Кіріспе

Шахмат ашуы
Ақ үшін ашу жүйесі

Патшаның үнді шабуылы (немесе KIA) – шахмат ашуы, онда Ақ патшаның үнді қорғанысында Қараның жиі ойнайтын құрылымын қабылдайды. Патшаның үнді шабуылы келесі жүрістермен сипатталады: орталық пешкалар e4 және d3-ке дамытылады, жылқылар d2 және f3-ке дамытылады, g пешкасы g3-ке жылғалысынан кейін g2-де фианкеттеледі және Ақ патша жағына қамал жасайды. Бұл схема 1. e4 (әдетте француз қорғанысына немесе кейіннен e6 болатын сицилия қорғанысына қарсы) немесе 1. Nf3-тен басталатын әмбебап жүйе ретінде қол жеткізілуі мүмкін.

Тарих

Корольдік үнділік шабуыл гроссмейстер деңгейінде қолданылуының бастауы 1950 жылдары Корольдік үнділік қорғаныстың кеңінен таралғандығымен байланысты. Гроссмейстерлер қара түспен Корольдік үнділік қорғаныстың артықшылықтарын ұққанда, ақ түспен де сол жүйені, бірақ бір қосымша мүмкіндікпен қолдану тартымды болды. Корольдік үнділік шабуылды қолданған белгілі ойыншылардың қатарында Бобби Фишер (әсіресе карьерасының басында), Михаил Ботвинник, Василий Смыслов, Тигран Петросян, Леонид Стейн, Рафаэль Ваганян, Любомир Любоевич, Грегори Кайданов, Игорь Глек, Александр Морозевич, Виктор Бологан және Левон Аронян бар. Сонымен қатар, белгілі шахмат жаттықтырушысы IM Марк Дворецкий бұл жүйені қолдаған және өз ойындарында да пайдаланған. Бүгінде Корольдік үнділік шабуыл гроссмейстер деңгейінде сирек кездеседі. Оны ең көп қолданатын жоғары деңгейдегі шебер – египеттік гроссмейстер Бассем Амин. Бірақ, клуб деңгейінде KIA өте танымал, себебі оның жүйелі элементтері, қайталама орта ойын жоспарлары және тұрақты позициядан патшаға шабуыл жасау мүмкіндігі бар.

Сипаттамалары

Патшаның үнділік шабуылында ақ түсті фигуралар патшаның үнділік қорғанысында қара түсті фигуралар қолданатын құрылымның өзін пайдаланады. Алайда, ақтардың қосымша темпі болғандықтан, кейінгі ойынның сипаты әдеттегі патшаның үнділік қорғанысынан өзгеше болады. Патшаның үнділік шабуылы көбінесе қаралардың ерте e6 жүргізіліміне қарсы қолданылады, және мұндай жағдайларда қаралар теориялық тұрғыдан маңызды емес патшаның үнділік қорғанысының бағытында бір қадамға қалып қояды. Мысалы, 1. e4 e6 2. d3 d5 3. Nd2 c5 4. Ngf3 Nf6 5. g3 Nc6 6. Bg2 Be7 7. 0-0 0-0 8. Re1 (диаграмманы қараңыз) қаралар патшаның үнділік қорғанысының өте жай бағытында ақ түсті фигуралардың рөлін ойнайды, онда c8-дегі піл тұрып қалады. Егер қаралар осы жағдайды e6-e5 жүргізілімі арқылы шешуге тырысса, олар патшаның үнділік қорғанысының стандартты негізгі позициясынан екі қадамға қалып қояды. Бұл қаралардың стандартты патшаның үнділік шабуылы бағыттарында кездесетін негізгі дилеммасын көрсетеді. KIA – стратегиялық дебют, ол өз шеберлеріне ортақ тақырыптар мен тактикалар, сондай-ақ әртүрлі қорғаныстарға қарсы ыңғайлы миттельшпиль ұсынады. Ақтардың ең көп тараған жоспары – орталық пешканы e4-e5 итеру, орталықты бақылауға алып келу, және патшаның қамалға түскен қара патшасына қарсы шабуылдау мүмкіндіктерін пайдалану. Ақтардың стратегиясы стандартты француз қорғанысынан өзгеше, себебі e5 пешкасы пешкалармен емес, (Nf3, Re1, Bf4 және мүмкін Qe2) фигуралармен қорғалады, осылайша d4-тегі пешканың әлсіздігін болдырмайды, ол қаралардың француз қорғанысындағы әдеттегі нысаны болып табылады.

