Кіріспе

Судың енуі және қирату шабуылы

Су зақымдануы – судың материалға немесе жүйеге зиян келтіретін, құрылымдық бұзылуға, ағаштың шіруіне, көңнің және бактериялардың өсуіне, болаттың тотығуына, композиттік ағаштардың ісінуіне, фанера сияқты материалдардың қабаттасуына, электр құрылғыларының қысқа тұйықталуына және т.б. әкеп соқтыратын әртүрлі зиян түрлерін қамтиды. Зақымдану өте баяу және көзге көрінбейтін болуы мүмкін, мысалы, беткейді бүлдіретін су дақтары, немесе бірден және өте ауыр болуы мүмкін, мысалы, құбырлардың жарылуы мен су тасқыны. Қаншалықты жылдам болса да, су зақымдануы мүліктің жоғалуына елеулі үлес қосады. Сақтандыру полисі су зақымдануымен байланысты шығындарды және су зақымдануын жою процесін қамтуы мүмкін немесе қамтамайды. Тұрғын үйлерде су зақымдануының ең көп кездесетін себебі – дренаждық сорғының істен шығуы, бірақ көптеген үй иелерінің сақтандыру полисі ай сайынғы төлемге қосымша жарнасыз осы шығындарды жаба алмайды. Мұндай қосымшаның шарттары көбінесе "Кәріз және дренаж бойынша қамту" сияқты болады. АҚШ-та кең ауқымды су тасқынынан зардап шеккендер Жеке көмек бағдарламасы арқылы үкіметтік және FEMA гранттарына үміткер бола алады. Ірі масштабта, кәсіпорындар, қалалар және қауымдастықтар үлкен су тасқынынан кейін көмек алу үшін FEMA Мемлекеттік көмек бағдарламасына қаражат сұрауына құқылы. Мысалы, 2008 жылдың маусым айындағы су тасқынынан кейін Висконсин штатының Фонд-дю-Лак қаласы FEMA грантынан 1,2 миллион доллар алды. Бұл бағдарлама қалаға судан зақымдалған жерді сатып алуға, құрылыстарды бұзуға және бұрынғы аумақты қоғамдық жасыл аймаққа айналдыруға мүмкіндік берді.

Себептер

Су зақымдануы әртүрлі көздерден туындауы мүмкін, мысалы, бұзылған ыдыс жуғыш машинасының шлангісінен, кір жуғыш машинасының ағып кетуінен, ыдыс жуғыш машинасының ағуынан, бұзылған/сайылатын құбырлардан, су тасқынынан, жер асты суларының сіңуінен, ғимараттың қаптамасының бұзылуынан (жарылатын шатыр, терезелер, есіктер, сайдинг және т.б.) және бітелген дәретханалардан. Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің мәліметінше, бүгінде үйде қолданылатын судың 13,7%-ы құбыр ағындарына байланысты. Орташа есеппен, бұл АҚШ-тағы әрбір үй үшін жылына шамамен 10 000 галлон судың ысырапқа кететінін білдіреді. Құбырдың шағын, 1/8 дюймдік жарығы күніне 250 галлонға дейін су шығаруы мүмкін. 2000 жылдың тамызындағы Claims Magazine журналының мәліметінше, АҚШ-та бұзылған су құбырлары, зақымдалған үйлер саны және талаптар сомасы (сақтандыру талаптары бойынша орташа есеппен 50 000 доллар) бойынша дауылдардан кейін екінші орында тұр. Сарапшылар үй иелеріне су пайдаланатын барлық үй құрылғыларының тозған құбырларын және шлангілерді жылына кемінде бір рет тексеріп, ауыстыруды ұсынады. Бұған кір жуғыш машиналар, ыдыс жуғыш машиналар, ас үй және ванна бөлмесіндегі раковиналар, тоңазытқыштардың мұздатқыштары, су жұмсартқыштар және ылғалдандырғыштар кіреді. АҚШ-тағы бірнеше компания ағын негізгі технологияларды пайдаланатын үйдің толық қорғау жүйелерін ұсынады. Көптеген сақтандыру компаниялары полис иелеріне үйдің толық қорғау жүйесін орнату үшін жеңілдіктер ұсынады. Сақтандыру жағынан алғанда, тұрғын үйге жер бетінен судың кіруінен туындаған зақым су тасқыны деп есептеледі және әдетте стандартты үй иелерінің сақтандыру шартынан тыс қалады. Жер бетінен келген су – бұл тұрғын үйге су басу немесе дренаждың жеткіліксіздігі салдарынан жер бетінен енген және тұрғын үйге зиян келтіретін су. Тұрғын үйге жер бетінен судың кіруі үшін әдетте жеке су тасқыны сақтандыру полисі қажет болады.

