Кіріспе

Француз саясаткері (1946 жылы туған)

Мишель Иветта Мари Тереза Жанна Онорин Аллиот Мари (miʃɛl aljomaʁi; 1946 жылдың 10 қыркүйегінде туған), Францияда MAM деп белгілі, француз саясаткері және Франциядан Еуропалық Парламентінің депутаты (ЕП). Ол Еуропалық халықтық партиясының бөлігі – Республикалықтар партиясының мүшесі. 1980-ші, 1990-шы және 2000-ші жылдары құрылған барлық оңшыл үкіметтерде болған ол, Францияда Қорғаныс (2002–2007), Ішкі істер (2007–2009) және Сыртқы істер (2010–2011) министрлігін атқарған алғашқы әйел болды; сонымен қатар ол Жастар және спорт (1993–1995) және Әділет (2009–2010) салаларын басқарды және соңғы екі лауазымында Мемлекеттік министрдің құрметті атағы берілді. 2011 жылы Тунис революциясы кезіндегі позициясынан кейін ол үкіметтен кетіп, бір жыл өткен соң, 2012 жылғы француз парламенттік сайлауында Пиреней Атлантикасының 6-шы сайлау округіндегі депутаттығынан (МП) айырылды. 2014 жылы ол Еуропалық Парламентінің депутаты болды. Ол Сен-Жан-де-Люз қаласының вице-мэрі және Республикалықтардың Ұлттық кеңесінің вице-президенті болып қалады. Аллиот Мари – Голлистік партияның бірінші нұсқасы – Республика үшін жиналғандардың соңғы президенті (1999–2002) және Франциядағы ірі саяси партияны басқарған алғашқы әйел. РПР УМП-ға біріккеннен кейін де ол жетекші голлист болып қалып, 2007 жылы президент болып сайланғаннан бұрын және кейін Николя Саркозидің қарсыласы ретінде қарастырылды, бірақ тікелей қақтығыстан аулақ болды. Аллиот Мари – құқық және саясаттану ғылымдарының маманы. Оның серігі – Патрик Ольер, Фийон II үкіметінде Парламентпен қарым-қатынастар жөніндегі министр; екеуі де 2010–2011 жылдары бірнеше ай бойы бір уақытта министр болды, бұл француз үкіметінде жұп отырған алғашқы жағдай.

Ерте өмір

Мишель Мари 1946 жылғы 10 қыркүйекте Вильнёв-ле-Руайда (сол кезде Сейн-э-Уаз департаментінде, қазір 1968 жылдан бастап Валь-де-Марна департаментіне кіреді) дүниеге келді. Оның әкесі Бернар Мари (1918–2015) – әйгілі халықаралық регби төрешісі, Пиреней-Атлантик департаментінің 4-ші сайлау округінің Франция Ұлттық Ассамблеясының депутаты (1967–1981, 1969 жылға дейін Бас-Пиреней деп аталған департамент) және Биарриц қаласының мэрі (1977–1991); ал анасы – Рене Лейко, оның поляк тегі бар. Ол Нойли-сюр-Сендегі Фоли-Сен-Жам орта мектебінде оқыды, содан кейін Париж заң факультетінде, бұрынғы Париж университетінде білімін жалғастырды, одан кейін сол университеттегі Әдебиет факультетінде оқыды. 1968 жылы білім министрі Эдгар Фаурдің университет реформалары (Фаур заңы ретінде белгілі) іске асырылғаннан кейін, ол жеке құқық, саяси ғылымдар және құқық тарихы бойынша оқуын жалғастырды. 1973 жылы Пантеон-Ассас университетінде «Жалақылы акционер» («Salarié actionnaire») тақырыбындағы диссертациясын қорғап, заң докторы ғылымын бітірді, ал 1982 жылы Пантеон-Сорбонна университетінде «Саяси шешімдер және әкімшілік құрылымдар» («Décisions politiques et structures administratives») тақырыбындағы диссертациясын қорғап, саяси ғылымдар докторы ғылымын бітірді. Университет жылдары ол оңшыл студенттік ұйым UNI мүшесі болды. Ол сонымен қатар «Құқықпен айналысуға қабілеттілік сертификаты» (Certificat d'aptitude à la profession d'avocat), CAPA деп те белгілі; Африка құқығы және экономикасы бойынша сертификат; және этнология бойынша магистр дәрежесіне ие. Саясатқа қатысудан бұрын ол Париж I университетінің (Пантеон-Сорбонна) аға оқытушысы болды және біраз уақыт заңгерлік тәжірибе жинады. Ол сонымен қатар Заң және Экономика факультетінің де иегері.

