Кіріспе

Гитара техникасы

Слайд-гитара – блюз музыкасында жиі қолданылатын гитарада ойнау техникасы. Ол гитарада ойнау кезінде қатты нысанды (слайдты) тартқыштарға басып ұстауды қамтиды, бұл адам дауысының ерекшеліктерін бейнелейтін глиссандо эффектілері мен терең дірілдер жасауға мүмкіндік береді. Әдетте, гитара дәстүрлі жағдайда (денеге жабысқан күйде) ойнатылады, гитарашының бір саусағына кигізілген слайд қолданылады. Слайд металл немесе шыны түтік болуы мүмкін, мысалы, бөтелке мойны, содан барып осы ойнау түрін сипаттау үшін «бөтелкелік гитара» термині пайда болды. Тартқыштар әдетте тартылады (қырқылып ойналмайды), ал слайд тартқыштардың үстінен жылжытылып, дыбыстың биіктігі өзгертіледі. Гитара орындаушының тізесіне қойылып, қолмен ұсталатын таяқшамен (лап-стиль гитара) ойнатылуы мүмкін. Кейбір түрдегі слайдты қолданып музыка жасау Африканың ішекті аспаптарына және Гавайидегі сталь гитараның пайда болуына дейін жетеді. ХХ ғасырдың басында Миссисипи дельтасындағы блюз музыканттары бөтелкелік слайд-гитара стилін танымал етті, ал слайд-гитараның алғашқы жазбасын 1923 жылы Сильвестр Уивер жасады. 1930 жылдан бері Роберт Джонсон, Роберт Найтхок, Эрл Хукер, Элмор Джеймс және Мадди Уотерс сияқты орындаушылар электроблюсте слайд-гитараны кеңінен танымал етті, бұл The Rolling Stones, Джордж Харрисон, Дюэн Оллман және Рай Кудер сияқты кейінгі рок музыканттарына әсер етті. Лап-стиль слайд-гитараның пионерлері Оскар «Буди» Вудс, «Блэк Эйс» Тернер және Фредди Рулет болды.

Тарих

Қатты нысанды тартылған ішекке қарсы қолдану тәсілі африкалық бір ішекті аспаптан туындаған дидли боуға дейін жетеді. Дидли боу – бөтелке стилінің бірінен туған деп саналады. Еуропалық теңізшілер 19 ғасырдың соңында Гавайиге испандық гитараны әкелгенде, гавайиліктер стандартты гитараның бірнеше ішегін босатып, аккорд жасады – бұл «бос кілт» гитарасы деп аталды, қазір ашық құрал деп аталады. «Бос кілтпен» гавайиліктер металл бөлігін тақташа бойымен жылжыту арқылы үш аккордты әнді ойнауды жеңілдете алды және аспапты тізесіне қойып ойнай бастады. 19 ғасырдың соңында Джозеф Кекуку атты гавайилік адам осылай ойнауды меңгерді. Ол қолданған таяқша «болат» деп аталды және «болат гитара» атауының бастауы болды. Кекуку бұл әдісті танымал етті және кейбір дереккөздер оның осы әдістің авторы екенін мәлімдейді. 20 ғасырдың бірінші жартысында «гавайилік гитара» деп аталатын бұл стиль АҚШ-қа тарады. Сол Хоопии – 1919 жылы 17 жасында Гавайиден Сан-Францискоға бағытталған кемеде жасырын түрде келген, ықпалды гавайилік гитарист. Хоопиидің ойнауы 1920 жылдардың соңында танымал болды және ол «Хула Блюз» және «Қоштасу Блюзі» сияқты әндерді жазды. Автор Пит Мэдсеннің айтуынша, «[Хоопиидің] ойнауы Миссисипидің ауылдық аймақтарындағы көптеген гитаристтерге әсер етті». Блюз слайд гитарасының көптеген орындаушылары АҚШ-тың оңтүстігінен, әсіресе Миссисипи дельтасынан шықты, олардың музыкасы африкалық текті, ал африкалық американдық шаруалар егістікте жұмыс істегенде ән шырқады. Алғашқы Дельта блюз музыканттары көбінесе жеке әнші-гитаристтер болды. 1903 жылы W. C. Handy жергілікті теміржол станциясында блюз орындалғанда слайд гитараны алғаш рет естігенін айтты: «Ол ойнағанда, ол гавайилік гитаристтердің болат таяқшаларды қолданған тәсілімен танымал болған гитара ішегіне пышақпен басты. Бұл әсер ұмытылмады». Блюз тарихшысы Жерар Герцхафт Тампа Редтің ғасырдың басындағы гавайилік гитаристтерден шабыт алған алғашқы қара музыканттардың бірі болғанын айтты; ол олардың дыбысын блюзге бейімдеуге қол жеткізді. Тампа Ред, сондай-ақ Кокомо Арнольд, Кейси Билл Уэлдон және Оскар Вудс бұрынғыдай қысқа рифтер ойнамай, слайдпен ұзақ әуендер ойнаудың гавайилік тәсілін қабылдады. 20 ғасырдың басында болат гитарада ойнау екі бағытқа бөлінді: дәстүрлі испан гитарасында орындалатын, денеге жатып ұсталған «бөтелке» стилі; және орындаушының тізесінде ойнау үшін арнайы жасалған немесе өзгертілген аспапта орындалатын «тізедегі» стиль. «Бөтелке» стилі көбінесе блюз музыкасымен байланысты және африкалық американдық блюз артистері тарапынан танымал болды. Миссисипи дельтасы Роберт Джонсон, Сон Хаус, Чарли Паттон және слайдты жиі қолданған басқа блюз пионерлерінің туған жері болды. «Бөтелке» стилінің алғашқы жазбасы 1923 жылы Сильвестр Уивердің «Гитара Блюзі» және «Гитара Рагы» атты екі инструменталды жазбасы болды. Гитарист және автор Вуди Манн Тампа Ред пен Блайнд Уилли Джонсонды «сол кездегі жазылған стильдегі ең ерекше стильдерді дамытқан» деп атады. Ол былай деді:

