Ф.К. Бернанд: Британдық комедия жазушысы және драматургі

Кіріспе

Британдық комик жазушы және драматург (1836–1917)

Сэр Фрэнсис Коули Бернанд (29 қараша 1836 – 21 сәуір 1917), көбінесе Ф.С. Бернанд деп танылатын, ағылшын комик жазушысы және өнімді драматург, бүгінде Артур Салливанның «Кокс және Қонжы» операсының либреттисі ретінде ең жақсы танымал. Өркендеген отбасында дүниеге келген ол Итон мен Кембриджде білім алды және заңгер немесе дін қызметкері болуы күтілді, бірақ оның шақыруы театр екенін түсінді. Оқушы кезінен бастап ол комик пьесалар жазды және 1860 жылдан бастап 19 ғасырдың соңына дейін 200-ден астам викториялық бурлеск, фарс, пантомима және басқа да сахналық туындылар жасады. Оның ерте табыстарына «Іксон, немесе дөңгелекті адам» (1863) және «Қара көзді Сюзанның соңғы басылымы; немесе, алынған кішкентай тізім» (1866) бурлесктері кірді. Сондай-ақ 1866 жылы ол Салливанның музыкасымен «Бокс пен Кокс» танымал фарсын «Кокс пен Бокс» комедиялық операсы ретінде бейімдеді. Бұл туынды халыққа кеңінен танылды және кейіннен D'Oyly Carte Opera Company-да жиі пайдаланылды; ол бүгінгі күнге дейін үнемі қойылады. 1870 жылдары Бернанд көптеген пьесалармен қатар комик туындылар мен «Панч» журналына иллюстрациялар жасады. Оның онжылдық ішіндегі 55 сахналық туындысының арасында тағы бір жиі қайта жаңғырылатын хит, «Бетси» (1879) болды. «Панч» журналы үшін ол «Қуантыш ойлар» атты танымал бағананы жазды, онда баяндаушы күнделікті өмірдің қиындықтары мен алаңдатушылықтарын тіркеді. Оның басқа авторлардың туындыларына жасаған бурлесктері де жоғары бағаланды. Бернанд 45 жыл бойы «Панч» журналына еңбек етті, 1880 жылдан 1906 жылға дейін оның редакторы болды және журналдың танымалдылығы мен өркендеуіне үлкен үлес қосты деп есептеледі. Джордж және Уидон Гроссмит ағайындыларының «Ешкімнің күнделігі» атты алғашқы басылымын редакциялау 1888–89 жылдардағы оның қызметінің жарқын сәті болды. Оның көптеген мақалалары жинақталып, кітап түрінде жарық көрді. 1890 жылдардағы сахнадағы жетістіктеріне Эдмонд Одранның екі опереттасының ағылшын тіліндегі нұсқалары кірді, олар «La Cigale» және «Мисс Децима» (екеуі де 1891 жылы). Оның соңғы туындыларына «Сүбіреніш» (1905) және «Аладдин» (1909) пантомималары кірді. Әдетте өзінің мейірімді әзілімен және жақсы юморымен танымал болған Бернанд, бірақ замандасы В.С. Гилбертке қатты қызғаныш білдірді, бірақ оның бәсекелесінің комедиялық опера либреттосы ретіндегі табысына еліктей алмады. Театрдың басқа түрлерінде Бернанд өте табысқа жетті, оның туындылары Лондонға 550-ге дейін қойылымдармен және Ұлыбритания провинциялары мен АҚШ-та кең ауқымды гастрольдермен келді. Ол бірнеше күлкілі кітаптар мен естеліктер жариялады және 1902 жылы «Панч» журналындағы еңбегі үшін рыцарь атағына ие болды.