Университет, жеке сектор және саяси мансабының алғашқы жылдары

Университет оқулары кезінде Алиот Мари (сонда әлі Мишель Мари деп танылатын) сол кездегі заң профессоры Мишель Алиотпен қарым-қатынас бастады, ол сонымен бірге сол кездегі Білім министрі (1968-1969) Эдгар Фоурдың штаб бастығы болды. Мари мен Алиот 1971 жылы үйленді, осылайша оның академиялық және іскерлік орталарға жиі кіруіне мүмкіндік туды; сондай-ақ, бұл Мишель Мари есімін Мишель Алиот Мари деп өзгертуге әкелді. Ол 1970-1984 жылдары Panthéon Assas университетінде, содан кейін Париж I Panthéon Sorbonne университетінде ассистент болып жұмыс істеді. 1984 жылдан бастап ол Maître de conférences (қауымдастырылған профессор деңгейі) қызметін атқарды, бірақ 1986 жылы Франция Ұлттық Ассамблеясына сайланғаннан кейін бұл қызметтен бас тартты. 1972 жылы ол 1976 жылға дейін әлеуметтік сақтандыру министрі болған Эдгар Фоурдың техникалық кеңесшісі болды, содан кейін университеттер жөніндегі мемлекеттік хатшы Жан Пьер Сойсонның техникалық кеңесшісі қызметін атқарды. Одан кейін ол 1973-1974 жылдары департаменттер мен теңізден тыс аумақтар министрі болған Бернард Стазидің кеңесшісі, ал 1974 жылы туризм жөніндегі мемлекеттік хатшы Жерар Дюкрайдың кеңесшісі болды. 1976-1978 жылдары ол университеттер жөніндегі мемлекеттік хатшы және министр Алиса Саунье Сейте штабының бастығы болды, содан кейін 1979-1985 жылдары жеке секторда Uta Indemnité компаниясының директорының әкімшісі ретінде жұмыс істеді. Ол сонымен қатар осы кезеңде заңгерлік тәжірибемен де айналысты.

Жергілікті саясат

Аллиот Мари өзінің сайлаушылық мансабын 1983 жылы Баск аймағындағы Сибуре ауылының (бұрынғы Лабур провинциясында және қазір Пиреней Атлантики департаментінде) муниципалдық кеңесшісі ретінде бастады. Бұл ауыл әкесінің саяси базасы болған Биаррицтің оңтүстігінде, Сен-Жан-де-Люз қаласының жанында орналасқан. Ол 1988 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1989 жылы ол тағы бір кеңеске сайланды, бұл жолы Биаррицте, әкесімен бірге. 1990 жылы UDF CDS партиясының бірінші вице-мэрі Дидье Боротра басқаратын муниципалдық көпшіліктің құрамында қаланың басты жағажайының алдына қонақ үй-казино салуға қарсы заң жобасын қабылдады. Ол әкесі мэр сайлауында жеңілген кезде кеңестен кетті. Кейіннен 1995 жылдан 2002 жылға дейін Сен-Жан-де-Люз қаласының әкімі, ал содан бері бірінші вице-мэр болып қызмет етеді. Сонымен қатар, ол 1994 жылдан 2001 жылға дейін Пиреней Атлантики облыстық кеңесінің мүшесі және вице-президенті болды.

Ұлттық саясат

Аллиот Мари 1986 жылы Пиреней Атлантикасы аймағынан Ұлттық Ассамблеяға Галлистік Республика үшін жиналыстың (РПР) мүшесі ретінде сайланды. Ол үкіметте қызмет еткен кезеңдерден басқа, содан бері Ассамблеяда қызмет етеді; бұл француз заңына сәйкес, "мандаттардың жинақталуы" (Cumul des mandats) деп аталатын заң министрлерге бір уақытта француз Ұлттық Ассамблеясының депутаты болуына тыйым салады. Оның орынбасары Даниэль Пулу болды, ол 1993 жылдан 1995 жылға дейін және 1993 жылдан 2002 жылға дейін, ол министр болып қызмет еткен кезде, депутаттық қызметін атқарды. Ол 1986-1988 жылдары Жак Ширактың екінші үкіметінде Ұлттық білім министрінің жанындағы мектептер жөніндегі мемлекеттік хатшы (кіші министр) лауазымында, ал 1993-1995 жылдары Эдуард Балладур үкіметінде жастар істері және спорт министрі болып қызмет етті. 1989 жылдан 1993 жылға дейін ол Еуропалық демократиялық одақ саяси тобының мүшесі ретінде Еуропалық парламент депутаты болды.