Бастапқыда ықпалды электрлі слайд гитаристер

1930 жылдары гитара электрленген кезде, аспаптағы сололардың жақсы естілуіне және осылайша, олардың көбірек назар аударуына мүмкіндік берді. 1940 жылдары Роберт Найтхок және Эрл Хукер сияқты музыканттар электрлі слайд-гитараны танымал етті; бірақ бұрынғыларынан өзгеше, олар стандартты құлауды (строй) қолданды. Бұл оларға слайд және табақшалы (лақты) гитарада ойнауды оңай алмастыруға мүмкіндік берді, бұл ырғақтық сүйемелдеуде үлкен артықшылық болды.

Роберт Найтхок

Роберт Найтхок (шын аты Роберт Ли Макколлум) 1930-шы жылдары "Роберт Ли МакКой" атымен Джон Ли "Сонни Бой" Уильямсон (сондай-ақ Sonny Boy Williamson I деп те аталады) сияқты блюзшілермен бірге көп жазбалар жасады. Ол Тампа Редтің ықпалымен акустикалық гитарада ойнады. Екінші дүниежүзілік соғыс шамасында, тегін "Nighthawk" (өз әндерінің бірінен алынған) деп өзгерткеннен кейін, ол электрлік слайд-гитараның ерте жақтастарының біріне айналып, металл слайдты пайдаланды. Найтхок-тың дыбысы өте таза әрі тегіс болды, слайдтың ішектерге тигендегі қозғалысы өте жеңіл болды. Ол Тампа Редтің "Black Angel Blues" (кейін "Sweet Little Angel" деп аталды), "Crying Won't Help You" және "Anna Lou Blues" ("Анна Ли" атымен) әндерін электрлік слайд-гитара стилінде танымал етуге көмектесті, бұл әндер кейіннен Эрл Хукер, Б. Б. Кинг және басқалардың репертуарына енді. Оның стилі Мэдди Уотерс пен Хукерге де әсер етті. Найтхок Миссисипи музыкасын Чикаго блюз стиліндегі электрлік блюзге әкелуге көмектескендердің бірі деп есептеледі.

Ерл Хукер

Жасөспірім шағында Эрл Хукер (Джон Ли Хукердің туысы) Nighthawk-ты өз ұстазы ретінде іздеп тапты және 1940 жылдардың аяғында екеуі Оңтүстік аймағын кеңінен аралады. Nighthawk Хукердің ойнау өнеріне терең ықпал етті; алайда, 1953 жылы "Sweet Angel" әнін жазған кезде (Nighthawk-тың "Sweet Little Angel" әніне деген құрмет ретінде), Хукер өзінің ерекше стильін қалыптастырды. Оның сололары адам дауысына ұқсас болды, ал музыка жазушы Энди Григг: "Ол гитарасын адам сияқты жылату, зар тарту және сөйлету қабілетіне ие еді, оның слайдпен ойнауы теңдесіз, тіпті ұстазы Роберт Найтхоктан да басым болды" деді. Дауыстық тәсіл Хукердің "Blue Guitar" инструменталды әнінен естіледі, кейін Мэдди Уотерспен бірге орындалып, "You Shook Me" әніне айналды. Блюз орындаушысы үшін ерекше жайт, Хукер 1960 жылдары адам дауысын одан да жақсы имитациялау үшін вах-вах педалін қолданды.

