Кіріспе

Американдық суретші, автор және әнші-күйші (1911–1988)

Ромаре Бирдэн (2 қыркүйек 1911 – 12 наурыз 1988) – американдық суретші, автор және әнші-күйші. Ол мультфильмдер, майлы бояулар және коллаждар сияқты түрлі өнер салаларында жұмыс істеді. Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласында дүниеге келген Бирдэн Нью-Йорк және Пенсильвания штатының Питтсбург қалаларында өсті. 1935 жылы Нью-Йорк университетін бітірді. Ол Американың оңтүстігіне арналған суреттер салудан өнер жолын бастады. Кейіннен, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясында Еуропа майданында болғаннан кейін әлемде кемшілік сезінген адамгершілікті бейнелеуге тырысты. 1950 жылы Парижге оралып, Сорбонна университетінде өнер тарихы мен философияны оқыды. Бирдэннің алғашқы туындылары афроамерикандық қоғамдағы бірлік пен ынтымақтастыққа арналған. 1950-жылдары абстрактілі суреттер салғаннан кейін, бұл тақырып 1960-жылдардағы коллаж жұмыстарында қайта жаңғырды. «The New York Times» газеті 1988 жылғы некрологында Бирдэнды «елдегі ең көрнекті коллаж шебері» деп сипаттады. Бирдэн Харлемдегі «Спираль» атты өнер тобының құрылтайшы мүшесі болды, ол азаматтық құқық қозғалысында афроамерикандық суретшінің міндеттерін талқылау үшін құрылған. Бирдэн бірнеше кітаптың авторы немесе тең авторы болды. Ол сонымен қатар «Sea Breeze» джаз классикасының авторы ретінде танымал, бұл әнді Билли Экстин мен Диззи Гиллеспи орындаған, олар Пибоди орта мектебіндегі бұрынғы сыныптастары болған. Бирдэн жас және дамып келе жатқан суретшілерді ұзақ жылдар бойы қолдады және әйелімен бірге осы жұмысты жалғастыру үшін, сондай-ақ жас ғалымдарға көмек көрсету үшін Бирдэн қорына негіз салды. 1987 жылы Бирдэн Ұлттық өнер медалімен марапатталды.

Ерте өмір және білім

Бирдэн 1911 жылдың 2 қыркүйегінде Шарлоттада дүниеге келген. Бирдэн отбасы Ұлы көші-қонның бір бөлігі ретінде Нью-Йорк қаласына көшіп келген. 1917 жылы Гарлемдегі 141-ші көше мен Эджкомб даңғылында орналасқан P.S. 5 мектебіне оқуға түскеннен кейін, ол P.S. 139 мектебіне, содан кейін ДеВитт Клинтон орта мектебіне оқуға түсті. 1927 жылы ол әжесі мен атасымен бірге Питтсбургтің Ист-Либерти қаласына көшіп келді. Оның әкесі Говард Бирдэн пианист болған. Ромаренің анасы Бесси Бирдэн Нью-Йорк қаласының білім беру кеңесінде белсенді рөл атқарды, сондай-ақ Түсті терілі әйелдердің демократиялық лигасының негізін қалаушысы және президенті болды. Ол Чикаго Дифендер газетінің Нью-Йорк корреспонденті болды, бұл афроамерикалық газет еді. Ромаренің шероки, итальян және африкалық түбі бар. "Вашингтон пост" газеті оны "афроамерикалық" деп сипаттады. Оның ақшыл терісі оған көптеген қара нәсілділерге қол жеткізе алмайтын шекаралардан өтуге мүмкіндік берді. Ол Нью-Йорк университетінде (NYU) оқуын жалғастырды, онда ол өнеріне көбірек назар аудара бастады және спортқа аз көңіл бөлді. Ол Нью-Йорк университетіндегі құпия Евклеан қоғамының ай сайынғы журналы "The Medley" журналының жетекші карикатурисі және көркем редакторы болды. Бирдэн 1935 жылы ғылым және білім саласындағы мамандығы бойынша өнер, білім, ғылым және математиканы оқып бітірді. Бирдэн 1936 және 1937 жылдары неміс суретшісі Джордж Гроспенің жетекшілігімен Өнер студенттері лигасының курстарында көркемдік білімін жетілдірді. Осы кезеңде ол өзін афроамерикалық газеттерде саяси карикатурашы болып жұмыс істеу арқылы асырады, соның ішінде "Baltimore Afro-American" газетінде 1935 жылдан 1937 жылға дейін апта сайын карикатураларын жариялады.

