Том Томсонның «Жылқы шыршасы» суреті — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Том Томсонның суреті

Том Томсонның суреті «Жақсы қарағай» – канадалық суретші Том Томсонның кеңінен танымал майлы суреті. Канададағы ең көп тараған қарағай түрінің бейнесі саналады, ол елдің ландшафтының есімдік символы және елдің ең танымал және көшірілген өнер туындыларының бірі. Сурет Томсонның қаза болған жылы, 1917 жылы аяқталды. Ол шамамен 127,9 × 139,8 см өлшемді, төртбұрышты кенеп. 1918 жылдан бері ол Канаданың Оттава қаласындағы Ұлттық галереясының қорында сақтаулы.

Өмірбаян

1913 жылдан бастап Томсон жыл сайын көктемнен күзге дейін Алгонкин саябағында тұратын, көбінесе балық аулау және сурет салумен қатар, өз ләззаты үшін гид қызметін атқарған. 1916 жылы ол паркте өртке қарсы күзетші болып та жұмыс істеді. Сонда, Гранд-көлінде, Каркажоу шығанағының жанындағы төбелер көрінетін жерде, Томсон 1916 жылы жасаған майлы эскизін 1917 жылы аяқтаған суреті үшін пайдаланды. Томсонның "Жылқы қарағайы" картинасына ұқсас композициясы бар көптеген басқа да суреттері бар: шындығында, Томсонның көптеген туындылары жағалаудың қарама-қарсы жағын бейнелейді. Олардың ішінде оның алғашқы туындысы – "Солтүстік көл" (1912–13), "Пайн аралы, Джорджия шығанағы" (1914–1916; суретте); және одан да әйгілі – "Батыс жел" (1917), тағы бір танымал сурет.