Үлгілі сызықтар

Патшаның үнді шабуылы көбінесе француз қорғанысына қарсы қолданылады, әдетте 1. e4 e6 2. d3 d5 3. Nd2 (3...dxe4 алмасуын болдырмау үшін) 3...c5 қозғалыс тізбегімен. Сицилия қорғанысының қозғалыс тізбегі арқылы да бірдей жағдайлар туындауы мүмкін, әдетте 1. e4 c5 2. Nf3 e6 3. d3 және одан кейін Nbd2. Егер қара 2...d6 немесе 2...Nc6 сицилиялық вариантында ойнаса, ақ әлі де патшаның үнді шабуылын жалғастыра алады, бірақ мұндай жағдайларда бұл тиімділігі төмен болады (қара d6-да пешкаға ие болады, яғни ерекше пешкалық итеру e4–e5 байлауды жасамайды, немесе e5-те пешкаға ие болады, бұл e4–e5 қозғалысын мүлдем болдырмайды). 1. e4 e6 2. d3 d5 3. Nd2 c5 кейін ойын әдетте былай жалғасады: 4. Ngf3 Nf6 5. g3 Nc6 6. Bg2 Be7 7. O-O O-O 8. Re1 (алдыңғы бөлімдегі схеманы қараңыз). Ақ енді e4–e5 ойнауға тырысады, қараға қысым жасап, содан кейін Nf1, Bf4, Qe2, h4, N1h2 (немесе Ne3), h5, g4 (немесе Ng4) сияқты қозғалыстармен патшалыққа шабуыл жасайды. 8. Re1 позициясы 1. Nf3 қозғалыс тізбегі арқылы да қол жеткізілуі мүмкін (мысалы, 1. Nf3 d5 2. g3 Nf6 3. Bg2 c5 4. O-O Nc6 5. d3 e6 және т.б.). Патшаның үнді шабуылы кейде Каро-Канн қорғанысына қарсы да қолданылады, мысалы 1. e4 c6 2. d3 d5 3. Nbd2 e5 4. Ngf3 Bd6 5. g3 және т.б. Клуб деңгейіндегі кейбір ойыншылар KIA-ны жүйе ретінде пайдалануға бекініп, тіпті 1. e4 e5 (кері Pirc қорғанысын жасап) кейін де оны қолдануы мүмкін, бірақ бұл ашылудан басымдық алуға бағытталған нақты әрекет деп есептелмейді. 1. Nf3 қозғалыс тізбегі арқылы қолданылғанда, ойын кейде жоғарыда қарастырылған франко-сицилиялық типтегі құрылымдар бойынша дамиды. Сонымен қатар, қара c8 слонын пешка тізбегінен тысқары, Bg4 (Керес жүйесі, мысалы 1. Nf3 d5 2. g3 Nf6 3. Bg2 c6 4. O-O Bg4) немесе Bf5 (Лондон жүйесінің кері нұсқасы) бағытына дамытуға тырысуы мүмкін. Қара патшаның үнді қорғанысында ақ қолданғандай даму жолын да таңдауы мүмкін, мысалы 1. Nf3 d5 2. g3 c5 3. Bg2 Nc6 4. O-O e5 5. d3 Nf6. Бұл жағдай "кері патшаның үндісі" деп аталады.

Үлгілік ойындар

Фишер vs. Миагмарсүрен; Сусс Интерзоналы 1967 1. e4 e6 2. d3 d5 3. Nd2 Nf6 4. g3 c5 5. Bg2 Nc6 6. Ngf3 Be7 7. O-O O-O 8. e5 Nd7 9. Re1 b5 10. Nf1 b4 11. h4 a5 12. Bf4 a4 13. a3 bxa3 14. bxa3 Na5 15. Ne3 Ba6 16. Bh3 d4 17. Nf1 Nb6 18. Ng5 Nd5 19. Bd2 Bxg5 20. Bxg5 Qd7 21. Qh5 Rfc8 22. Nd2 Nc3 23. Bf6 Qe8 24. Ne4 g6 25. Qg5 Nxe4 26. Rxe4 c4 27. h5 cxd3 28. Rh4 Ra7 29. Bg2 dxc2 30. Qh6 Qf8 31. Qxh7+ 1–0
Фишер vs. Шервин; Ист Оранж, Нью-Джерси Опен, 1957 1. e4 c5 2. Nf3 e6 3. d3 Nc6 4. g3 Nf6 5. Bg2 Be7 6. O-O O-O 7. Nbd2 Rb8 8. Re1 d6 9. c3 b6 10. d4 Qc7 11. e5 Nd5 12. exd6 Bxd6 13. Ne4 c4 14. Nxd6 Qxd6 15. Ng5 Nce7 16. Qc2 Ng6 17. h4 Nf6 18. Nxh7 Nxh7 19. h5 Nh4 20. Bf4 Qd8 21. gxh4 Rb7 22. h6 Qxh4 23. hxg7 Kxg7 24. Re4 Qh5 25. Re3 f5 26. Rh3 Qe8 27. Be5+ Nf6 28. Qd2 Kf7 29. Qg5 Qe7 30. Bxf6 Qxf6 31. Rh7+ Ke8 32. Qxf6 Rxh7 33. Bc6+ 1–0
Карякин (2757) vs. Шанкленд (2709); Сочи, FIDE Әлем Кубогы, 2021 1. e4 e6 2. d3 d5 3. Nd2 Nf6 4. Ngf3 Be7 5. g3 a5 6. Bg2 a4 7. a3 c5 8. O-O Nc6 9. Re1 O-O 10. e5 Nd7 11. Nf1 b5 12. h4 Bb7 13. h5 h6 14. Bf4 Qb6 15. Qd2 Rfc8 16. g4 Qd8 17. Nh2 Ra6 18. Kh1 b4 19. Rg1 Nf8 20. axb4 cxb4 21. d4 Na5 22. g5 Nc4 23. Qc1 hxg5 24. Bxg5 b3 25. Bxe7 Qxe7 26. Bf1 a3 27. Rxg7+ Kxg7 28. Ng4 f5 29. exf6 e.p. Qxf6 30. Nxf6 axb2 31. Qg5+ Kf7 32. h6 Ng6 33. Nh4 bxa1=Q 34. Qxg6+ Ke7 35. Qg7+ Kd6 36. Qd7 1–0