Жартылай кәсіби бейсбол карьерасы

Бала кезінде Бирдэн көршілес аудандағы бос алаңдарда бейсбол ойнады. Ол спортты ұнататын, мектептегі жеңіл атлетика командасында диск лақтыратын және футболға қатысатын. Анасы "Чикаго Дифендер" газетінің Нью-Йорк редакторы болғаннан кейін, ол газетке жазды, соның ішінде бейсбол туралы бірнеше мақала жазды. Бірақ Бирдэн Линкольн университетінен Бостон университетіне ауысқаннан кейін, ол мектептің футбол командасының бастапқы шабуылшысына айналды (1931 ж.) және кейін бірінші курс командасы үшін, ал ақырында мектептің бейсбол командасы үшін ойнай бастады. Ол BU-дегі ойыны үшін марапатталды, оны өмірі бойы келесі үйлерінде мақтанышпен іліп қойды. Бостон университетінде ол Роксбери ауданындағы қара команда "Бостон Тайгерс" үшін жартылай кәсіби ойнады. Ол BU бейсбол маусымы аяқталғаннан кейін олармен ойнайтын және негро лигасының және ақ бейсбол командаларының иконалық ойыншыларымен ойнау мүмкіндігіне ие болды. Мысалы, ол Питтсбург Кроуфордс үшін ойнап жүргенде Сатчел Пейджге қарсы тастады және "Дэвид үйі" және "Канзас-Сити Монархтары" сияқты командалармен көрсету ойындарын ойнады. "Атлетика" 1929 және 1930 жылдары Әлем сериясын және 1931 жылы Америка лигасының жеңімпазы болғанына қарамастан, Бирдэн өзінің кім екенін жасырмауды шешті және "Атлетика" үшін ойнамауды таңдады. Әскерде қызметтен кейін Бирдэн Нью-Йорктегі авангардтық өнерді ұсынатын "Самуэль Куц" галереясына қосылды. Ол сол кезде "экспрессионистік, сызықтық, жартылай абстрактілі стильде" суреттер жасады. Оның туындылары "Сэмюэл М. Куц" галереясында абстрактілі емес деп танылғанға дейін көрмеге қойылды. Алайда, галереядағы жетістіктері кезінде ол "Голгофа" суретін жасады, ол оның Исаның құмарлығы сериясынан алынған туынды (1-суретті қараңыз). "Голгофа" - айқышқа малып тасталғанның абстрактілі бейнесі. Көрерменнің көзі алдымен Бейарден Мәсіхтің денесін бейнелеген суреттің орталық бөлігіне тартылады. Дененің бөліктері абстрактілі геометриялық пішіндерге стильденген, бірақ әлі де нақты абстрактілі болу үшін тым реалистік; бұл жұмыста ерте кубизмнің сезімі бар. Дене орталықта орналасқан және көпшілікке қарастырылып, қараңғы түске боялған. Адамдар сол және оң жақта орналасқан және қызғылт және индиго түсті үлкен шарлардың ішінде көрсетілген. Суреттің фоны жеңіл зергерлік түстермен және қара сызықтық бояумен бөлінген. Бирдэн осы түстер мен қарама-қайшылықтарды сол кездегі абстрактілі әсерінен, сондай-ақ олардың мағыналары үшін қолданды. Бирдэн айқышқа малып тасталғанға жиналған көпшіліктің сезімдері мен әрекеттерін зерттеуді мақсат етті. Ол "адамның жалпы құндылықтары мен реакцияларын жеткізу үшін аңыздарды бейнелеуге" көп күш жұмсады. Бирдэннің айтуынша, Мәсіхтің өмірі, өлімі және қайта тірілуі - адамның гуманизмінің