Кіріспе

Музыкалық орындауларда ритм-гитара – ритм секциясындағы басқа аспаптармен (мысалы, барабан, бас-гитара) бірлесіп, ырғақтың толық немесе бір бөлігін қамтамасыз ету және әннің акордтық прогрессиясынан акордтарды, яғни бірге ойналатын ноталар тобын беруді біріктіретін техника және рөл. Сондықтан, ритм-гитараның негізгі әдісі – екінші қолмен ритмдік түрде шертпе немесе саусақпен тартып ойнау кезінде, бір қолымен аккордтарды ұстап тұру. Дамыған ырғақ техникаларына арпеджио, демпинг, рифтер, аккордты сололар және күрделі шертпелер жатады. Акустикалық, кантри, блюз, рок немесе метал жанрындағы ансамбльдерде (басқаларының арасында) композицияның ырғақ бөлігін ойнайтын гитарист, мелодиялық желілерді және бас аспаптарда немесе аспаптар тобында ойналатын импровизациялық сололарды қолдау рөлін атқарады. Бұл аспаптар – струналы, үрлемелі, духовой, пернетақталы немесе тіпті соққы аспаптары, тіпті адам дауысы да болуы мүмкін. Бұл жағдайда гитарист тұрақты түрде ойнайды, ал бас аспаптар мен әншілер негізгі немесе қарсы мелодияны орындау мен үнсіздік арасында ауысады. Биг-бенд музыкасында гитарист бас және барабанмен бірге ырғақ секциясының бір бөлігі саналады. Кейбір музыкалық жағдайларда, мысалы, жеке әнші-гитаристте, гитаралық сүйемелдеу барлық ырғақтық күшті қамтамасыз етеді, ал үлкен ансамбльдерде ол тек шағын бөлік болуы мүмкін (мысалы, полиритмнің бір элементі). Сол сияқты, ритм-гитара әнші-гитаристке немесе кішкентай топқа барлық гармониялық үлесін беруге қабілетті, бірақ басқа гармониялық аспаптары (мысалы, пернетақталар) немесе вокалдық гармониясы бар ансамбльдерде оның гармониялық үлесі азырақ маңызды болады. Ең көп таралған және тұтынылатын жанрларда электрогитаралар дыбыс жазу студиясында да, тікелей эфирде де акустикалық гитаралардан басымдық алады. Дегенмен, акустикалық гитара кантри, вестерн және әсіресе блюграсс музыкасында, сондай-ақ халық музыкасында танымал таңдау болып қалады.

Рок және поп ырғақтары

Рок пен блюз музыкасындағы көптеген ырғақтар 4/4 өлшеміне негізделген, бірақ көптеген өзгерістер мүмкін. Бекбит – бұл әдеттен тыс уақыттағы (сыртқы соққыда) жасалған синкопацияланған акцент. Қарапайым 4/4 ырғағында бұл екінші және төртінші соққылар болып табылады. Кейбір африкалық стильлерге тән кері соққыны күшейту 1940 жылдардың соңында ритм-энд-блюз жазбаларын қалыптастырды, соның нәтижесінде ол рок-н-ролл мен қазіргі заманғы көптеген танымал музыканың ерекше белгісіне айналды.

Рок пен поптың үйлесімділігі

Гармониялық тұрғыдан алғанда, рок музыкасында аккордтық прогрессияларды құрудың ең көп таралған тәсілі – әрқайсысы белгілі бір гамманың түбірін, үшінші және бесінші нотасын қамтитын мажор және минор "триадаларды" ойнау. Мажор триадасының мысалы – C мажор, ол C, E және G ноталарын қамтиды. Минор триадасының мысалы – A минор аккорды, ол A, C және E ноталарын қамтиды. Кейде төрт нотадан тұратын аккордтар да қолданылады, олар түбір, үшінші, бесінші ноталарынан бөлек, гамманың алтыншы, жетінші немесе тоғызыншы ноталарын да қамтиды. Төрт түрлі нотасы бар ең көп таралған аккорд – доминантты жетінші аккорд, ол түбір, түбірден жоғары мажор үшінші, түбірден жоғары таза бесінші және төмендетілген жетінші нотадан тұрады. C мажор гаммасында доминантты жетінші аккорд – G7, ол G, B, D және F ноталарынан тұрады.

