Ресейлік жеті тартылды гитара

Кіріспе

Ресейде жасалған жеті кыллы акустикалық гитара

Ресейлік гитара (кейде "цыганская гитара" деп аталады) – 18-шы ғасырдың соңында Ресейде дамыған жеті кыллы акустикалық гитара. Оның көптеген органологиялық ерекшеліктері испан гитарына ұқсас, бірақ кейбір тарихшылар оның ағылшын гитарасынан тарағанын айтады. Орыс тілінде "семиструнная гитара" немесе лақап атымен "семиструнка" деп аталады, бұл "жеті кылды" дегенді білдіреді. Бұл гитаралар көбінесе келесідей ашық G акордымен қосылады: D2 G2 B2 D3 G3 B3 D4. Классикалық әдебиетте ең төменгі (D) кылды кейде C-ге дейін төмендетіп тартады.

Тарих

Көптеген дереккөздерде орыс гитарын Андрей Сихра (1773–1850) ойлап тапқан деп айтылса да, Сихра мансабын бастаған кезде бұл аспаптан бұрыннан қолданылып келгенін айтуға жеткілікті себептер бар. Рас, Сихра орыс гитарасының мектебін қалыптастыруға зор үлес қосты. Ол мыңнан астам шығарма қалдырды, олардың жетпіс бесеуі 1840 жылдары Стеловский, ал 1880 жылдары Гутейл қайта басып шығарды. Олардың кейбіреулері 1926 жылы Кеңес Одағында тағы да жарияланды. 7 кыллы гитараға арналған алғашқы жазбаша нұсқаулық 1798 жылдың 15 желтоқсанында Санкт-Петербургте Игнац Хелд (1766–1816) жазған. Жеті кыллы гитараның орыс үлгісі кәсіби музыканттардың жоғары икемділігіне байланысты қолданылып келеді, сонымен қатар, қарапайым негізгі аккордтары мен бас ноталарын кезектестіре орындаудың жеңілдігіне байланысты әуесқойлар арасында да сүйемелдеу үшін (әсіресе орыс жыраулары) танымал.

Құрылыс

Орыс гитарасының құрылысы батыс 6 кыллы гитарасына өте ұқсас, тек қосымша кылмен ерекшеленеді. Негізгі құралымдық бөліктері бірдей: гитара басы, кәсіп, құбырлар, мойын, саусақ тақтасы, таспашалар, әшекейлер, (қазіргі аспаптарда) иінтірек, корпус, көпір және көпірше, дыбыс тақтасы (үстіңгі), дыбыс тесігі және розетка, артқы бөлік, қабырғалар, ішектер. Қолданылатын ағаштар мен ішкі бекіткіштердің орналасуы да ұқсас.

Түрлері

Орыс гитарасының екі негізгі түрі бар: "классикалық" модель және "цыган" модель. Классикалық модель батыс 6 кыллы классикалық гитараға өте ұқсас және нейлон немесе ішек сымдармен жабдықталған. Цыган модельі болат сымдармен тартылады және батыс 6 кыллы болат сымдық акустикалық гитараға ұқсайды, бірақ цыган гитараларында өлшем мен пішіннің әртүрлі нұсқалары жиі кездеседі. Бұрын екі мойынды орыс гитарасы да танымал болды; мұндай гитараларда әдетте 11 немесе 12 сым болады – біреуінде жеті таспалы сым, екіншісінде төрт немесе бес таспасыз сым болады. Сонымен қатар, сирек кездесетін, сопақша денелі үлгілер де жасалған.

Бас

Бас немесе "бас тұтқасы" гитара мойнының денеден ең алыс жағында орналасқан. Қазіргі аспаптар машиналық құрылғылармен жабдықталған, бірақ ескі аспаптарда (әсіресе 19 ғасырдан) үйкеліш тіректер кездеседі. Тюнерлердің орналасуы көбінесе екі түрдің бірі болады: "4+3" – бас ішектер жағында төрт, жоғары ішектер жағында үш тюнер; немесе "3+1+3" – бас тұтқаның әр жағында үштен, ортасында біреуі. Қақпақ – дәстүрлі түрде сүйектен жасалған кішкентай жолақ, бірақ пластик, латунь және басқа материалдар да қолданылады.

Мойын

Басты, тақташа (перделік тақта) және (бар болса) шүмерек, барлығы мойынды құрайтын ұзын ағашқа бекітіледі. Перделік тақта жасауға қолданылатын ағаш, әдетте, мойынның қалған бөлігіне қолданылатын ағаштан өзгеше болады. Мойын қосылысы немесе мойын түбі – мойынның гитара корпусына бекітілетін жері.