Sir Francis Cowley Burnand (29 November 1836 – 21 April 1917), usually known as F. C. Burnand, was an English comic writer and prolific playwright, best known today as the librettist of Arthur Sullivan's opera Cox and Box. The son of a prosperous family, he was educated at Eton and Cambridge and was expected to follow a conventional career in the law or in the church, but he concluded that his vocation was the theatre. From his schooldays he had written comic plays, and from 1860 until the end of the 19th century, he produced a series of more than 200 Victorian burlesques, farces, pantomimes and other stage works. His early successes included the burlesques Ixion, or the Man at the Wheel (1863) and The Latest Edition of Black Eyed Susan; or, the Little Bill that Was Taken Up (1866). Also in 1866, he adapted the popular farce Box and Cox as a comic opera, Cox and Box, with music by Sullivan. The piece became a popular favourite and was later frequently used by the D'Oyly Carte Opera Company as a curtain raiser; it remains regularly performed today. By the 1870s, Burnand was generating a prodigious output of plays as well as comic pieces and illustrations for the humour magazine Punch. Among his 55 stage works during the decade was another frequently revived hit, Betsy (1879). For Punch, among other things, he wrote the popular column "Happy Thoughts", in which the narrator recorded the difficulties and distractions of everyday life. Also admired were his burlesques of other writers' works. Burnand was a contributor to Punch for 45 years and its editor from 1880 until 1906 and is credited with adding much to the popularity and prosperity of the magazine. His editorship of the original publication of The Diary of a Nobody by the brothers George and Weedon Grossmith was a high point of his tenure in 1888–89. Many of his articles were collected and published in book form. His stage successes in the 1890s included his English language versions of two Edmond Audran operettas, titled La Cigale and Miss Decima (both in 1891). His last works included collaborations on pantomimes of Cinderella (1905) and Aladdin (1909). Known generally for his genial wit and good humour, Burnand was nevertheless intensely envious of his contemporary W. S. Gilbert but was unable to emulate his rival's success as a comic opera librettist. In other forms of theatre Burnand was outstandingly successful, with his works receiving London runs of up to 550 performances and extensive tours in the British provinces and the US. He published several humorous books and memoirs and was knighted in 1902 for his work on Punch.

Алғашқы жылдар

Бернанд Орталық Лондонда дүниеге келді. Ол Франсис Бернанд пен оның бірінші әйелі Эмманың жалғыз баласы болды, Эмма баласы сегіз күндік болғанда қайтыс болды. Бернанд аға, биржа брокері, ебiр саудасында белгілі болған ескі савойард әулетінен шыққан; оның әйелі ақын және драматург Ханна Коулидің ұрпағы болған. Итон кезінде ол бірнеше суреттерін "Punch" комедиялық апталық журналына жіберді, олардың бірі немесе екеуі жарияланды. 1854 жылы ол Кембридж университетінің Тринити колледжіне түсті, онда студент ретінде вице-канцлер Эдвин Гесттен Кембридж университетінің әуесқой драма клубын құруға рұқсат сұрады, "Box and Cox" қойылымын қою арқылы. Гест және оның әріптестері рұқсат беруден бас тартты, бірақ Бернанд онысыз іске кірісті. Клуб мүшелері университеттен жаза алудан сақтану үшін сахналық есімдермен үш қойылымнан тұратын репертуар ұсынды. Клуб гүлденді (және бүгінгі күнге дейін жалғасуда); Бернанд Том Пирс есімімен пьесалар жазып, ойнады. Бернанд 1858 жылы бітірді. Оның отбасы ол адвокаттыққа оқуға түседі деп күткен, бірақ Бернандтар бос қалған Англия шіркеуінің пастырына тағайындау құқығына ие болды, және ол дін қызметкері болу үшін оқуға түсуі керек деп келісті. Ол Кудсдон діни колледжіне оқуға түсті, онда дінтануды оқығаннан кейін Англикан шіркеуін тастап, Рим католигіне айналды.