ең үлкен көрінісі, өйткені ол басқа адамдар арқылы жалғасты. Сондықтан Бирдэн аңыз идеясын бейнелеу үшін алдымен Мәсіхтің денесіне назар аударады, содан кейін бұл идеяның адамдарға қалай беріліп жатқанын көрсету үшін көпшілікке назар аударады. Бирдэн рухани мақсатқа назар аударды. Ол көзбен көруге болмайтын, бірақ "ақылмен сезінетін" гуманизм мен ой-пікірлер идеясын көрсеткісі келді. Бұл оның заманымен сәйкес келеді, оның ішінде басқа белгілі суретшілер тарихи маңызды оқиғалардың абстрактілі бейнелерін жасады, мысалы Роберт Матервеллдің Испаниядағы Азамат соғысын еске алуы, Джексон Поллоктың Солтүстік-Батыс жағалаудағы үнді өнерін зерттеуі, Марк Ротко мен Барнетт Ньюменнің Киелі кітап оқиғаларын түсіндіруі және т.б. Бирдэн соғыс кезінде адамзатты көрмегенін сезінгеннен кейін абстрактілі экспрессионизм арқылы бейнеледі. 1950 жылдардың аяғында Бирдэннің туындылары абстрактілірек болды. Ол майлы бояудың қабаттарын пайдаланып, жасырын әсерлер жасады. 1956 жылы Бирдэн қытайлық каллиграфпен бірге оқыды, ол оны сурет салуда кеңістік және композиция туралы жаңа идеялармен таныстырды. Сондай-ақ ол еуропалық атақты суреттерді, әсіресе голландиялық суретшілер Иоганн Вермеер, Питер де Хук және Рембрандт суреттерін зерттеуге көп уақыт жұмсады. 1960 жылы ол қайтадан көрме өткізе бастады. Осы уақыт аралығында ол әйелімен Кариб теңізіндегі Сент-Мартен аралына көшті. 1961 жылы Бирдэн Нью-Йорктегі Кордье және Экстром галереясына қосылды, ол оны мансабының соңына дейін өкілдік етті. Бірінші кездесу 1963 жылдың 5 шілдесінде Бирдэннің студиясында өтті, оған Бирдэн, Хейл Вудрафф, Чарльз Алстон, Норман Льюис, Джеймс Йерганс, Фелрат Хайнс, Ричард Мэйхью және Уильям Притчард қатысты. Вудрафф бұл топты "спираль" деп атауға жауапты болды, Архимед спиралінің жоғары қарай өрлеуі прогрестің символы ретінде ұсынды. Уақыт өте келе топқа Мертон Симпсон, Эмма Амос, Реджинальд Гэммон, Алвин Холлингсуорт, Калвин Дуглас, Перри Фергюсон, Уильям Мейджорс және Эрл Миллер де қосылды. Стильдік тұрғыдан топ абстрактілі экспрессионистерден әлеуметтік наразылық суретшілеріне дейін ауқымды болды. Ол 2003 жылы өткен Бирдэннің ұлттық галереясының ретроспективасына қосылды, ол Сан-Францисконың заманауи өнер музейіне, Даллас өнер музейіне және Америка өнерінің Уитни музейіне сапарлады. Осы турдан кейін ол қалалық әкімшілік ғимарат сейсмикалық жөндеуден өтуін күтіп тұрғандықтан және қалалық кеңес басқа жерде кездескендіктен сақтауға қойылды. Муралдың бір бөлігі қазіргі қала логотипіне әсер етті. 1970 жылдары ол Кингстон, Нью-Йорк қаласында баспагер Бенджамин Лерой Вигфалл басқарған қоғамдық өнер кеңістігі "Коммуникациялар ауылына" қатысты. Эндрюс Вигфаллдан баспа өнерін үйренген баспагерлердің көмегімен гравюра жасады және онда көрме өткізді.