Жеңіс тақтасы

Жеңіс тақтасы қатты ағаштан (көбінесе эбен немесе палисандр ағашы) жасалған, мыс немесе болаттан жасалған металл таспалармен жабдықталған. Таспалар арасының қашықтығы көбінесе батыс он екі тонды тең темперамент (12-тет) жүйесіне сәйкес келеді. Жеңіс тақтасының беті жазық немесе сәл иіңкі болуы мүмкін ("радиус"), бірақ орыс гитарасының радиусы әдетте батыс 6 кыллы гитарасының радиусынан кішірек болады. Орналасқан жерін көрсететін белгілер жиі кездеседі және 6 кыллы гитаралардағыдай бірдей орындарда орналасқан (мысалы, әдетте 5-ші, 7-ші, 9-шы және 12-ші таспаларда).

Денесі

Саундборд әдетте қарағайдан немесе самырсыннан жасалады, көлемі мен пішіні 6 кыллы гитараға ұқсас. Классикалық жеті кыллы аспаптардың (найлон кыллы) жалпы пропорциялары 6 кыллы гитаралардың пропорцияларына ұқсас. "Цыган" аспаптары (болат кыллы) солай пропорцияланған болуы мүмкін, бірақ көбінесе жоғарғы бөлігі тар, ал дыбыс тесігі үлкейтілген болады. Дәстүрлі пішінді және кесілген корпусы бар аспаптардың екеуі де қол жетімді. Көпір саусақ тақтасында қолданылатын қатты ағаштан жасалады, ал көпірдің ілмегі әдетте сүйектен немесе кейде пластиктен жасалады; көне аспаптарда кейде піл сүйегі қолданылған. Құбыршақ немесе "қырқыш" – әдетте ламинатталған пластиктен жасалған бөлік – болат кыллы "цыган" аспаптарында жиі кездеседі, ал найлон кыллы классикалық аспаптарда ол көбінесе болмайды.

Таспалар

Жоғарыда айтылғандай, орыс гитараларында нейлон (немесе металл емес, соған ұқсас) не болат (немесе металл, соған ұқсас) жіптер болуы мүмкін, аспап классикалық немесе цыган гитарасы болуына байланысты. Классикалық гитараларда төменгі төрт сым әдетте оралған, ал жоғары үш сым қарапайым материалдан жасалған. Цыган гитараларында бес сым оралған, ал ең жоғарғы екеуі қарапайым.

Қолмен жұмыс істеу

Сол жақ қолмен тартылатын орыс гитаралары бар, бірақ олар өте сирек.

Алыстыру

Бұл домбыраның барокколық вальдцитерден шыққан деп саналады. Валериан Русановтың тарихи мақаласында «Лейпцигте Шейдлер есімді цитерші болған, ол төменгі таралғыш ішекті қосып, домбыраны жетілдірген» делінген. Герард Делепланк, Г. Ле Блон, Иоганн Георг Охстерман және Иоганн Вильгельм Биндернагель жасаған бұл музыкалық аспаптар Эльба өзені арқылы жеткізілді және Мәскеудегі Глинка мұражайында, сондай-ақ Лейпциг музыкалық мұражайында орыс романсын жақсы көретіндердің танысуын күтіп тұр. «Deutsche Guitarre» деп аталған бұл аспапта екі жүз жыл бұрын қазіргі жеті ішекті гитараның кейбір белгілері, соның ішінде «Веналық» тіректері мен радиалды тақтасы болған. Германияда жеті ішекті цитерде алғаш орындағандардың бірі Иоганн Давид Шейдлер және Иоганн Клаудуис Ханф болды, екіншісі кейін Ресейдегі Санкт-Петербургте жұмыс істеді. Иоганн Давид Шейдлерден кейін бірнеше жыл өткен соң, Майнцте ашық G домбырасында ойнаған тағы бір гитарист Кристиан Готтлиб Шейдлер болды, бірақ олардың туыс екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ.