Санаты

Судың зияндылығы ластану деңгейіне байланысты үш негізгі категорияға бөлінеді. 1-санатты су – адамға аса қауіпті емес және «таза су» деп саналатын су көзі. Мысалдар: сумен жабдықтау желілерінің бұзылуы, ванна немесе раковинаның толып кетуі, сондай-ақ сумен жабдықтау желілеріне байланысты құрылғылардың істен шығуы. 2-санатты су – химиялық, биологиялық немесе физикалық ластаушы заттарды қамтитын және тұтыну кезінде немесе тіпті оған ұрынғанда дискомфорттық немесе ауру тудыратын су көзін білдіреді. «Сұр су» деп аталады. Бұл типте микроорганизмдер мен олардың қоректік заттары болады. Мысалдар: несепі бар дәретхана ағызы (бұзақы жоқ), дренаждық сорғының істен шығуы, гидростатикалық ақауларға байланысты сіңу, ыдыс жуғыш машинадан немесе кір жуғыш машинадан шығатын су. 3-санатты су – «қара су» деп аталады және өте нашар санитарлық жағдайда болады. Бұл судың құрамында санитарлық емес заттар, зиянды бактериялар мен саңырауқұлақтар бар, олар ауыр дискомфорттық немесе ауру тудырады. 3-санат – ішкі ортаға әсер ететін ластанған су көздері. Бұл санатқа канализация, теңіз суы, өзендер мен ағындардың көтерілуі, дауыл, жер асты сулары немесе тұрып қалған су кіреді. Егер 2-санаттағы су немесе сұр су құрылымнан дереу алынбаса немесе тоқтап қалса, оны 3-санаттағы суға қайта жіктеуге болады. Дәретхана тұзағынан тыс жерден шығатын дәретхана ағындары, көрінетін мазмұны мен түсіне қарамастан, қара сумен ластану деп есептеледі.

Сыныптар

Судың зақымдану класы су басуға ұшыраған бөлмедегі немесе кеңістіктегі зақымдалған немесе ылғалданған материалдардың түріне байланысты күтілетін булану жылдамдығы бойынша анықталады. Судың зақымдану класын анықтау – маңызды алғашқы қадам және құрылымды кептіру үшін қолданылатын жабдықтың мөлшері мен түрін анықтайды. 1-сынып – Баяу булану жылдамдығы. Бөлменің тек бір бөлігіне әсер етеді. Материалдың өткізгіштігі/қоңырлығы төмен. Материалдар аз ылғал сіңіреді. **IICRC s500 2016 жаңартуы бөлменің жалпы ауданының (шатыр + қабырғалар + еден) <5% зақымданған кезде 1-сыныпқа жатқызылатынын қосады.**

2-сынып – Жылдам булану жылдамдығы. Су кілем мен төсемнің барлық бөлмесіне әсер етеді. Қабырғаларға ылғал сіңген болуы мүмкін, бірақ 24 дюймнен аспауы керек. **IICRC s500 2016 жаңартуы бөлменің жалпы ауданының (шатыр + қабырғалар + еден) 5%-дан 40%-ға дейін зақымданған кезде 2-сыныпқа жатқызылатынын қосады.**

3-сынып – Ең жылдам булану жылдамдығы. Су әдетте жоғарыдан келеді, бүкіл аумаққа әсер етеді; қабырғалар, шатырлар, жылу оқшаулағыш, кілем, төсем және т.б. **IICRC s500 2016 жаңартуы бөлменің жалпы ауданының >40% (шатыр + қабырғалар + еден) зақымданған кезде 3-сыныпқа жатқызу керектігін қосады.**

4-сынып – Арнайы кептіру жағдайлары. Өте төмен өткізгіштігі/қоңырлығы бар материалдарды қамтиды, мысалы, массивті ағаш едендер, бетон, жыртқыштар, гипцетон, гипс және т.б. Кептіру үшін әдетте өте төмен нақты ылғалдылық қажет.