Ерте поп және рок музыкасында I, IV және V аккордтарының әртүрлі комбинацияларын қолданатын үш аккордтық прогрессиялар жиі кездеседі, әсіресе он екі такті блюз. 1950 жылдары танымал болған төрт аккордтық прогрессия – I vi ii V, C мажор гаммасында бұл C мажор, a минор, d минор және G7 аккордтары. Минорлық және модальдық аккордтық прогрессиялар, мысалы, I bVII bVI (E гаммасында E мажор, D мажор, C мажор) танымал музыкада қолданылады. Хеви-метал музыкасында ритм-гитарашылар көбінесе күшті аккордтарды орындайды, олар түбір нотасы мен одан жоғары бесінші нотадан тұрады, немесе түбір нотасы октавамен екі еселенеді. Мұндай аккордта үшінші нота болмайды. Күшті аккордтар көбінесе дисторшн эффектісімен ойнатылады.

Арпеждер

Бастапқы сыңғырлатылған аккордтарды ойнау техникасынан бір ерекшелік – арпеггио ойнау, яғни аккордтағы жеке ноталарды бөлек-бөлек орындау. Егер мұны жеткілікті жылдамдықпен орындаса, тыңдаушылар оны әуен емес, үйлесім ретінде қабылдайды. Арпеггио көбінесе халық, кантри және хэви-метал музыкасында қолданылады, кейде ескі банжо ойнау әдістерін имитациялау үшін. Ол сондай-ақ 1960 жылдардағы поп-музыкада, мысалы The Animals тобының "House of the Rising Sun" әнінде және 1980 жылдардан бері жангл-поп жанрында жиі кездеседі. Арпеггио қолданатын ритм-гитарашылар әдетте жарқын, бұрмаланбаған "жангли" дыбысын алу үшін жартылай акустикалық және он екі ішекті гитараларды жақсы көреді. Сокус тобы TPOK Jazz одан әрі "жартылай соло" (mi solo) гитаристінің ерекше рөлін ұсынды, ол арпеггио үлгілерін ойнап, жетекші және ритм-гитаралардың арасындағы рөлді толтырды.

Рифтер

Кейбір жағдайларда, аккордтық прогрессия екі немесе үш нотадан тұратын қарапайым тізбек түрінде беріледі, бұл кейде "риф" деп аталады. Осы тізбек композиция бойына қайталанады. Ауыр металл музыкасында, мұндай тізбектер әдетте аккордтардың, жеке ноталардың және алақанмен өшірілген ноталардың (palm muting) комбинациясынан құралған күрделірек түріне айналады. Техникалық жағынан дамыған топтардың орындауындағы композициялардағы ритм-гитара бөлімдері көбінесе күрделі гитаралық техникаларды қолданатын рифтерді қамтиды. Кейбір жанрларда, әсіресе металл музыкасында, ритм-гитараның шығарған аудио сигналы кейін эффект педалы немесе гитара күшейткіші арқылы өңделіп, алақанмен өшірілген ритмдерге қалың, қытырлақ дыбыс беру үшін қолданылады.

Басқа гитаристермен қарым-қатынас

Екі немесе одан көп гитаристтері бар топтарда, гитаристтер әртүрлі әндер үшін немесе әннің бірнеше бөлімдерінде рөлдерді алмастыруы немесе тіпті екі рет ойнауы мүмкін. Ал бір ғана гитарист болған топтарда, ол көптеген жағдайларда немесе бір уақытта жетекші партия мен ырғақты бірге орындай алады, ырғақ партиясын жетекші мелодиямен үйлестіре отырып.