Орындау тәжірибесі

Орыс гитарасы дәстүрлі түрде медиаторсыз, шерту немесе тарту үшін саусақтарды пайдаланады. Ашық G құрамы баррельдік аккордтар ретінде тек бір саусақпен (оң қол гитаралар үшін сол қол) ойнауға мүмкіндік береді. A мажорлық акорды екінші ладта барре ретінде ойнауға болады, B мажорды төртінші, C мажорды бесінші, D мажорды жетінші және т.б. (басқа, күрделірек формалар да қолданылады). G аккордтарының көпшілігі алты немесе бес струнаны пайдаланады, сондықтан бұл формалар музыканттың белгілі бір струналарды басуын немесе ойнамауын қажет етеді. Мысалы, испан гитарасындағы E минор акорды (022000) әдетте төменнен жоғарыға қарай, E (түбір), B (бесінші), E (түбір), G (кіші үшінші), B (бесінші) және қайтадан E (түбір) ретімен ойналады. Орыс гитарасында E минор (2002002) акордын E (түбір), G (кіші үшінші), B (бесінші), E (түбір), G (кіші үшінші), B (бесінші) және E (түбір) ретінде ойнауға болады, немесе оны алты струналы E минор сияқты дыбыстаумен ойнауға болады (99X9989 пайдаланып). Бұл тығыз дыбыстау жетілік аккордтармен, соның ішінде түбірсіз жетілік аккордпен (түбір нотасы жоқ жетілік аккорд, шын мәнінде кемітілген аккорд) ерекше естіледі. Орыс гитарашыларының (әсіресе, өзіне ән оқып үйлесімдеушілердің, мысалы, бардтардың) дауысқа сәйкес немесе струналардың тартылуын өзгерту үшін, құрамды бірнеше тон жоғары немесе төмен өзгертуі жиі кездеседі. Владимир Высоцкий көбінесе бір тонды, кейде бір жарым тонды ашық E-ге дейін төмендетіп тартады. Сондай-ақ, ашық G құрамын өзгерту де жиі кездеседі, мысалы, Булат Окуджава D2 G2 C3 D3 G3 B3 D4 құрамын C тонында жазылған әндерді ойнау үшін қолданды, ал бард Сергей Никитин өз гитарасын ашық G минорына келтіретін. Стандартты ашық G құрамы үшін 1000-нан астам әртүрлі аккордтар бар, сондай-ақ сол қолға (вибрато) және оң қолға (саусақпен ойнау) арналған әртүрлі мектептер, үлкен классикалық музыкалық транспозиция мұражайлары және 200 жыл бойы Ресейде орыс жеті струналы гитарасы үшін жазылған музыка бар. Бұл музыканың көп бөлігі Кеңес Одағы жылдарында жарық көргендіктен, оның көп бөлігі Ресейден шыққан жоқ, ал орыс гитарасы үшін жазылған музыканың басылған ноталарын Еуропа мен Солтүстік Америкада табу қиын.

The Russian guitar is traditionally played without a pick, using fingers for either strumming or picking. The open G tuning allows major chords to be played with only one finger of the fretting hand (the left hand for right handed guitars), as barre chords. The A major chord can be played most easily as a barré on the second fret, the B major as a barré on the fourth, C major on the fifth, D major on the seventh, and so on (although other, more involved major shapes are employed as well for a variation in voicing). A fair amount of open G chord shapes use six or five strings, and so these shapes require the player to mute or not play particular strings. Perhaps the most audible difference between the Spanish and Russian tunings is in the ability to play chords with a tighter, more piano like voicing on the latter. For example, an E minor chord on a Spanish guitar (as 022000) is usually played in the order, from low to high, of E (root), B (fifth), E (root), G (minor third), B (fifth) and again E (root). On a Russian guitar it is possible to play the E minor (2002002) as E (root), G (minor third), B (fifth), E (root), G (minor third), B (fifth), and E (root) — or to play it with the same voicing as the six string E minor (using 99X9989). This tighter voicing is particularly audible with seventh chords, including the rootless seventh chord (seventh chords without a root note, actually a diminished chord). It is fairly common for Russian guitar players (particularly those accompanying themselves singing, such as bards) to bring the tuning up or down several steps as desired, either to accommodate the voice or for varying string tension. Vladimir Vysotsky often tuned down a whole step, sometimes even a step and a half to an open E. Also, variations in the open G tuning were fairly common, e. g., Bulat Okudzhava would use the tuning of D2 G2 C3 D3 G3 B3 D4 to play songs written in C, while bard Sergey Nikitin tuned his guitar to an open G minor:
There are more than 1,000 different chords possible for the standard open G tuning and plenty of different schools for left hand (vibrato) and right hand (fingerstyle playing) and enormous classical music musical transposition archives and music composed for Russian 7 string guitar for 200 years in Russia. Because much of this music was published during the years of the Soviet Union, little of it left Russia, and printed scores of music for Russian guitar are difficult to come by in Europe or North America.

Танымалдық

Көп жылдар бойы жеті тартылды гитара Ресейде алты тартылды испан гитарасынан әлдеқайда танымал болды; соңғысы 1917 жылғы революцияға дейін Ресейде сирек кездесетін. Орыс гитарасы 19-ғасырдың екінші жартысында гитараға негізделген "қалалық романс" әндерінің танымалдылығы артуымен үлкен даңққа ие болды. Алты тартылды гитара алғаш рет орыс классикалық гитара әлемінде 1926 жылы Андрес Сеговия Кеңес Ресейіне гастрольдік сапар жасағанда маңызды рөл атқарды. Мүмкін, өнерлерін жаңаруға тырысқан көптеген орыс классикалық гитарашылары алты тартылды гитараға және EADGBE құралына көшуге бастады. Классикалық гитарист Пётр Агафошин де осыған көшті және алты тартылды гитараның техникасы туралы орыс тіліндегі кітап жазды, ол бүгінгі күнге дейін стандарт болып саналады.