1860-шы жылдар: жазушылық мансабының басталуы

1860 жылдың ақпан айында Бернанд Вест-Эндте өзінің алғашқы туындысын қойды – «Дидо, тойлы жесір», «Дидо және Эней» операсының музыкалық пародиі, ол Сент-Джеймс театрында ойналды. Келесі айда ол актриса Сесилия Виктория Раноэге (1841–1870) үйленді, ол кеңсе қызметкері Джеймс Раноэдің қызы болды; олардың бес ұлы мен екі қызы болды. 1862 жылы ол адвокаттыққа қабылданды және қысқа ғана уақыт бойы практикамен айналысты, бірақ оның басты қызығушылығы жазу болатын. 1860-шы жылдардың басында ол Монтегю Уильямспен бірлесіп бірнеше фарс жазды және қысқа ғұмырлы «The Glow Worm» журналын басқарды. Содан кейін ол Х.Дж. Байрон басқарған «Fun» журналының штатына қосылды. Ол Байронмен жол айырды, себебі журнал 1863 жылғы Рейнольдстың «Мокеанна» немесе «Ақ куәгер» атты сериялық әдеби пародиісін қабылдамады. Ол қолжазбасын «Punch» журналының редакторы Марк Лемонға көрсетті, ол оны жариялауға келісті; Бернанд өмірінің соңына дейін «Punch» журналына материалдар жазып тұрды. Оның ең есте қаларлық ерте табысы – тағы бір музыкалық пародия, «Иксон, немесе дөңгелекті адам» (1863), бас рөлде Лидия Томпсон ойнады, ол Атлант мұхитының екі жағында да көрермендердің ықыласына бөленді. Осы кезде Бернанд театр басшылығымен келіссөздер жүргізуде шебер болды және ол авторлық гонорардың орнына табысты бөлісуді талап еткен алғашқы авторлардың бірі болды. «Иксон» оған шамамен 3000 фунт стерлинг табыс әкелді. Басқа да маңызды ерте туындыларының ішінде опера-буфф «Виндзор қамалы» (1865), музыкасын Фрэнк Мусгрейв жазған, және көптеген қалжыңға толы пародиілер бар, соның ішінде «Хелен, немесе гректерден алынған» және «Гай Фокс, немесе жаман кружка және қасық жұбы» (екеуі де 1866 жылы). Бұл қойылым Роялти театрында 400 түн бойы көрсетілді, жылдар бойы провинцияларда және АҚШ-та қойылды, сондай-ақ Лондонда екі рет қайта қойылды. «Fun» журналының рецензенты В.С. Гилберт болды, ол «Кокс пен Бокс» туындысын жазды, ол үлкен танымалдылыққа ие болды және жиі қайта қойылды. Бұл Гилберттің 20-ғасырда Д’Ойли Карте опера компаниясының репертуарында болмаған жалғыз туындысы және Бернандтың әлі күнге дейін жиі сахналанатын жалғыз туындысы. Оның табысы авторларды екі актілі опера «Контрабандист» (1867) жазуға ынталандырды, кейін «Басшы» (1894) деп қайта жөнделіп, кеңейтілді, бірақ екі нұсқасы да көп танымалдылыққа ие болмады. 1868 жылы тағы да көптеген пародиілер жарық көрді, соның ішінде «Құс ойыны, немесе тауық қаупі туралы әңгіме» және «Ричард III-тің өрлеуі мен құлауы, немесе ескі Дикиге жаңа бет».

In February 1860 Burnand had his first piece performed in the West End, Dido the Celebrated Widow, a musical burlesque of Dido and Aeneas, played at the St James's Theatre. The following month he married an actress, Cecilia Victoria Ranoe (1841–1870), daughter of James Ranoe, a clerk; the couple had five sons and two daughters. He was called to the bar in 1862, and practised for a short time, but his main interest was in writing. In the early 1860s he wrote several farces in partnership with Montagu Williams, and edited the short lived journal The Glow Worm. He then joined the staff of Fun, edited by H. J. Byron. He parted company with Byron when the magazine rejected his proposed 1863 literary burlesque of a Reynolds serial, entitled Mokeanna, or the White Witness. He showed his manuscript to Mark Lemon, editor of Punch, who accepted it for publication; Burnand remained a Punch writer for the rest of his career.|group= n

Dido was followed by The Îles of St Tropez (1860), Fair Rosamond (1862) and The Deal Boatman (1863), among many others. His most memorable early success was another musical burlesque, Ixion, or the Man at the Wheel (1863), starring Lydia Thompson in the title role, which found audiences on both sides of the Atlantic. By this time Burnand was a skilled negotiator with theatre managements, and he was among the first authors to insist on profit sharing instead of fixed royalties. For Ixion this brought him a total of around £3,000. Other notable early works included an opéra bouffe, Windsor Castle (1865), with music by Frank Musgrave, and more pun filled burlesques, including Helen, or, Taken from the Greek, and Guy Fawkes, or The Ugly Mug and the Couple of Spoons, both in 1866. the show ran for 400 nights at the Royalty Theatre, was played for years provincially and in the US, and was twice revived in London. The reviewer for Fun was W. S. Gilbert, who wrote

Cox and Box became a popular favourite and was frequently revived. It was the only work not by Gilbert in the regular repertory of the D'Oyly Carte Opera Company during the 20th century and is the only work of Burnand's still frequently staged. Its success encouraged its authors to write the two act opera, The Contrabandista (1867), revised and expanded as The Chieftain (1894), but it did not achieve much popularity in either version. More burlesques followed in 1868, including Fowl Play, or, A Story of Chicken Hazard and The Rise and Fall of Richard III, or, A New Front to an Old Dicky.