Пернетақталармен қиылысу

Кейінгі эффект педальдары мен ревербераторлар сияқты электронды эффекттер, электр гитарашыларына арпеджио ойнауға және синтезаторшының ұзақ сақталатын "падтарды" орындау рөлінің бір бөлігін иеленуге мүмкіндік береді. Бұл қазіргі заманғы поп музыкасында дыбыстық фон ретінде қолданылуы мүмкін. Пад дыбысын жасау, әдеттегі ритмді гитарадан айырмашылығы, ритмдік емес. Кейбір топтарда синтезатормен ойнайтын музыканттар болады. Синтезаторшысы жоқ топтарда гитарист бұл рөлді өз мойнына ала алады.

Басты гитараны ауыстыру

Кейбір ритмдік техникалар жетекші гитараға көшеді. Бас гитарасы мен барабандардан тұратын қуатты триода гитарашылар ырғақ пен жетекші ролдерін біріктіруі керек. Мысалы, Джими Хендрикс толық аккордтарды сололық фразалармен, қос ноталармен және арпеджиолармен үйлестірді. Соңғы жылдары "лупер педальдары" аккордтар тізбектерін немесе рифтерді жасау үшін қолданылады, олардың үстінен музыканттар жетекші партияны орындай алады, бұл екі гитарашының бірдей дыбысын имитациялайды.

Жабдық

Ритм-гитарашы әдетте күшті ырғақтық және аккордтық дыбыс тудыруға тырысады, оған қарамастан жетекші гитарашының мақсаты – тыңдаушылардың басқа аспаптардан ерекше еститін, көбінесе жоғары жиілікті мелодиялық өрнектерді шығару. Осының салдарынан, ырғақ және жетекші гитарашылар көбінесе әртүрлі гитаралар мен күшейткіштерді қолданады. Ритм-гитарашылар бай және толық дыбыс алу үшін электрлі акустикалық гитараны немесе хамбакерлі электр гитараны пайдалана алады. Сонымен қатар, ритм-гитарашылар жетекші гитарашылар қолданатындарына қарағанда қалыңдығы жоғары ішектерді қолдануы мүмкін. Дегенмен, мұндай тәжірибелер болуы мүмкін, бірақ олар міндетті түрде ереже емес және әннің стиліне және жеке гитаристтің таңдауына байланысты. Металл топтарындағы ритм-гитарашылар дисторшн эффекттерін қолданғанмен, олар жетекші гитарашылар қолданатын флангерлер сияқты модуляциялық эффекттерді аз қолданады. Металл тобының жетекші гитарисі соло дыбысын анық етуге тырысады, сондықтан түрлі-түрлі эффекттерді қолданады, ал ритм-гитарист әдетте топтың жалпы дыбысына үйлесетін қалың, берік қолдау дыбысын беруге тырысады. Бірақ альтернативтік рок және пост-панк стилінде, егер топ агрессивті Motörhead стиліндегі "Дыбыстың қабырғасынан" гөрі, амбиенттік дыбыстық кеңістік құруға ұмтылса, ритм-гитарист жылтыр фон жасау үшін фланжинг пен дилей эффекттерін қолдануы мүмкін, немесе (The Smiths тобының "How Soon Is Now?" әніндегідей) тербелісті тремоло эффектін қолдануы мүмкін.

Жаз

Ритм-гитара джаздың дамуында ерекше маңызды рөл атқарды. Гитара бұрын банджо атқарған ырғақты хордалық сүйемелдеу рөлін өз мойнына алды. Фредди Грин сияқты алғашқы джаз гитаристері аспаптың соқпалы (перкуссиялық) қасиеттерін күшейтуге ұмтылды. Күрделі аккордтарды орындағанда тұрақты ырғақты сақтап тұру қабілеті гитараны көптеген ырғақ топтары үшін құнды етті. Джаз гитаристерінен гармонияны терең білу күтіледі.

