірнеше еврей ұйымдарының наразылығын тудырды. Бұл ұйымдар Нью-Йорк архиепископты шоуды тоқтатуға шақырды, бірақ епархия бас тартты, өйткені топтың неонацизмді насихаттағанына ешқандай дәлел таба алмады. Концерттердің біріне келген "Вашингтон Пост" газетінің тілшісі де неонацистік байланыс туралы күмән келтірді. Торонтодағы топтың концерті бастапқыда 2500 орындық "Kool Haus" клубында өтуі керек болған, бірақ орын жетпегендіктен 5000 адамды Хорватия орталығына тартты. Сапардың қалған бөлігі жоспарланғандай жалғасты. Томпсон 2007 жылдың қарашасында Хорватияға оралды және Босния мен Герцеговина қалаларында, соның ішінде Мостар, Томиславград, Нови Травник, Широки Бриег және Чапльжинада концерттер берді. Австралиядағы турне Мельбурнның Фестиваль залында, Сиднейдің Сиднейлік спорт орталығында Жаңа жыл қарсаңында, Аделаидада және Пертте концерттерді қамтыды. Австралияның Бнай Б'рит жамандауға қарсы комиссиясы топтың Австралия визаларын алуына кедергі келтіруге тырысты, бірақ үкімет өкілдері топтың виза алуына кедергі келтіретін ешқандай шарттарды бұзбағанын анықтады. Хорватияда бірнеше рет қонақ болғаннан кейін рэпер Шорти Томпсонға Австралиядағы турнеге қосылатыны расталды, ол төрт концертте 22 000 жанкүйерді жинады. Жаңа жылда турне Риека, Крапина және Чаковец қалаларында концерттермен жалғасты, кейін топтың әдеттегі оразалық демалыс кезінде тоқтады. Оразадан кейін топ Задардағы Jazine Arena және Швецияның Гётеборг қаласында концерттер өткізді. Алайда, концерттің неміс тіліндегі хорваттық демеушілері қалаға қарсы сот ісін бастаймыз деп қорқытқаннан кейін, олар бас тартты және биліктің пайдасына топтың жиырма әнін неміс тіліне аударды. Полицияның ресми бағалауынша концертке шамамен 55–60 000 адам келді, кейбір деректер 100 000 деп көрсетті. Томпсон 19 шілдеде Купрестегі Хорватия қорғаушылары стадионында қаланың Әли пайғамбар мерекесінің аясында өнер көрсетті. Топ 27 шілдеде Ливно қаласында Кантон 10-ның халықаралық Tera конференциясын аяқтады, көрермендер саны 15–20 000 адамды құрады. 2008 жылы Чавоглаведе Жеңіс күнін тойлауға арналған концертте 60 000-нан 100 000-ға дейін адам келді. Қонақтардың арасында музыканттар Мате Булич және Дражен Зечич, Хорватия футбол құрамасының бұрынғы ойыншылары Ардиан Кознику және Ивица Морнар, халықаралық баскетболшы Дино Раджа болды. Томпсон 29 тамызда Неумде 5 000 көрермен алдында өнер көрсетті, түскен табыс қалаға жаңа шіркеу салуға жұмсалды. 30 мамыр 2008 жылы Томпсон Бан Йелачич алаңында концерт берді. Турне 28 желтоқсан 2008 жылы осы Borovo Naselje орнында басталғандай, тағы бір гуманитарлық концертпен аяқталды, түскен табыс Вуковар ауруханасына жұмсалды. Концертке аурухана директоры және соғыс жылдарының батыры Весна Босанац қатысты, ол сахнада оны қарсы алды. Томпсонның қызметкерлерінің мәліметінше, екі жылдық турне барысында шамамен 950 000 билет сатылды. 2008 жылдың маусым айында Перкович Globus журналының пікірінше, хорват шоу-бизнесіндегі үшінші ең ықпалды тұлға атанды.

" Ora et labora " экскурсиясы

Тур 2013 жылдың 22 маусымында Германияның Мюнхен қаласындағы «Зенит» аренасында 4000 адамның қатысуымен басталды. Турне 2013 жылдың 30 маусымында Сплиттегі «Польджуд» футбол стадионында өткен концертпен жалғасты. Концертке шамамен 50 000 көрермен келді деген хабар бар.