ҚХР Президенті

1999 жылы "MAM" Ширактың үміткеріне қарсы РПР президенттігіне таласты және көптеген сарапшылардың күтіміне қарамастан, үлкен артықшылықпен жеңіске жетіп, ірі француз саяси партиясын басқарған алғашқы әйел болды. Ол 2002 жылға дейін партия президенті қызметін атқарды, ол кезде партия Халықтық қозғалыс одағымен (UMP) бірікті, ал ол бастапқыда осы бірігуге қарсы болды.

Қорғаныс министрі

Аллиот Мари Жак Ширактың екінші президенттік мерзімінде қорғаныс министрі болды, Франциядағы осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел. 2002 жылдың мамыр және маусым айларында ол сонымен қатар ардагерлерді қолдау ісіне де жауапты болды. 2006 жылы Forbes журналы оны әлемдегі ең беделді әйелдердің 57-орынында, ал 2007 жылы 11-орынында деп жариялады. Ол Жан-Пьер Раффариннің үш үкіметінде және Доминик де Вильпеннің үкіметінде қорғаныс министрі қызметін атқарды. RPR UMP-ге біріккеннен кейін ол голлизмнің жетекші өкілі болып қала берді және партия ішінде өзінің «Le Chêne» (Емен) атты қозғалысын құрды. 2007 жылғы президенттік сайлауда UMP-нің кандидаттығына өтініш білдіру үшін Николя Саркозимен бәсекелесу мүмкіндігін қарастырғанымен, 2007 жылдың қаңтарында сайлауға қатысудан бас тарды және Саркозиді қолдады. Саркози мен Аллиот Маридің партияның Ұлттық кеңесінде пікір келіспеушіліктері жиі болды. Ол 2011 жылдың қаңтарында Тунисқа көзден жас шығару газы жібергені үшін сынға ұшырады. Лауазымынан кетуге дейін ол наразылықты басу үшін әскери парашютистерді жіберуді ұсынды. Оның жағдайы үкіметке ұят келтірді, ол 2011 жылдың 27 ақпанында қызмет еткен бірнеше айдан кейін Сыртқы істер министрі лауазымынан кетті. Оның орнын бұрынғы қорғаныс министрі және бұрынғы премьер-министр Ален Жуппе басты. 2012 жылғы француз парламенттік сайлауда ол екінші турда Пиреней Атлантика департаментінің 6-шы сайлау округінен Социалистік партияның үміткері Сильвиан Алауға 48,38% дауысқа қарсы 51,62% дауыспен жеңіліске ұшырады.

Дау

1972 жылы күзетші Алиот Мариге Ұлттық жиналыс залына кіруге кедергі келтірді, себебі ол шалбар киген еді; әйелдерге ақ жағалы мемлекеттік қызметте шалбар киюге 1960 жылдардың соңына дейін, ал жиналыста жұмыс істеуге кейінірек рұқсат берілмеген. 2009 жылдың басында Алиот Мариге 9 мм калибрлі оқпен бірге анонимді өлім туралы хабарлама келді. 2016 жылы француз тергеу судьясы Сабина Керис Доминик де Вильпен, Мишель Барнье және Мишель Алиот Мари ісін Республика Әділет сотына беруді ұсынды. Бұл бұрынғы министрлер 2004 жылы Буаке лагеріне шабуыл жасаған жалдамалы әскерлерді босатуға рұқсат берген деген күдікке ілікті, нәтижесінде тоғыз француз сарбазы қаза тапты. Бұл операцияның мақсаты 2004 жылғы Кот-д'Ивуар дағдарысы аясында Лоран Гбагбо үкіметіне қарсы жауап шараларын негіздеу болған деп саналады.

Жеке өмір

Мишель Мари 1971 жылы антрополог Мишель Аллиотқа тұрмысқа шығып, Мишель Аллиот Мари деген есімді қабылдады. Олар 1984 жылы ажырасты. Француз медиасында оны "MAM" деп лақаптайды. 1988 жылдан бері оның өмірлік серігі Патрик Ольер, ол 2007 жылы Ұлттық Ассамблеяның төрағасы қызметін қысқа мерзімге атқарды, содан кейін Ассамблеяның Экономика комитетін басқарды. 2010 жылдың қараша айында Фийон II үкіметінде Парламентпен байланыс жөніндегі министр болып тағайындалды. Екеуі де 2010-2011 жылдары бірнеше ай бойы бірдей министрлік қызметін атқарды, бұл француз үкіметінде жұбайлардың отыруының тұңғыш жағдайы болды. Оның жоғары беделіне байланысты, оны "Патрик Ольер Мари" немесе "POM" деп атайды.