Жеке өмір және өлім

1954 жылы 42 жасында Бирдэн Нью-Йорк штатының Статен аралынан шыққан 27 жасар биші Нанет Роханға үйленді. Кейін ол суретші және сыншы болды. Екеуі де жас суретшілерге көмектесу үшін «Бирдэн» қорын құрды. Бирдэн 1988 жылдың 12 наурызында Нью-Йоркте сүйек қатерлі ісігінің асқынуынан қайтыс болды. «The New York Times» газетінің некрологында Бирдэн «Американың ең көрнекті суретшілерінің бірі» және «ұлттың ең көрнекті коллаж шебері» деп сипатталды. Бирдэн: «Негр суретшілері [ ] сахнаны машина ретінде бейнелеуге қанағаттанбауы керек. Ол өзінің ниетін шын жүректен жеткізуге толыққанды кірісуі керек». Мақалада «соғыс кезіндегі нәсілдік кемсітудің әлеуметтік және қаржылық салдары қарастырылып, американдық жұмыс орындарында толық интеграция қолдау тапты». «Фабрика жұмысшылары» және оның серігі «Халық музыканттары» Мексикалық монументалистердің Беарденнің ерте туындыларына тигізген әсерінің жарқын мысалы болып табылады. Бұл ХХ ғасырдың ортасындағы «абстракцияны зерттеумен» қақтығысқа түсті. Оның абстракцияға деген наразылығы жеңіске жетті, өйткені ол өзінің суреттерінің мағынасын платоға жету ретінде сипаттады. Содан кейін Бирдэн ел үшін маңызды кезеңде мүлдем басқа ортаға бет бұрды. Азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде Бирдэн қайтадан тәжірибе жасауға кірісті, бұл жолы коллаж түрлерін қолданды. Азаматтық құқықтарды қолдау үшін суретшілер тобын құруға көмектескеннен кейін, Бирдэн өзінің туындыларында бейнелеу және әлеуметтік саналы аспектілерді көрсетті. Ол журналдардан алынған кескіндерді пайдаланды, бұл өзіндік жаңа құрал болды, себебі жылтыр журналдар сол кезде жаңа пайда болған еді. Ол осы жылтыр сынықтарды өзінің туындыларына заманауилықты енгізу үшін қолданды, афроамерикалықтардың құқықтары алға жылжуда екенін көрсетуге тырысты, оның әлеуметтік саналы өнері де солай болды. 1964 жылы ол «Проекциялар» атты көрме ұйымдастырды, онда өзінің жаңа коллаж стилін таныстырды. Бұл туындылар жақсы қабылданып, әдетте оның ең жақсы туындылары саналады. Бирдэннің сол кезден бері көптеген музейлік көрмелері болды, соның ішінде 1971 жылы Музейде өткен «Ритуалдың үстемдігі», оның соңғы он бес жыл өмірінің туындыларын көрсеткен «Графикалық саяхат» көрмесі; және 2005 жылғы Ұлттық өнер галереясының ретроспективі «Ромаре Бирдэннің өнері». 2011 жылы Майкл Розенфельд галереясы суретшінің екінші көрмесін ұйымдастырды: «Ромаре Биарден (1911–1988): Коллаж, жүз жылдық мерейтой», 1964 жыл мен 1983 жыл аралығында жасалған 21 коллаждың шағын жиынтығы. Оның ең танымал серияларының бірі – «Ритуалдың үстемдігі» көбінесе оңтүстік африкалық американдық өмірге шоғырланған. Ол осы коллаждарды Хармон қорының (Нью-Йорк қаласының өнер ұйымы) афроамерикалықтар өз мәдениеттерін өнерінде қайта жаңғыртуы керек деген идеяға баса назар аударғандығын көрсету үшін пайдаланды. Бирдэн бұл тәсілді африкалық суретшілерге ауыртпалық ретінде қарастырды, өйткені ол бұл идеяны әлемде бар нәрсені қайта жаңғыртуға баса назар аудару ретінде қарастырды. Ол осы жаңа серияны қара нәсілді суретшілерге қатысты шектеулерге қарсы сөйлеу үшін және заманауи өнерді атап өту үшін пайдаланды. Бұл сериядағы бір туынды «Шомылу» деп аталады. Бирдэн Франсиско де Зурбаранның ықпалына ие болды және «Шомылуды» Зурбаранның «Картузиандардың