Жаз гармониясы

Джаз гитаристері гармония және джаз теориясы туралы білімдерін пайдаланып, джаз аккордтарының 3-ші және 7-ші ноталарын ерекше атап көрсететін «үйлесімдер» жасайды. Поп және рок гитаристерінен айырмашылығы, олар әдетте аккордтың тамырын қосады (кейде, көптеген ашық және барре аккордтарында тамырды екі рет қайталайды), джаз гитаристері көбінесе тамырды жіберуге тырысады. Күрделірек үйлесімдерде 9-шы, 11-ші және 13-шы ноталар да болуы мүмкін. Мысалы, G7 аккорды үшін типичный джаз үйлесімі – B, E, F және A ноталары. Бұл үйлесімде 3-ші (B нотасы), 7-ші (F нотасы), 6-шы (E нотасы) және 9-шы (A нотасы) қолданылады. Кейбір қазіргі заманғы джаз стильдерінде доминантты 7-ші аккордтар өзгертілген 9-шыларды (жарты тонмен төмендетілген, «флэт 9» деп аталады немесе жарты тонмен көтерілген, «шарп 9» деп аталады); 11-шіні (жарты тонмен көтерілген, «шарп 11» деп аталады); 13-шіні (көбінесе жарты тонмен төмендетілген, «флэт 13» деп аталады) қамтуы мүмкін. Джаз гитаристері түрлі аккордтарды білуі керек, оның ішінде мажор 7-ші, мажор 6-шы, минор 7-ші, минор/мажор 7-ші, доминантты 7-ші, кішірейтілген, жартылай кішірейтілген және үлкейтілген аккордтар. Сонымен қатар, олар аккордтардың өзгеруін (мысалы, жоғарыда сипатталған «өзгертілген доминантты аккордтар» сияқты), аккордтарды алмастыру және қайта үйлестіру техникаларын білуі керек. Кейбір джаз гитаристері джаз гаммалары мен аккордтары туралы білімін пайдаланып, жүретін бас стилінде сүйемелдеу жасауға тырысады. Джаз гитаристері осы аккордтарды джазда қолданылатын түрлі аккордтық прогрессияларда орындауға үйренеді, мысалы II V I прогрессиясы, джаз стиліндегі блюз прогрессиясы, минор джаз стиліндегі блюз формасы, «ритмді өзгертулер» прогрессиясы, сондай-ақ джаз балладаларында және джаз стандарттарында қолданылатын әртүрлі аккордтық прогрессиялар. Гитаристтер сонымен қатар 1970-ші жылдардағы джаз-латын, джаз-фанк және джаз-рок фьюжн музыкасында қолданылатын аккорд түрлерін, орындау стилін және эффект педальдарын (мысалы, хор эффекты немесе фузбокс) пайдалануға үйренуі мүмкін.

Үлкен топтық ырғақ

1930 және 1940 жылдары танымал болған джаз биг-бендтерінде гитарист ырғақ тобының (гитара, барабан және бас) маңызды мүшесі саналады. Олар әдетте әр тактыда төрт аккордты ойнайды, бірақ гармониялық импровизацияға да мүмкіндік бар. Граф Бази оркестрінің гитарисі Фредди Грин осы стильдің көрнекті өкілі болды. Гармониялар көбінесе қарапайым; мысалы, бассист оны қосады деген болжаммен, түбір нотасы жиі жіберіліп қалады.

Шағын топтың бәсекелесуі

Жаз гитарашылары әннің әуенінің немесе басқа музыканттың соло импровизацияларының астына акордтар орындағанда, бұл «comping» деп аталады, ол «бірге сүйемелдеудің» қысқартылған түрі. Көптеген жаз стильдеріндегі сүйемелдеу стилі, көптеген танымал музыка стильдеріндегі хордалық аспаптардың сүйемелдеуінен өзгеше. Мысалы, рок және поп сияқты көптеген танымал музыка стильдерінде, ритм-гитарашы әдетте акордтарды ритмикалық түрде орындайды, бұл күйдің ырғағын немесе биін анықтайды. Керісінше, қазіргі заманғы көптеген жаз стильдерінде, әсіресе кішкентай топтарда, гитарист әлдеқайда сирек ойнайды, мелодияның немесе солоның үзілістеріне ара-арасында акордтар мен нәзік дыбыстарды қосып, үнсіздік кезеңдерін пайдаланады. Жаз гитарашылары көбінесе «comping» кезінде тек стандартты дыбыстарды ғана емес, сонымен қатар әртүрлі инверсияларды жиі қолданады.