Элмор Джеймс

Әлдебір дәуірдің ең ықпалды электроблюз слайд-гитарисі Элмор Джеймс болды, ол 1951 жылғы «Dust My Broom» әнімен танымал болды, бұл Роберт Джонсонның 1936 жылғы «I Believe I'll Dust My Broom» әнінің жаңадан орындалуы еді. Ән бойында Джеймс үштіктер тізбегін орындайды, оны Rolling Stone журналы «өлмейтін соққы» деп атады және ол бүгінгі күнге дейін көптеген блюз әндерінде естіледі. Джонсон бірнеше әнде осы мотивті қолданғанмен, Джеймстің күшейтілген электр дыбысы оны «күштірек, автоматтардың үштік ырғағын шығарып, ерте рок-рокерлердің ерекше дыбысына айналдырды», - деп жазады тарихшы Тед Джиоя. Nighthawk пен Hooker-ден айырмашылығы, Джеймс ашық Ми құрамында және бөтелкелі тоқтайтын толық аккордты глиссандо эффектін қолданды. Джеймстің «It Hurts Me Too» (алғаш рет Тампа Ред жазған), «The Sky Is Crying», «Shake Your Moneymaker» сияқты басқа да танымал әндерінде оның слайд ойнауы жиі кездеседі.

Саз сулар

Мадди Уотерс, шын аты Маккинли Морганфилд болса да, алғашқы жазбаларын акустикалық слайд-гитарамен жасаған, бірақ гитарист ретінде ол электрлік слайд-гитарада ойнауымен танымал болды. Мэдди Уотерс Дельта блюзін Чикагоға әкелуге көмектесті және қаланың электрлік блюз стилін қалыптастыруға зор үлес қосты. Ол электрлік слайд-гитараның дамуына бастама жасағандардың бірі болды. "I Can't Be Satisfied" (1948) әнінен бастап, оның көптеген хиттері слайд-гитарамен ойналған, соның ішінде "Rollin' and Tumblin'", "Rollin' Stone" (осы атты танымал рок-тобы мен журнал пайдаланды), "Louisiana Blues" және "Still a Fool". Stones тобының жазбаларына соңғы үлесі – "No Expectations" әнінде акустикалық гитарамен слайд-гитарада орындауы. Оның өмірбаянының авторы Пол Тринка оны «жай, әуесқойлықтан қашық, ешқандай мақтандырмайтын, 1961 жылы бастаған жолының толық бейнесі» деп сипаттады. Чикагода Майк Блумфилд 1950-жылдардың соңынан бастап, 1960-жылдардың басында блюз клубтарына жиі баратын. Мэдди Уотерс пен гармоникада виртуоз ойнайтын Литтл Уолтер оны қолдады және кейде джем-сессияларына қатысуға рұқсат берді. Уотерс еске алды: «Майк керемет гитарист болды. Ол менен көп нәрсе үйренді. Мен де оған бір-екі айла-шаруа үйреттім, бірақ ол слайд-гитарада ойнауды және гитара тартуды жақсы үйренді». Блумфилдтің слайд-гитарада ойнауы Пол Баттерфилдті қызықтырды, ол гитарист Элвин Бишоппен бірге Пол Баттерфилд Блюз тобының классикалық құрамын құрды. Олардың алғашқы альбомы, The Paul Butterfield Blues Band (1965), Блумфилдтің слайд-гитарасымен екі Элмор Джеймс әнінің жаңадан орындалуын қамтиды. "Shake Your Moneymaker" оның жетілген слайд стилін көрсетеді, ал "Look Over Yonders Wall" Rolling Stone журналының «Барлық уақыттың 100 ең үздік гитара әні» тізімінде 27-орында тұр. Сол кезде ол Боб Диланмен Highway 61 Revisited альбомы үшін бірге жұмыс істеді және тайтл-трекке ерекше слайд-гитара қосты. Баттерфилдтің екінші альбомы "East West" (1966) "Walkin' Blues" және "Two Trains Running" сияқты слайд-гитарамен ойналған әндерді қамтиды, бұл оны тыңдаушылар назарына жеткізді. Рай Кудер бала кезінде музыкалық дарынды бала болды және 15 жасында гитарамен бөтелкелік техникамен жұмыс істей бастады, Роберт Джонсонның әндерін үйренді. 