Сипаттама

Сурет қарағайды әшекейлі және абстрактілі бейне ретінде көрсетеді, оның пішіндері күн батуына қарсы айқын түрде қарапайымдастырылған. Күшті түстер мен тондық контрасттар картинаның символдық мәнін жасайды. Қарағайдың бұтақтары иіліп, ортасынан оңға қарай орналасқан, кенептің дерлік толық ұзындығына созылады және жоғары жағынан кесілген. Ағаш тасты алқаптан өсіп шығады. Қатайған қарағай көбінесе басқа ағаштарға қолайсыз жағалауларда тамыр жасайды, оның сирек жапырақтары ерекше пішіндер құрайды. Көлдің қарамағындағы төбелерді төмендету арқылы ол ағашты үлкен етіп көрсетті. Томсон эскиз жасаған кезде ауа райы дауылды болды, ал қараңғы, домалақ бұлттар аспанның ауыр, айналмалы қылқанжапырақтарында және күлгін сұр көлде көрінді. Соңғы картинада Томсон дауылды бұлттарды ашық кешкі аспанға ауыстырды. Аспан мен көл қазір өте стильді, ұзын көлденең қылқаламмен боялған, бұл оның төртбұрышты форматымен бірге Томсонның әріптесі Лоурен Харристің ықпалын көрсетеді. Дегенмен, картинаның басты нүктесі алдыңғы жоспарда емес, алыс жағалауда – кенептің ортасынан төменгі жағындағы қардың бір бөлігінде орналасқан. Ұлттық галерея үшін картина туралы кітапша жазған Деннис Рид алдыңғы жоспар элементтерінен жасалған дерлік дөңгелек пішінге назар салады. Бұл шеңбер ағаштың үлкен иілген бұтақтарынан, сол жақтан төмен қарай еңіс беткейден және оң жақтағы кішкентай ағаштан тұрады. Ридтің айтуынша, бұл шеңбер «ғарышта шар тәрізді, ал біз сол шар арқылы қарама-қарсы жағалауға қарасақ, бір сәт көзіміздің ішінде болып көрінеді». Томсонның дизайн саласындағы білімі оның композициясына модерн стилін сыйлады. Бір сыншы оның «Батыс жел» картинасымен бірге әсерін атап өтті: «[Бұл] ең танымал екі картина негізінен модерн стиліндегі дизайн, әр жағдайда басты мотив үлкен иілген қисықтармен суреттелген ағаш. Дегенмен, мұндай картиналар жергілікті тақырыпты және канадалық түстерді, күздің жарқыраған түстерін пайдалану арқылы толық стилизациядан сақталды». А. Я. Джексонның айтуынша, Томсон картинаға, әсіресе фон мен аспанға қанағаттанбаған. Блодвен Дэвис Томсонның алғашқы өмірбаянын жазған, сондай-ақ теософ болған. Картинаның «рухы» туралы ол 1935 жылы былай деп жазды: «Кенептің рухы көрерменге ешбір репродукция толық жеткізе алмайтындай секіріп шығады. Мұнда ешбір қателесу, ешбір күмән болмайды, [Томсонның] қылқаламы сенімді болды. Ол бояумен ауыр жүктелген, кең, қуанышты штрихтармен кенепке жабысты, олармен Том Томсонның рухы әлі де қатты сөйлейді». Фред Хаузер 1926 жылы картинаны «негізінен ой жүгіртуді білдіретін зерттеу» деп сипаттады. Бір ғана ағаш өз буындары мен бұтақтарының бедерлерін Табиғат ананың қан тамырлары сияқты жайып жатыр, [біреу] бұл ағаш Табиғатқа табынушы Томсон үшін ортағасырлық мистик үшін крест символы болғандай сезіне алады». Томсон Жетілік тобына маңызды ықпал етті, Лоурен Харрис сияқты мүшелері оның жұмысын қолдады. 1926 жылы Торонтодағы өнер галереясының ашылу көрмесін шолып, Харрис онда көрсетілген американдық өнердің көп бөлігін жоққа шығарды, оның көпшілігі «академиялардың орташасын білдіреді, бұл кенептердің ешқайсысы Томсонның «Батыс жел» немесе «Жақын қарағай» картиналарының бағышталу мен рухтың ұлылығына жақындамайды» деп жазды. Ол бұл екі картинада «ежелгі шеберлердің үздік қасиеттері сақталған. «Жақын қарағай» картинасының құлшылық рухы Джованни Беллинидің «Мадонна мен бала» картинасындағыдай». Артур Лисмер, сонымен қатар Жетілік тобының мүшесі, Томсонның суреті туралы пікір білдірді. 1930 жылы жазған хатында ол «Жақын қарағай» картинасы «маңызды форманың» туындысы екенін айтты. Суретші алдымен үлкен нәрселерді ойлайды, ал бұл суреттегі дизайн – ең үлкен нәрсе. Бұл – симфониялық музыка. Барлық аспаптар өз рөлін ойнайды, олардың ешқайсысы да тұтастай үйлесімді емес. Суреттің тақырыбы – кеңістіктегі қозғалыс. Ағаш діңінің тік сызықтары оған тыныштық береді; жағалаудың көлденең сызықтары оны толықтырып, күш береді; төбелердің дөңгелек массалары жапырақтың дөңгелек ырғағын қайталайды, бұл бүкіл композицияға қозғалыс пен күшті ырғақ сыйлайды». Бір жылдан кейін Жан Боггс Томсонға еуропалық символистер әсер еткенін айтты: «өліп бара жатқан жарық пен аспанға қарсы «Жақын қарағайдың» қисық формалары өте әсерлі, оның бұтақтары өмірге ұмтылуда, бірақ қара жасыл, сыпырылған, жарғаққа ұқсас формалар басым, егер ағаш символ болса – әдемі, шығыстық, бірақ Томсонның осы жердегі өліміне деген тілегінің символы». Басқалары картинаның Томсонның немесе оның көркем суретші болуы мүмкін екенін көрсететін дәлел екенін ойлады.