қорғаушысы» картинасына негіздеді. Бирдэн шомылдыру рәсімінен өтетін адамға құйылатын судың әрдайым қозғалып тұрғанын көрсету арқылы бүкіл коллажға уақыт ағынының сезімін сыйлауды қалады. Ол афроамерикалықтардың құқықтары үнемі өзгеріп отыратынын, ал қоғамның өзі уақыт ағынында өзгеріп жатқанын білдіргісі келді. Бирдэн ешнәрсе тұрақты емес екенін көрсетуді қалады және бұл идеяны бүкіл суретте білдірді: суретшінің үстінен су құйылуы ғана емес, сонымен қатар суға батыруы керек. Коллаждың әрбір аспектісі қозғалыста болып, ол ешқашан бір рет қайталанбайтын болады, бұл сол кездегі қоғамға сәйкес келеді. «Ромаре Бирдэннің өнері» еңбегінде Рут Файн оның тақырыптарын «әмбебап» деп сипаттады. «Көп оқыған, достары басқа суретшілер, жазушылар, ақындар мен джаз музыканттары болған Бирдэн зерттеу үшін тақырыптарды олардың әлемінен де, өзінің әлемінен де алды. Ол өзінің бейнелерін оңтүстіктегі африкалық американдық ауыл өмірінің күнделікті рәсімдерінен және солтүстіктегі қалалық өмірден алып, сол американдық тәжірибені өзінің жеке тәжірибесімен және классикалық әдебиет, дін, миф, музыка және күнделікті адамдық рәсімдер тақырыптарымен біріктірді». 2008 жылы Питтсбургтегі Gateway Center метро станциясындағы Ромаре Бирдэннің 1984 жылғы қабырғалық суреті 15 миллион долларға бағаланды, бұл қаржылық қиындыққа тап болған көлік агенттігі күткеннен әлдеқайда көп болды. Бұл станция бұзылатын алдында оны қалай күту керектігі туралы сұрақтар тудырды. Өмірінің соңында Бирдэн коллаж фрагменттері оған өткенді қазіргіге жеткізуге көмектесетінін айтты: «Мен осы естеліктерді шақырғанда, олар мен үшін қазіргі уақытта болады, өйткені, әсіресе, суретші – уақыттағы сиқыршы». Арт институтында сақталатын оның коллаж туындыларының бірі – «Одиссейдің оралуы» Бирдэннің афроамерикалықтардың құқықтарын коллаж түрінде бейнелеуге жасаған тыранысын көрсетеді. Бұл коллаж Гомердің «Одиссея» дастанының бір көрінісін бейнелейді, онда батыр Одиссей ұзақ саяхатынан кейін үйіне оралады. Көрерменнің назары алдымен жұмыстың ортасында орналасқан және әйеліне қолын созған Одиссейге түседі. Барлық кейіпкерлер қара түсті, бұл грек аңызының контексін кеңейтеді. Бұл Бирдэннің афроамерикалықтардың құқықтарын бейнелеу жолдарының бірі; ақ кейіпкерлерді қаралармен алмастыру арқылы ол тарихи рөлдер мен стереотиптердің қаталдығын жеңіп, қаралардың мүмкіндіктерін ашуға тырысады. «Бирдэн Одиссейді өз қиындықтары мен кері қайтарымдарын бастан өткерген афроамерикалық қауымдастығы үшін күшті рухани модель ретінде қараған болуы мүмкін». Одиссейді қара түсті етіп көрсету арқылы Бирдэн қара аудиториясының көңіліне тигізу мүмкіндігін арттырады. Бирдэн коллажды қолданғанын себебін былай түсіндірді: «Африкалық американдықтардың өмірін бейнелейтін өнер жеке тұлғаға толық құндылық бермейді деп ойлады. [ ] Осылайша ол абстрактілі өнерді нақты бейнелермен біріктіре алды, соның арқасында әртүрлі мәдениеттердің өкілдері афроамерикалық мәдениетінің мәнін түсіне алды: адамдар. Сондықтан оның тақырыбы әрдайым түрлі-түсті адамдарды бейнеледі». Сонымен қатар, ол коллаждың бірнеше бөлікті жинап, біртұтас туынды жасау техникасы «дәстүр мен қауымдастықтардың бірігуін символдайды» деді. Оның таңдаулы туындыларын 2003 жылы шыққан «Ромаре Бирдэн ашылды» альбомында Брафорд Марсалис квартеті орындады.

