Матфей ішіндегі туыс тегі және «Жаңа өмір» бастауы

Кіріспе

Матай 1:1 – Жаңа Келісімдегі Матай Ізгі хабарының бірінші тарауының бастапқы аяты. Матай дәстүрлі түрде төрт Ізгі хабардың біріншісі саналатындықтан, бұл аят жиі Жаңа Келісімнің кіріспесі ретінде қарастырылады.

Талдау

Матай Евангелісінің бастауы Марк теориясымен үйлеседі. Ғалымдар Матайдың Ізгі хабарының авторы Марк 1:1-дегі «Иса Мәсіх, Құдайдың Ұлы туралы Ізгі хабардың бастауы» деген сөздерді алып, «Құдайдың Ұлы» деген сөздердің орнына шежіренің бастауын қойған деп есептейді. «Шежіре кітабы» немесе *biblos geneseos* деген сөздің бірнеше мағынасы бар. Көбінесе ол тура сол жерде келетін ата-тектің тізіміне ғана сілтеме жасайды және көптеген ғалымдар осы түсіндірменің ең логикалық екендігіне келіседі. Дегенмен, бұл сөз тіркесін «туылу кітабы» деп те аударуға болады, сондықтан ол бүкіл Евангелиеге қатысты болуы мүмкін. Кітаптардың тақырыптары болмаған дәуірде мұндай бастауыш фразалар кең таралған. Иероним осы аударманы «Вулгата» үшін қабылдаған. У. Д. Дэвис және Дейл Эллисон осы мағынаның ең ықтимал екенін санайды. «Шежіре кітабы» әдетте шежірені енгізу үшін қолданылмайды. Бұл фраза кездеседі, бірақ онда ата-тек емес, ұрпақтардың тізімі келтіріледі. Бұл фраза да кездеседі, және онда оның шежіреге қатысы жоқ. Жаратылыс кітабындағы екі аят та жаратылыс туралы әңгіменің элементтерін қамтиды, ал Дэвис пен Эллисон осы аяттың жаңа жаратылыс тұжырымдамасымен байланысты болуы мүмкін деп санайды. Олар сондай-ақ Жаңа өсиетте «кітап» сөзінің басқа ештеңеге емес, тек толық шығармаға сілтеме жасайтынын атап өтеді. Басқаша айтқанда, бұл фраза бүкіл шығарманы және шежірені бірдей таныстыру үшін қасақана жасалған болуы мүмкін. Реймонд Браун үшінші аударманы «Иса жасаған жаратылыс кітабы» деп атап, оның Исаның әлемді қайта жаратуы туралы әңгімелейтінін білдіреді. Алайда бұл грамматиканы едәуір созуды қажет етеді. Евангелие жазылған кезде *genesis* термині Тораның бірінші бөлігінің атауы ретінде қалыптасқан, сондықтан осы терминнің қолданылуы осы жерде әдейі сілтеме болуы мүмкін. *Geneseos* Матай 1:18-де де кездеседі, бірақ онда ол көбінесе туу деп аударылады. Матай Евангелісінде «Иса Мәсіх» деген фраза қолданылады. Бұл фразаның мағынасы көп талқыланған. Мәсіх, грек тіліндегі «мессия» сөзі, сөзбе-сөз «мақтанған» деп аударылады. Қазіргі заманда екі атақ та Исаға ғана қатысты, бірақ Матай Иса Мәсіх пе, әлде тек Мәсіх пе екеніне нақты жауап бермейді. Шындығында, Матай қолданатын форма Мәсіх сөзінің атақ ретінде қолданылып жатқанын көрсетеді, бұл Мәсіхтің өлімінен кейін ғана қабылданған қолданыс екенін ескерсек, ерекше жайт. Басқа жерде Матай «Мәсіхті» қолданады. Дэвис пен Эллисон «Дәуіттің ұлы» және «Ыбырайымның ұлы» деген атаулардың сол дәуірде қолданылғанын айтады. «Дәуіттің ұлы» мессиандық атақ болса, «Ыбырайымның ұлы» мессиандық атақ емес, кез келген яһудиге қатысты сөз еді. Браунның айтуынша, кейбір адамдар Дәуіттің аты Ыбырайымнан бұрын келгенін болжайды, себебі Матайдың авторы Исаның Дәуіттің ұрпағы екенін көрсетуге тырысады. Браун бұл туралы күмәнданады, себебі бұл реттеу тек келесі шежіреге кіріспе ретінде қызмет етеді деп санайды. Матай Евангелісінің авторы неліктен Евангелісін бірден ұзын шежіремен бастағанын түсіну маңызды. Фаулер айтқандай, есімдердің ұзақ тізімі қазіргі оқырмандарды қызықтырмайды және оларды Евангелиені оқудан тоқтатуы мүмкін. Осы себепті көптеген Евангелие басылымдары Матай 1:18-ден басталады. Алайда, бұл қызығушылықтың жоқтығы Евангелиеге бағытталған яһуди аудиториясына қатысты болмас еді. Сол кездегі яһуди қоғамында әулет пен тектің маңызы зор болды, ал Дәуіт пен Ыбырайымнан таралу Исаны Мессия ретінде қабылдау үшін маңызды болды. Шежіренің алғашқы бөлігіндегі есімдер оқырманға жақсы таныс болған. Кейбір феминист ғалымдар шежіренің көрнекті орны қоғамның патриархалдық сипатын нығайтады деп санайды. Олар Евангелиені «Х-тің Y-ге әкесі» деген ұзын тізбекпен бастау еркек үстемдігін анық көрсетеді деп мәлімдейді. Харольд Фаулер шежіренің Исаны адамзат отбасына жатқызу арқылы оны адамгершілікке жақындастыратынын айтады.