The painting depicts a jack pine as a decorative and abstracted pattern, its shapes boldly simplified against the sunset. and with the strong colour and value contrasts, creates the picture's symbolic resonance. The pine, its branches bowed and placed to the right of centre, extends nearly the full length of the canvas, and is cropped at the top. It rises from a rocky foreground; the hardy jack pine often takes root on shores hostile to other trees, its sparsely leaved branches forming eccentric shapes. He made the tree appear larger by lowering the hills on the far side of the lake. The weather had been stormy when Thomson made the sketch and the dark, rolling clouds were echoed in the heavy, swirling brushwork of the sky and the slate grey lake. In the final painting, Thomson has swapped the storm clouds for a clear twilight sky. The sky and lake are now highly stylized, painted in long horizontal brushstrokes that show, along with its nearly square format, the influence of Thomson's colleague Lawren Harris. Yet the focal point of the painting is not in the foreground, but at the distant shore—the patch of snow just below the centre of the canvas. Dennis Reid, who wrote a booklet on the painting for the National Gallery, points out an almost circular shape made by the foreground elements that encompass the focal point. The circle is formed from the large curving branches of the tree, the sloping left foreground, and the smaller tree at right. Reid writes that this near circle "exists in space more like a ball, and as we peer through that ball to the opposite shore, for an instant we're inside our eye." Thomson's background in design lent his composition an Art Nouveau sensibility. One reviewer notes the effect in it and The West Wind: "[these] two best known canvases are essentially Art Nouveau designs in the flat, the principal motif in each case being a tree drawn in great sinuous curves Such pictures, are, however, saved from complete stylization by the use of uncompromisingly native subject matter and of Canadian colours, the glowing colours of autumn." According to A. Y. Jackson, Thomson was dissatisfied with the canvas, particularly the background and sky. Blodwen Davies was the first biographer of Thomson, and a Theosophist. Emphasizing the "spirit" of the painting, she wrote in 1935, "the spirit of the canvas leaps out to meet the spectator in a way no reproduction can fully convey. There is no fumbling, no hesitancy here [Thomson's] brush was sure. Heavily laden with paint it swept over the canvas in broad, exultant strokes in which the very spirit of Tom Thomson still speaks aloud." Another Theosophist, Fred Housser, described the painting in 1926 as "a devotional meditative study. A single tree stands spreading the tracery of its limbs and branches like the pulsating veins of Mother Nature [One] could believe that this tree was to the nature worshipper Thomson what the symbol of the cross was to a mediaeval mystic." Thomson was an important influence on the Group of Seven, with members such as Lawren Harris advocating his work. In a review of the Art Gallery of Toronto's Inaugural Exhibition of 1926, Harris dismissed much of the American art shown there, writing that most of it "represented the average of the academies no one of these canvasses approaches Thomson's The West Wind or Jack Pine in devotion and greatness of spirit." Those two paintings, he wrote, "contain the lasting qualities of the best old masters. The devotional mood of The Jack Pine is the same as in Giovanni Bellini's Madonna and Child". Arthur Lismer, also part of the Group of Seven, commented on Thomson's painting. Writing in 1930, he stated that The Jack Pine was a work of "significant form The artist thinks of big things first – and the design in this picture is the biggest thing in it. It is like a symphony of music. All the instruments are playing a part, and none is out of harmony with the whole the theme of a painting is a movement in space. The upright lines of the tree trunk give it serenity; the horizontal lines of the shore supplement this and give it strength; the rounded masses of the hills repeat the circular rhythm of the foliage masses, giving movement and powerful rhythm to the whole composition." A year later, Jean Boggs proposed that Thomson was influenced by the European Symbolists: "against the dying light and sky the scraggly forms of The Jack Pine are most dramatic, its branches struggling to life but dominated by dark green, tattered, bat like forms as if the tree were a symbol – beautiful, oriental, but a symbol nevertheless of Thomson's wish for his own death on this spot." Others considered the painting evidence that Thomson was, or might have become, an increasingly abstract or Expressionist artist.

Шығу тегі және көрмесі

Оттавадағы Канаданың Ұлттық галереясы оның жасалғаннан кейін көп ұзамай осы туындыны иеленді. Томсон шөл далада саяхаттары кезінде «Джек Пайн» картинасын студия ғимаратының артындағы шатырында сақтаған болуы мүмкін. 1917 жылдың соңында Томсонның меценаты доктор Норм Маккалум оны және Томсонның тағы бірнеше туындысын Өнер мен әдебиет клубында көрмеге қойды. Ұлттық галерея өкілдері 1918 жылдың көктемінде клубқа екі рет келді. Музей Томсонның үш туындысын қазіргі жинағына қосуды қалады. Директор Эрик Браун алғашқы келгенде суреттерге нашар жарық түскеніне қатты таң қалды. Екінші сапарда, 2 мамырда, көрме жақсартылып, директор мен оның әріптесі Ұлттық галерея үшін «Джек Пайн» (Томсонның «Күзгі гирляндасы» және 25 эскизімен бірге) картинасын таңдады. Браун әріптесіне «біздің ойымызша, және Томсонның әріптестерінің пікірінше, «Джек Пайн» ол салған ең жақсы картина» деп жазды. «Джек Пайн» 1918 жылдың тамызында Оттаваға келгеннен кейін екі ай өткен соң, Канаданың заманауи өнерінің көрмесі аясында Миссури штатының Сент-Луис қаласына жіберілді. Ол 1919 жылға дейін көрсетілді, ал 1920 жылдың ақпан айында ғана картина алғаш рет Томсонның естелік көрмесінде Канадада қойылды. Келесі бес онжылдық бойы ол Еуропа (Лондон, Париж, Гент) және Канада мен АҚШ-та кеңінен көрсетілді. «Джек Пайн» 2003 жылы Ұлттық галерея мен Онтарио өнер галереясы ұйымдастырған, Канада бойынша саяхат еткен Томсонның туындыларының көрмесіне енгізілді. 2004 жылы ол Ресейдегі Эрмитаж мұражайында көрсетілді.