1870-ші жылдар: көп еңбек сіңірген жазушы

Бернанның әйелі Сесилия 1870 жылы 28 жасында қайтыс болып, оған жеті кішкентай бала қалдырды. 1874 жылы Бернанд жесір қалған қарындасы Розинаға (1924 ж. қайтыс болған) үйленді, ол да актриса болды. Сол кезде Англияда ер адамның қайтыс болған әйелінің қарындасына үйленуіне заңмен тыйым салынған, бірақ британдық юрисдикциядан тыс жерде жасалған мұндай некелер жарамды деп есептелді; осыған байланысты той континенттік Еуропада өтті. Осы некеден екі ұл мен төрт қыз дүниеге келді. Ол көптеген туындының жалғыз авторы болды, бірақ Томас Герман Рид, Дж. Л. Моллой, Генри Поттингер Стивенс және тіпті Х. Дж. Байрон сияқты авторлармен бірлесіп жұмыс істеді. "Өнерлі карточкалар" (1877) еңбегінде Бернанның өнімді жазуы сапаға кедері келтірді. Бір биограф оның "оңай жазатын, бірақ салғырт автор болғанын" жазды. Оның өлеңдерінде жиі жалған ұйқастар мен дұрыс емес ырғақтар кездеседі, ал сүйікті тәсілдеріне әзіл, деректерге сілтемелер мен жаргон кіреді. Ол сатиралаған басқа авторлардың ішінде "Панч" журналында "Фиктор Ного" деп көрсетілген Виктор Гюго да бар.

1880-жылдар: "Punch" журналының редакторы

1880 жылы шілдеде «Панчтың» үшінші редакторы Том Тейлор қайтыс болды; журналдың иелері оның орнын басатын Бернандты тағайындады. Бірақ «Сабырлық» «Полковникке» қарағанда ұзақ танылды. Бернанның фарстарын ұнатпаған Оскар Уайльд «Сабырлықты» көруді күтіп: «Гилберт пен Салливанның «Полковниктің» жайсыз фарсынан гөрі жақсы нәрсеге ие болатынымызға сенімдімін», – деп жазды. Гаити театры үшін Бернанд 1883 жылы қазан айында Майер Латцтың музыкасымен, Нелли Фаррен мен Артур Уильямстың қатысуымен «Ариэль» атты бурлеск жазды. «Таймс» газеті Бернанның мәтінінің «жасық және дәмсіздігі» және түпнұсқаны бұрмалауына наразылық білдірді. «The Observer» газеті бұл шығарманы аздап сынға алды, ол шамалы көңіл көтеретін көрінді және Рождествода жыл сайынғы Gaiety пантомиміне жол ашылғанға дейін оның сәтті танылатынын дұрыс болжады. 1884 жылы Бернанд Генри Герман мен У. Г. Уиллстің 1883 жылғы «Клаудиан» драмасының костюмдік (византиялық) көрінісі – «Клаудианның аяғы» деген бурлеск жазды. Бернанд композитор Эдвард Соломонмен бірге 1889 және 1890 жылдары бірнеше музыкалық шығармалар жазды, соның ішінде 1894 жылы қайта жаңғырған «Пиквик» операсын. «Пиквик» 2016 жылы Джордж Гроссмиттің «Cups and Saucers» әнімен бірге «Retrospect Opera» тобында жазылды. Басқа сахналық шығармаларға Нью-Йорктегі Аугустин Дейлидің бейімделулері кірді. 1891 жылы ол Аудранның «Мисс Хеллиетт» әніне ағылшынша бейімделуді шығарды, оны «Мисс Децима» деп атады. Бернанның «Салпық Салли» операсының премьерасы 1892 жылы, ал «Миссис Пондерберидің өткені» 1895 жылы өтті. Ол 1902 жылы Букингем сарайында король Эдуард VII-нің «Панч» атты еңбегі үшін рыцарь атына ие болды. Бернанның 1897 жылы шыққан «Ерінің патшалығы» комедиялық операсы Александр Маккензидің музыкасымен, әнші-жазушы Адриан Росс пен Савой театрының актерлік құрамы, соның ішінде Илька Палмай, Джордж Гроссмит және Уолтер Пассмордың үлесіне қарамастан, сәтсіз аяқталды. Жалпы, кінә Бернанның мойнына тиді. «Таймс» газетінде: «Бернанд мырзаның комикалық операның либреттосы ретінде тәжірибесі және сэр Александр Маккензидің композицияның осы класындағы тәжірибесі жұртшылықты тым күрделі және амбициялық музыкамен ауырған керемет кітап күтуге итермелеуі мүмкін. Керісінше, бұл – шындық». Бернанның либреттосы жайсыз және шатастырған деп бағаланды, бірақ Маккензидің музыкасы «тамашалықпен қатар ерекшелікпен ерекшеленді». Стетман Бернанның Гилберт емес, оның Салливанның негізгі серіктесі болуы керек деген сенімі фактілерге қарсы келді деп түсіндіреді: Салливанмен қайта жазған «Контрабандист» романының өңделген нұсқасы – «Главарь» 1894 жылы тек 97 спектакльге, ал «Ең Ұлы» 61 спектакльге ғана қатысты. Дегенмен, Бернанд өзінің «Punch» журналының редакторы лауазымын Гилберт пьесаларының қарама-қарсы сын-пикирлерін басып шығару үшін пайдаланды және Гилберт пен Салливан операларына журналдың сын-пикирлерін беруден бас тартты. Бернандтың соңғы сахналық жұмыстары 1905 жылы Корольдік театрда Дрюри Лейнде Дж. Хиккори Вудпен бірге «Синдерелла» пантомиміне қатысты болды, ал ол 1909 жылы сол театр үшін «Аладдин» пантомиміне ішінара жауапты болды. Бернанд өмірінің көп бөлігін Англияның оңтүстік жағалауындағы Кент штатының Рамсгейт қаласында өткізді және Лондондағы Гаррик клубының мүшесі болды. Ол Рамсгейттегі Сент-Августин шіркеуінің зиратында жерленді.