The opening of Matthew's Gospel fits with the theory of Markan priority. Scholars believe that the author of Matthew took Mark 1:1 "The beginning of the gospel of Jesus Christ, the Son of God", and replaced "the son of God" with the beginning of the genealogy. The phrase "book of the genealogy" or biblos geneseos has several possible meanings. Most commonly it is seen as only referring to the list of ancestors that immediately follows, and most scholars agree that this interpretation is the most logical. However the phrase could also be translated more generally as "the book of coming" and could thus refer to the entire Gospel. Such opening phrases summarizing an entire work were common in an era before books had titles to serve this purpose. Jerome adopted this translation for the Vulgate. W. D. Davies and Dale Allison consider this to be the most likely meaning. "Book of the genealogy" is not a typical phrasing to introduce a genealogy. This phrase does appear in , but there it introduces a list of descendants rather than ancestors. The phrase also appears in , and there it has no relation to genealogies. Both verses in Genesis introduce elements of the creation story, and Davies and Allison feel it is likely that this verse is linked into the notion of a new genesis. They also point out that nowhere else in the New Testament does book refer to anything other than an entire work. Alternatively the phrase could have been deliberately created to serve the dual purpose of both introducing the entire work and the genealogy. Raymond E. Brown mentions a third translation is "the book of the genesis brought about by Jesus" implying that it discusses the recreation of the world by Jesus. This stretches the grammar considerably, however. The term genesis was at the time the gospel was written already attached as the name of the first part of the Torah, so the use of the term here could be a deliberate reference. Geneseos also appears at Matthew 1:18, but there it is almost always translated as birth. The now common phrase "Jesus Christ" is used by the author of Matthew. What exactly is meant by this is much discussed. Christ, the Greek word for messiah, literally translates as "the anointed one". In modern times both titles apply exclusively to Jesus, but Matthew is not specific as to whether Jesus is the Christ or merely a Christ. In fact the form Matthew uses indicates that the word Christ is being used as a title, which is unusual as this is a usage only adopted some time after the death of Christ. Elsewhere Matthew uses "the Christ". Davies and Allison note that both "son of David" and "son of Abraham" were titles in use in that era. "Son of David" was a common messianic title, while "son of Abraham" was not a messianic title, but an expression that could refer to any Jew, According to Brown, some have theorized that David's name comes before Abraham's as the author of Matthew is trying to emphasize Jesus' Davidic ancestry. Brown doubts this, feeling the arrangement is merely to provide a lead into the genealogy that follows. Why the author of Matthew chooses to immediately begin his Gospel with a lengthy genealogy is an important question. As Fowler notes, the long list of names is of little interest to modern readers and potentially discourages people from reading further in the Gospel. Many editions of the Gospel essentially present it as beginning at Matthew 1:18 for this very reason. This disinterest would not have been true, however, to the Jewish audience towards whom the Gospel was directed. Lineage and descent were of great importance in Jewish society of the time, and a descent from David and Abraham was crucial to accepting Jesus as the Messiah. The names, at least in the first part of the genealogy, would have been well known to the readers. Some feminist scholars have posited that the prominent position of the genealogy is also an implicit reinforcement of the patriarchal nature of society. They argue that beginning the Gospel with a long string of "X father of Y" clearly exemplifies the masculine domination. Harold Fowler argues that the genealogy also serves to immediately humanize Jesus, by placing him clearly in the family of men.

Чиркесі аталарының түсініктемелері

Ириней: «Мәсіхтің таққа отырғаны туралы Ізгі хабарлар осыған ұқсас. Матай Исаның адам болып дүниеге келгенін былай деп жариялайды: «Иса Мәсіхтің туған тегінің кітабы, Дәуіттің ұлы, Ыбырайымның ұрпағы», және, «Иса Мәсіхтің тууы осылай болды», – себебі бұл Ізгі хабар адам сияқты, сондықтан бұл Ізгі хабардың бойымен [Мәсіх] қарапайым мінезді және мейірімді адам болып көрінеді». Рабан: «[Матай] былай дейді: «Иса Мәсіхтің туған тегінің кітабы», өйткені ол «Адамның туған тегінің кітабы» деп жазылғанын білген. Ол осылай бастайды, сонда кітапқа қарсы кітап, жаңа Адам ескі Адамға қарсы қойылуы үшін, себебі біреуі арқылы барлық нәрсе қалпына келтірілді. «Иса Мәсіхтің» деп айту арқылы, Онда патшалық және діни қызмет атқару билігі екеуін де білдіреді, өйткені Иса (бұл жерде – Жошуаға сілтеме), бұл атты бірінші болып алған, Мұсадан кейін, Израиль ұлдарының бірінші басшысы болды; ал Аарон, құпия маймен майланған, Заң бойынша бірінші дін қызметкері болды». Хризостом: «Осы шежірені естігеніңізді шағын нәрсе деп ойламаңыз: өйткені Құдайдың әйелден тууы, Дәуіт пен Ыбырайымды ата-бабалары етіп алуы – шынымен таңғажайып нәрсе». Ремигий: «Егер біреу пайғамбар (Ишая) Оның адамдық тууы туралы айтса, бізге оның «Кім оны жариялай алады?» деген сұрағына жауап берудің қажеті жоқ. «Ешкім жоқ» демей, «Жоқ, Матай мен Лұқа жазғандарынан біраз нәрсе білдім» деуіміз керек».