Кіріспе

Африка-американдық суретші Гертруда Морган (7 сәуір 1900 жыл - 8 шілде 1980 жыл) – өзіндік білімімен сурет салған африка-американдық суретші, музыкант, ақын және уағызшы. Ол Алабама штатындағы Лафайетте қаласында дүниеге келген, 1939 жылы Жаңа Орлеанға көшіп, 1980 жылы қайтыс болғанға дейін сонда өмір сүрген және жұмыс істеген. Морган әпке өмірі бойы халық суреттерімен сыншылардың жоғары бағасын алды. Оның туындылары 1970 жылдардан бастап көрегей және халық өнерінің көптеген маңызды көрмелеріне қосылды.

Ерте өмір

Морган апа Лафайетте, Алабама штатында Фрэнсис "Фанни" Уильямс және Эдвард Уильямстың қызы Гертруда Уильямс болып дүниеге келді. Белгісіз себептермен Морган апа үшінші сыныпты бітірмей мектепті тастап, жеке үйлерде қызметші және бала күтуші болып жұмыс істеді. 1938 жылы екінші аян келді, ол "Барыңыз, уағыздаушы, әлемге хабарлаңыз" деген дауыс түрінде болды. Осы жылы ол Колумб қаласынан шығып, алдымен Опеликаға (Алабама штаты), содан кейін Мобилге, мүмкін Монтгомериге де барды. Ол Опелика мен Мобилде бала күтуші және мейірбике болып жұмыс істеді, сонымен қатар осы кезеңде емші және көшедегі пайғамбарлық қызмет атқара бастаған болуы мүмкін. Оның суреттерінде көбінесе діни сюжеттер бейнеленген, әсіресе Киелі Жазулардан алынған көріністерді көрсетеді. Аян кітабы оның үшін ерекше маңызға ие болды және ол өнерінде қайта-қайта оралған тақырыпты ұсынды.

Стиль

Басқа өздігінен сурет салуды үйренген суретшілер сияқты, Морган әпке адам бейнесін бейнелеу үшін қарапайым формаларды қолданды. Оның туындылары перспектива және жарық-көлеңкелерді дұрыс беру сияқты формальды техникаларды қолданбауымен ерекшеленеді, бұл оларға жазық, екі өлшемді сипат береді. Ол акрил, темпера, шарикті қалам, акварель, пастель, түрлі-түсті және қарапайым қарындаштар мен фломстерлерді пайдаланып сурет салған және сызықтар салған. Қолда бар арзан материалдарды пайдаланып, Морган әпке қағазға, туалет қағазының рулондарына, пластик ыдыстарға, қағаз мегафондарға, ағаш қалдықтарына, шамдарға, қағаз желдеткіштерге және пенопласт табақшаларға сурет салған. Оның өздігінен үйренуі, материалдар таңдауы, стилі және тақырыбы оны наив, халықтық, көреген, жергілікті және «аутсайдер» суретшісі деп сипаттауға себеп болды.

Мақсаты

Бастапқыда өзінің уағыздық үйретімдеріне қосымша ретінде тудырған Морган әпкенің суреттеріне көбінесе Киелі кітаптан алıntıлар мен танымал уағыздық әндердің мәтіндері жазылған. Сол сияқты, оның балалық шағын, жастық кезеңін және Нью-Орлеандағы алғашқы жылдарын бейнелейтін суреттері нақты оқиғалардың айғақтарымен жазылған, олар көбінесе оның уағыздық қызметіне сілтеме жасайды. Морган әсіресе Аян кітабын ұнататын. Уильям А. Фагали былай деп жазады: "Аян кітабының апокалиптикалық мәтіні сан алуан көріністі бейнелерді ұсынады: Апокалипсис және оның төрт аттысы, Антихрист, Бабылтың бәдесі, Адамқор (666 белгісімен), жеті мөрлі аспан кітабы, Армагеддон, яһудилердің қасиетті жерге оралуы, Мәсіхтің Жер бетіндегі мың жылдық билігі және Жаңа Иерусалим". Боренштейн коллекционерлерге, суретшілерге, мұражайлар мен галереяларға суреттерін таныстыра отырып, өзінің туындыларына көрермендерді тартты. Ли Фридландер мен Энди Уорхол екеуі де оның өнерін бағалайтын. Уорхол кейде хабарласып тұратын, ал Фридландер Морган әпкені өзінің фотосуреттеріндегі модель ретінде пайдаланды. Оның 1970 жылдардағы "Let's Make a Record" атты суреті Маямидегі Перес өнер мұражайының тұрақты қорында сақталады.

Үлкен көрмелер

1970 жылы Морган әпкесінің туындылары Батон-Руж қаласындағы (Луизиана штаты) Өнер және ғылым орталығында көрсетілді. 1973 жылы оның жұмысы Нью-Йорктегі Америка халықтық өнер мұражайында (қазіргі Америка халықтық өнер мұражайы) өткен «Луизиана халықтық суреттері» көрмесіне қосылды. 2004 жылы Морганның алғашқы ірі ретроспективасы «Оның миссиясының құралдары: Гертруда Морган әпкесінің өнері» Нью-Йорктегі Халықтық өнер мұражайында ашылды. Көрмені Нью-Орлеан өнер мұражайының (NOMA) бұрынғы директоры Уильям А. Фагали ұйымдастырды. Бұл көрме содан кейін NOMA-ға, одан кейін Чикагодағы Интуитивті және маргиналды өнер орталығына жіберілді. Көрменің құрамына Уильям А. Фагали, Джейсон А. Берри және Хелен М. Шеннонның мақалаларын қамтитын каталог жарияланды.

Бояудың аяқталуы

Морган әпкенің өнері оған атақ пен жаман даңқ әкелді, оны ол екі жақты сезіммен қабылдады – қуанды да, жан түршігерді де. 1973 жылы ол Құдайдың оған сурет салуды тоқтатып, уағыз айту мен өлең жазуға назар аударуын бұйырғанын мәлімдеді. Осылайша ол Гертруда Морган әпкеге жаңа, жас тыңдаушылар қатарын құрды. Альбомның дизайнында оның суреттері қолданылды.

Шығармалар немесе басылымдар

Морган, Гертруда. Жазуды бастайық. [Нью-Орлеан, Луизиана]: Preservation Hall Recordings, 2004. 511 Роял-стрит, Нью-Орлеан, Луизианадағы Дұға залында тікелей жазылған. Бритт, Кинг және Гертруда Морган. Кинг Бритт Гертруда Морганды ұсынады. [Нью-Йорк]: Ropeadope, 2005. Гертруда Морган әпкесі алғаш рет 1968 жылы Нью-Орлеандағы Презервация залында жазылған. Кинг Бритт Филадельфиядағы Hut and Nautica студиясында жазды. Левин, Гейл. Өнер жолында: Гертруда әпке (2004)

Өлім

1980 жылы 8 шілдеде Морган әпке Төменгі Тоғызыншы аудандағы үйінде ұйықтаған күйі қайтыс болды. Оның қосылу рәсімін Ларри Боренштейн ұйымдастырды, ал аза тұру рәсімі Сент-Чарльз даңғылындағы Бультман үйінде өтті. Оның көркем туындылары аза тұру рәсімінде қойылды және "Let's Make a Record" әні ойнатылды.