Мұра

Ромаре Бирден қоры оның өлімінен екі жыл өткен соң құрылды. Бұл коммерциялық емес ұйым Бирдэннің ресми мұрагері ғана емес, сонымен қатар "осы көрнекті американдық суретшінің мұрасын сақтап, мәңгілікке жалғастыруға" көмектеседі. 2015 жылдан бастап ол балаларға, жас (көтеріліп келе жатқан) суретшілерге және ғалымдарға қаржы бөлу мен қолдау көрсетуді мақсат ететін грант беру бағдарламаларын әзірлеп келеді. Шарлотта қаласында, қаланың батыс жағында Батыс бульварымен қиылысатын көшеге Бирдэннің есімі берілді. Ромаре Бирдэн Драйвтің бойында Батыс бульварының қоғамдық кітапханасы мен қатарласап орналасқан үйлер бар. Шарлотта Мекленбург негізгі кітапханасының ішінде (310 N. Tryon Street) Бирдэннің "Таң алдында" мозаикасы орналасқан. Бирдэн қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Нанет Рохан оның "жаңа" кітапхананың салтанатты қайта ашылуына (18 маусым 1989 ж.) Италияның Спилимберго қаласында Crovatto Mosaics компаниясы smalti (шыны плиткалар) арқылы қайта жасайтын коллажын таңдады. Ол осы еңбегі үшін марапатталды. Бұл суреттің биіктігі 3 метр, ені 4 метр. Шарлоттадағы Ромаре Бирдэн паркіне 2011 жылдың 2 қыркүйегінде іргеқалап, аяқталған паркті 2013 жылдың тамызында ашты. Ол Үшінші округте Чирк және Минт көшелерінің арасында орналасқан. Бирдэн бала кезінде жаңа саябаққа жақын жерде, қазіргі МЛК бульвары мен Грэм көшесінің қиылысында тұрған. Парк дизайны қоғамдық суретші Нори Сатоның жұмысына негізделген. Оның тұжырымдамалары оның мультимедиалық коллаждарынан туындады. Парк кіші лига бейсбол стадионы BB&T Charlotte Knights Ballpark-қа кіретін есік қызметін атқарады. Нью-Йорктегі Харлемдегі Бирдэннің үйі тарихи ескерткіштерді сақтау орны болып табылады. DC Moore галереясы қазіргі уақытта Ромаре Бирдэннің мұрасын өкілдік етеді. Галереяда оның алғашқы көрмесі 2008 жылдың қыркүйегінде өтті. 2014 жылы Колумбия университеті Смитсондан институтының ірі саяхат көрмесін және Бирдэннің шығармашылығына арналған лекциялар, оқулар, қойылымдар және басқа да іс-шаралар сериясын өткізді. Колумбияның Морнингсайд кампусындағы Мириам және Айра Д. Уоллах галереясында, сондай-ақ Колумбияның Париж мен Стамбулдағы Global Centers-те көрсетілген Romare Bearden: A Black Odyssey, Бирдэннің 1977 жылы Гомердің эпостық поэмасы "Одиссея" негізінде аяқтаған коллаждар мен акварельдер циклына назар аударды. 2005 жылы АҚШ азаматтық құқық қозғалысының он маңызды кезеңін еске алуға арналған пошта маркасының парағына Бирдэннің 1984 жылғы "Лампа" литографиясы 1954 жылғы Браун мен Білім беру кеңесінің Жоғарғы сотының шешімін бейнелеу үшін таңдалды. 2011 жылы АҚШ пошта қызметі Шомбургтің қара мәдениетті зерттеу орталығында өткен алғашқы күні Бирдэннің төрт суреті бейнеленген "Мәңгілік" маркаларын шығарды. 2017 жылы Ричмондтегі Вирджиния көркемсурет мұражайы Ромаре Бирдэннің "Үш халық музыканты" коллажын мұражайдың тұрақты коллекциясына қосып алғанын жариялады. Екі гитарашы мен банджошы бейнеленген бұл коллаж өнер тарихы кітаптарында жиі еске алынады. Ол алғаш рет 2017 жылдың ақпан айында VMFA-да ХХ ғасырдың ортасы мен соңына арналған галереяларда көрсетілді.

Пайдаланылған әдебиеттер

Беарден, Ромаре, Джеральд Л. Мелберг және Альберт Мюррей. Ромаре Бирдэн, 1970–1980: Көрме. Шарлотта, Н. К.: Монет музеі, 1980. Витковский, Мэтью С. 1989. "Тәжірибе мен теория: Ромаре Бирдэн және абстрактті экспрессионизм". Қара американдық әдебиет форумы, 23-том, 2-номер, Fiction Issue, 257–282 беттер. [Анасы Бесси Джей Бирдэннің өмірбаяны келтірілген].