Циганның сорғысы

Жиындар джазы – акустикалық музыка, көбінесе барабаншысыз орындалады. Жиындар джазындағы ритм-гитара "la pompe", яғни "помпа" деп аталатын ерекше қағу әдісін қолданады. Бұл перкуссиялық ырғақ түрі блюграсс стиліндегі "бум чик" сияқты; осының арқасында музыкаға жылдам, серпілісті сезім дариды. Гитараның бетіне ешқашан тимеуі керек қол тез жоғары-төмен қағуды, содан кейін төмен қағуды орындауы тиіс. "La pompe" қағуының жоғары-төмен бөлігі музыканың темпіне қарамастан, өте жылдам орындалуы керек. Бұл классикалық музыкадағы безгеу нотасына ұқсас, бірақ толық аккорд қолданылады. Бұл үлгі әдетте ырғақ бөлімінде екі немесе одан көп гитарист бірлесіп орындайды.

Жаз аккордтық соло

Жаз гитарасының солистері аспаптарында тек жеке ноталарды ғана ойнаумен шектелмейді. Бұл оларға әннің мелодиясын хордтардың дыбысталуының үстіне қосып, "хордтық соло" жасауға мүмкіндік береді. Уэс Монтгомери жеке ноталармен, октавалармен, содан кейін хордтық соломен бір-бірінен кейін келе жатқан шерулерді ойнағанымен белгілі болды. Бұл техника жеке хордтық мелодиялық солодан өзгеше, себебі ол жеке орындау үшін арналмаған.

Фанк

Фанк бибоп джазда қолданылатын бірдей кеңейтілген аккордтарды пайдаланды, мысалы, жетілік және он біріншілік қосылған минор аккордтар немесе тоғызыншысы өзгертілген доминантты жетінші аккордтар. Алайда, бей-боп джазының күрделі, жылдам ауысатын аккордтардан өзгеше, фанк аккордтарды ауыстырудан бас тартып, гармониялық қозғалысы аз, бірақ күрделі және қуатты ырғақты сезім беретін статикалық бір аккордты үлгілер (vamps) жасады. Кейбір музыканттардың джаз тарихы бар. Фанк әндерінде қолданылатын аккордтар көбінесе дориандық немесе миксолидиандық ладты білдіреді, бұл көптеген танымал музыканың мажорлық немесе табиғи минорлық тоналдығынан өзгеше. Мелодиялық мазмұн осы ладтарды блюз гаммасымен үйлестіру арқылы құралады. Фанк тобында гитарашылар көбінесе перкуссиялық стильде ойнайды, жиі вах-ва эффектін қолданады және рифтеріндегі ноталарды өшіру арқылы перкуссиялық дыбыс жасайды. The Isley Brothers тобының гитарашысы Эрни Исли және Funkadelic тобының Эдди Хейзел Джимми Хендрикстің импровизациялық сололарынан үлкен әсер алды. Джордж Клинтонмен жұмыс істеген Эдди Хейзел фанк музыкасындағы белгілі гитара солисі. Эрни Ислиге Джимми Хендрикс өзі жеке сабақ берген, ол The Isley Brothers тобының қосалқы құрамында болған кезде және уақытша Ислилердің үйінде мансарда тұрғанда. Джимми Нолен мен Фелпс Коллинз – Джеймс Браунмен бірге жұмыс істеген танымал фанк-ритм гитарашылары.