Әннің мәтіні мен тақырыбы

Томпсонның әндері көбінесе христиандық және тарихи тақырыптармен сипатталады, сонымен қатар фольклорлық элементтер де бар. Оның көптеген әндері дінге арналған: "Radost s Visina", "Neću izdat ja", "Dan dolazi" және "Početak", немесе оның отбасы мен туған жеріне: "Vjetar s Dinare", "Sine Moj" және "Moj Dida i Ja". Томпсон, Фра Шито Ћориќ және Мирослав Шкоро Хорватия әлемдік ойындарының ресми әнұранын орындады. Томпсон Хорватиялық құқық партиясының әнұранын жазды. Томпсонның "Lijepa li si" әні Мирослав Шкоро, Мате Булич, Джулиано, Младен Грдовиќ және Ален Витасовичпен бірге жазылған. Басқа жобалардың ішінде Жасмин Ставроспен "Ljuta guja" және Шкоромен "Reci brate moj" бар. Перкович жеке өзі Nightwish, Iron Maiden, AC/DC және Dream Theater сияқты топтардың жанкүйері екенін айтты. Томпсон осы топтарға ұқсас хард-рокты алғаш рет "Bilo jednom u Hrvatskoj" альбомында жазды, оны кейбіреулер рок-опера деп санайды. "The Washington Post" газетінің бір жазушысы "Bilo jednom u Hrvatskoj" турнесінің Нью-Йорк тоқталысын "Шығыс Еуропалық фольклорды орындаған Iron Maiden сияқты" деп сипаттады. Томпсон 1991 жылы Хорватияның Тәуелсіздік соғысы кезінде шыққан "Bojna Čavoglave" әнімен танымал болды. Ән Чавоглаве ауылынан (Перковичтің туған жері) Хорватия сарбаздарының батальоны қатысқан шайқасты бейнелейді. Ән екінші дүниежүзілік соғыстың фашистік ұраны "Za dom spremni" (Отан үшін дайын) сөзімен басталады. 2007 жылы Жамандауға қарсы лига Томпсон концерттеріне келген көптеген жастардың усташ символдары бар киім киіп, "сербтерге, семиттерге және ромаларға қарсы" деген жазуы бар баннерлер ұстағанын хабарлады. Олар концерттің басында орындалған "Усташедің дәстүрлі соғыс шақыруына" жауап ретінде нацистік сәлемдеме жасады. Сондай-ақ, усташ материалдары сатылғаны да хабарланды. Өнер көрсету барысында усташтардың ұрандары қолданылды. Хорватияның кейбір ақпарат көздерінің хабарлауынша, Томпсонның Загребтегі Қорғаушылар күніне арналған концертінде жастар тобы "Уби Србина" ("Сербті өлтіріңіз") деп айқайлаған. Хорватияда алғаш рет тыйым салынған концерт ең көп талқыланған концерт болды, ол Истрияның Умаг қаласында өтті. Бұл тыйым салынғаннан кейін Томпсон Истрияның ең көп халқы бар Пула қаласында концерт беруге рұқсат сұрады. Бұл өтініш қабылданбағандықтан, топ Пула қаласына қарсы "адам құқықтарын бұзу" үшін сотқа жүгінді және жеңілді. Сот шешімінен кейін топтың адвокаты Томпсонның ерте не кеш Пулада өнер көрсететінін мәлімдеді. 2008 жылдың желтоқсан айының соңында ол Истрияның Демократиялық Ассамблеясының қатты қарсылығына қарамастан, Пазин қаласында концерт ұйымдастыруға рұқсат алды. Бұл шабуылдар шиеленісті күшейтті, ол 11 желтоқсан күні түнде концерт залының сыртында жарылғыш құрылғы жарылып, ең жоғарғы деңгейге жетті. IDS депутаты Дамир Кажин Томпсонның жанкүйерлерін айыптаса да, қылмыскер Вилим Бон (сонда 59 жаста) дефрагментация кезінде жарақат алып, полицияға ұсталды. Концерт жоспарланғандай 2008 жылдың 20 желтоқсанында өтті, содан кейін сұранысқа байланысты 21 және 22 желтоқсанда тағы екі қосымша концерт өтті. Томпсонға Швейцарияда бірнеше рет, соның ішінде 2009 жылы өнер көрсетуіне тыйым салынды. 2014 жылы Берлиндегі жоспарланған концерті тоқтатылды, ал 2017 жылы экстремизмге байланысты Австрияда және Словенияда өнер көрсетуіне тыйым салынды.