1964 жылы Кудер Тадж Махалмен бірге Rising Sons тобын құрды, ол алғашқы блюз-рок топтарының бірі болды. Оның алғашқы гитаралық жұмыстары Captain Beefheart-тің Safe as Milk (1967) дебюттік альбомында және Taj Mahal-дің 1968 жылғы дебюттік альбомындағы бірнеше әндерде кездеседі. Сондай-ақ 1968 жылы ол "Rolling Stones" тобымен бірге жазбалар жасады, нәтижесінде Кудер "Memo from Turner" әнінде слайд-гитарада орындады. Джаггер/Ричардс әні кейін 1970 жылғы "Performance" фильмінің саундтрегіне енгізілді; Rolling Stone оны «Барлық уақыттың 100 ең үздік гитара әні» тізімінде 92-орында орналастырды. 1970 жылы ол өзінің дебюттік альбомын жазды, оған "Dark Was the Night, Cold Was the Ground" ("Түн қараңғы болды, жер суық болды") Blind Willie Johnson-ның классикалық слайд-инструменталды әні кірді (1984 жылы Париж, Техас фильмінің саундтрегі үшін қайта жазылды). 1967 жылы слайд-гитара шебері ретінде танылған Rolling Stone журналы 2003 жылы оны «Барлық уақыттың 100 ең үздік гитаристері» тізімінде сегізінші орынға қойды. 24 жасында мотоцикл апатынан қайтыс болған Оллманды NPR-дың Ник Моррисон «өз дәуірінің ең тапқыр слайд-гитарисі» деп атады. Гитараның өзі дәстүрлі немесе ашық күйде қосылуы мүмкін. Көптеген ерте блюз ойнаушылар ашық күйлерді қолданды, бірақ қазіргі заманғы слайд-гитара ойнаушылар екеуін де қолданады. Ашық күйлендірудің басты кемшілігі – әдетте тек бір ғана аккорд немесе дыбыс беру оңай және гитараның бастапқы күйленуімен анықталады. Екі ноталық интервалдарды белгілі бір ноталарда слайдты қисайту арқылы ойнауға болады. 16 ғасырда ADGBE ноталары гитараға ұқсас аспаптар үшін күйлендіру ретінде қабылданды, ал төменгі E кейінірек қосылып, EADGBE стандартты гитара күйлендіруі болды. Ашық күйде, аспаптар күйдірілген кезде акорды естірту үшін күйлендіріледі, көбінесе мажорлы акорды. Слайд-гитарамен жиі қолданылатын ашық күйлер: ашық D немесе Vestapol күйі: DADFAD; және ашық G немесе испан күйі: DGDGBD. E және A дыбыстарын бір тонға көтеру арқылы құралады. Басқа да күйлер қолданылады, әсіресе D күйін түсіру (төменгі E өлеңін D-ге дейін төмендету) көптеген слайд-гитара ойнаушылар қолданады. Бұл күй бас тарғалардағы тамыр, бесінші және сегізінші (октава) ноталарды және қалған тарғалардағы стандартты күйді қосуға мүмкіндік береді. Роберт Джонсон, оның ойнауы Эрик Клэптон, Кит Ричардс, Джимми Хендрикс және Джонни Винтер оларға зор әсер еткенін айтты, стандартты, ашық G, ашық D және төменгі D күйлерін қолданды.

Резонаторлы гитаралар

National String Instrument Corporation 1920 жылдардың соңында алғашқы металл корпусты резонаторлы гитараларды жасады (мақаланың басындағы суретті қараңыз). Бұл гитаралар алғашқы слайд-гитарашылардың арасында танымал болды, олардың дыбысын күшейту үшін аспаптың көпірінің астына бекітілген, кері дыбысқоңға ұқсас үлкен алюминий конусымен жабдықталған. Оны 1920 жылдардың соңында Допьера ағайындылары патенттеді және көптеген гитара түрлерінде кеңінен қолданылды, сондай-ақ мандолина мен укулелеге бейімделді. Tampa Red алтын жалатылған National Tricone style 4 гитарасында ойнады және осы гитарамен жазба жасаған алғашқы қара нәсілді музыканттардың бірі болды. Дельта-блюстің негізін қалаушы Сон Хаус осы гитарада көптеген әндерді орындады, соның ішінде "Death Letter" классикасы да бар.