The third editor of Punch, Tom Taylor, died in July 1880; the proprietors of the magazine appointed Burnand to succeed him. but Patience ran even longer than The Colonel. Oscar Wilde, no fan of Burnand's farces, wrote, in anticipation of seeing Patience: "With Gilbert and Sullivan I am sure we will have something better than the dull farce of The Colonel". For the Gaiety Theatre, Burnand wrote a burlesque of The Tempest entitled Ariel in October 1883, with music by Meyer Lutz, starring Nellie Farren and Arthur Williams. The Times complained of the "flatness and insipidity" of Burnand's text and of his vulgarising the original. The Observer was less censorious, finding the piece moderately amusing, and correctly predicting that it would run successfully until it had to make way for the annual Gaiety pantomime at Christmas. In 1884, Burnand wrote Paw Claudian, a burlesque of the 1883 costume (Byzantine) drama Claudian by Henry Herman and W. G. Wills, presented at Toole's Theatre starring J. L. Toole. Burnand wrote several musical works around 1889 and 1890 with the composer Edward Solomon, including Pickwick, which was revived in 1894. Pickwick was recorded by Retrospect Opera in 2016, together with George Grossmith's Cups and Saucers. Other stage pieces included adaptations for Augustin Daly in New York. In 1891, he produced an English adaptation of Audran's Miss Helyett, retitled as Miss Decima. Burnand's The Saucy Sally premiered in 1892, and Mrs Ponderbury's Past played in 1895. He was knighted by King Edward VII at Buckingham Palace in 1902, for his work on Punch. Burnand's 1897 comic opera, His Majesty, with music by Alexander Mackenzie, failed despite the contributions of the lyricist Adrian Ross and a Savoy Theatre cast including Ilka Pálmay, George Grossmith and Walter Passmore. The blame was generally held to be Burnand's. The Times commented, "Mr Burnand's experience as a librettist of comic opera, and Sir Alexander Mackenzie's inexperience in this class of composition might lead the public to expect a brilliant book weighed down by music of too serious and ambitious a type. The exact opposite is the case." Burnand's libretto was judged dull and confused, but Mackenzie's music was "marked by distinction as well as humour." Stedman comments that Burnand's conviction that he, not Gilbert, should have been Sullivan's main collaborator defied the facts: The Chieftain, his rewrite of The Contrabandista with Sullivan, ran for only 97 performances in 1894, and His Majesty managed only 61 performances. Nevertheless, Burnand used his position as editor of Punch to print antagonistic reviews of the plays of Gilbert and refused to give the Gilbert and Sullivan operas reviews in the magazine. Burnand's last stage works were a collaboration with J. Hickory Wood, at the Theatre Royal, Drury Lane in 1905, on a pantomime of Cinderella, and he was partly responsible for a pantomime of Aladdin for the same theatre in 1909. Burnand lived for much of his life in Ramsgate, Kent, on the south coast of England and was a member of the Garrick Club in London.|

Бронхиттен кейін Бернанд 1917 жылы Рамсгейттегі үйінде 80 жасында қайтыс болды.