Плагиат жасады деген айып

Сербиялық БАҚ-та Томпсонның "Anica − Kninska kraljica" әні үшін "Nad Kraljevom živa vatra seva" четник әнінің, ал "Bojna Čavoglave" әні үшін "Sivi sokole" партизан әнінің мелодияларын пайдаланған болуы мүмкін деген хабар тарады.

Перковичтің айыптауларға берген жауабы

Перкович өзінің усташа да, фашист те емес, патриот екенін мәлімдеді. 2007 жылдың 13 сәуірінде Вуковардағы концерті кезінде ол былай деді: "Мен ешкімге концертімде не кию керектігін бұйыра алмаймын, және ешқашан ешкімді "U" әрпі бар кепка немесе футболка киюге шақырған емеспін. Менің барлықтарына айтатын хабарым (егер мен мұндай нәрсені көрсем, бүгін де айтар едім): Хорватия Тәуелсіздік соғысындағы жеңіске жеткен хорват армиясының нышандарын киіңіздер. Жастардың осылай алыс тарихқа оралып, пропагандаға сеніп қалуы өкінішті. 2007 жылы Израильға қарсы матч кезінде ән ойналмағандықтан дау туды. Матчтан кейін хорват ойыншылары Йосип Шимунич және Дарио Срна әннің орындалмауына алаңдаушылық білдірді. Бұрынғы хорват құрамасының ойыншысы және Израиль лигасының көп жылдық мүшесі Джовани Росо бұл ән Израиль футбол федерациясында ешкімді мазаламағанын мәлімдеді. Уэмбли стадионында Англияға қарсы 3:2 есебімен жеңіске жеткеннен кейін Хорватия ұлттық құрамасы хорват жанкүйерлерімен бірге әнді өзі де шырқады.

Гуманитарлық жұмыс

Топ көптеген гуманитарлық концерттер өткізді. Томпсон 2005 жылғы 5 ақпанда Ястребарскодағы гуманитарлық концертте қонақ ретінде өнер көрсетіп, жергілікті тұрғынның лимфомамен емделуіне қаражат жинады. Мате Булич пен Томпсон 2006 жылы Славонски Брод қаласында концерт өткізді, оның түсімдері қала маңындағы киелі орынды салуға жұмсалды. Томпсон 2006 жылғы қазан айында «Noć zvijezda, noć hitova» гуманитарлық концертіне қатысты. 2007 жылғы жазда Корнати жағалауындағы өрттен кейін топ «Ovo nije kraj» еске алу әнін жазуға, сондай-ақ 30 000 адам қатысқан Польджудтағы қайырымдылық футбол матчына қатысты. Перкович жыл сайынғы Рождестволық концертте Загребтің Дражен Петрович баскетбол залында өнер көрсетті. Топ 2008 жылғы 30 қазанда Любускидегі «Pjesmom za život» гуманитарлық концертіне қатысты, оның түсімдері ауырған герцеговиналық хорват әншісі Жозо Миличевич Галиниге берілді. Перкович Хорватия Тәуелсіздік соғысында қаза тапқандардың құрметіне өткен футбол турниріне қатысып, жеңімпаздарға жүлделерді табыс етті. 2008 жылғы қарашада ол Мате Булич басқаратын Загребтегі гуманитарлық концертте өнер көрсетті, оның түсімдері бүкіл елде сүйек миын донорлық желі құруға арналған Ана Рукавина қорына аударылды.

Топ мүшелері

Топтың жалғыз тұрақты мүшесі – Перкович, және ол көбінесе топпен байланыстырылады. "Bilo jednom u Hrvatskoj" турнесінде Федор Боич, Дамир Липошек Кекс, Томислав Мандарич, Тихо Орлич және Дамир Шомен болды. "Ora et labora" турнесі үшін топ құрамы: Ивица Билич Ике (доп), Иван Иванкович (гитара), Дуже Ивич (синтезатор), Тихо Орлич (бас және қосымша вокал) және Перкович.