Қалпына келтіру

Судан зақымдалған мүлікті қалпына келтіруді мүлік басқарушы топтары, ғимараттарды күтіп ұстау қызметкерлері немесе үй иелерінің өзі де жүзеге асыруы мүмкін; алайда, сертификатталған судан зақымдалған мүлікті қалпына келтіру маманына жүгіну мүліктің судан зақымдануын қалпына келтірудің ең қауіпсіз тәсілі саналады. Сертификатталған мамандар кептіру процесін бақылау үшін психометрияны пайдаланады.

Стандарттар мен ереже

Қазіргі уақытта АҚШ-та процедураларды регламенттейтін мемлекеттік ережелер жоқ. Алайда, екі сертификаттау органы – Инспекциялық тазалау және қалпына келтіру сертификаттау институты (IICRC) және RIA күтім стандарттарын ұсынады. Қазіргі IICRC стандарты – ANSI/IICRC S500 2021. Бұл стандарт IICRC, SCRT, IEI, IAQA және NADCA ұйымдарының бірлескен еңбегі. Өрттен және судан зақымды қалпына келтіру компаниялары тиісті штаттың Тұтынушылар істері департаментімен, әдетте штаттық мердігерлер лицензиялық кеңесі арқылы реттеледі. Калифорния штатында барлық өрттен және судан зақымды қалпына келтіру компаниялары Калифорния мердігерлер мемлекеттік лицензиялық кеңесінде тіркелуге міндетті. Қазіргі таңда Калифорния мердігерлер мемлекеттік лицензиялық кеңесінде "су және өрттен келтірілген зақымды қалпына келтіру" үшін арнайы жіктеме қарастырылмаған.

Іс-шаралар

Судан зақымдалған жерлерді қалпына келтіру жиі зақымдалған материалдарды бағалау және саралау арқылы басталады. Зақымдалған аумақ, зақымдану көзін және зақымдалған аймақтардың мүмкін аумағын анықтау үшін зондтар және басқа инфрақызыл құралдар сияқты суды сезіктендіретін құралдармен тексеріледі. Төтенше жағдайларды жою жұмыстары ең бірінші кезектегі шара. Су көзін бақылау, қалпына келтіруге келмейтін материалдарды жою, суды сығып алу және зақымдалған материалдарды алдын ала тазалау – бұл барлық жеңілдету процесінің бөлігі. Содан кейін, ғимаратты кептіру, құрылыс материалдарын тұрақтандыру, зақымдалған немесе қиылысқан зақымдалған аймақтарды дезинфекциялау және барлық зақымдалған аймақтар мен материалдарды иістен тазалау үшін қалпына келтіру қызметтері көрсетіледі. Жұмыс аяқталғаннан кейін, ауа таратқыштар, ауа тазалағыштар, ылғалсыздандырғыштар, ағаш еденін кептіру жүйелері және еден астындағы кептіру құралдары сияқты судан зақымдалған жабдықтар тұрғын үйде қалады. Кептіру процесінің мақсаты – микробтардың өсуі үшін қалыпты саналатын 15% шегінен төмен, зақымдалған материалдардың ылғалдылығын тұрақтандыру. Өнеркәсіптік стандарттарға сәйкес, кептіру қызметтерін ұсынатын компаниялар жабдықты, температураны, ылғалдылықты және зақымдалған қабырғалар мен заттардың ылғалдылығын бақылау үшін белгілі бір уақыт интервалымен, әдетте жиырма төрт сағат сайын қайта оралуы керек. [6] Қорытындылай келе, судан зақымдануды қалпына келтірудің маңызды аспектілеріне жылдам әрекет ету, жеткілікті жабдық, ылғалдылықты өлшеу және құрылымдық кептіру кіреді. Ылғалсыздандыру, әсіресе ағаш қабырғалар, еден және гипсокартон сияқты судан зақымдалған құрылымдық элементтер үшін өте маңызды.