Кіріспе

Бейсбол жазғы Олимпиада ойындарында 1900 жылы Парижде өткен жазғы Олимпиада ойындарында ресми емес түрде дебют жасады, ал 1912 жылы Стокгольмде өткен жазғы Олимпиада ойындарында алғаш рет көрсету спорты ретінде таныстырылды. 1992 жылы Барселонада өткен жазғы Олимпиада ойындарында ресми олимпиадалық спорт түріне айналды және 2008 жылы Бейжіңде өткен жазғы Олимпиада ойындарына дейін барлық Олимпиадаларда өткізілді. Содан кейін спорт жазғы Олимпиада бағдарламасынан алынып тасталды, бірақ 2020 жылы Токиода өткен жазғы Олимпиада ойындары үшін қайта жаңғыртылды, онда бір рет қатысты. Алдағы 2028 жылы Лос-Анджелесте өтетін жазғы Олимпиада ойындарына да қатысуы күтілуде. Олимпиадалық бейсболды Әлемдік бейсбол және софтбол конфедерациясы (WBSC) басқарады.

Тарих

Дегенмен, Олимпиадалық бейсбол алғаш рет 1900 жылы Париж ойындарында пайда болды. 1952 жылы Хельсинкиде өткен жарыс фин бейсболының өзгеше түрі болды. 1956 жылы Мельбурнда Австралия АҚШ-қа қарсы бір көрме матч өткізді, ал Жапония 1964 жылы Токиода осыған ұқсас іс-қимыл жасады. Мельбурн крикет алаңында өткен бұл матчқа шамамен 114 000 көрермен жиналды. Бұл көрсеткіш 2008 жылы Лос-Анджелесте өткен американдық матчқа дейін бейсбол матчтары арасындағы ең көп көрермен жиналған рекордты сақтап тұрды. Лесли Манн, бұрынғы MLB ойыншысы және АҚШ ұлттық құрамасының жаттықтырушысы, бейсболды Олимпиадаға енгізуді ерте қолдаушылардың бірі болды. Алайда, бейсболдың Олимпиадаға қосылуына 1952 жылы Халықаралық Олимпиада комитетінің президенті болып сайланған АҚШ Олимпиада комитетінің ұзақ жылдар бойы басшысы болған Эйвери Брундейдж сияқты ықпалды тұлғалар қарсы болды. Брундейдж Олимпиаданың «коммерциялануына» қарсы болды және бейсболдың кәсіби спорт түрі ретінде Олимпиаданың әуесқойлық қағидаларымен үйлеспейді деп сенді. Брундейджтің сөзін келтірсек: «Кәсіби бейсболшы бір күні үйіне оралып, кірпіш қалау арқылы көбірек ақша таба алатынын білсе, үйіне оралып кірпіш қалайтынын ойлаймын». Жиырма жылдық үзілістен кейін Олимпиадалық бейсбол (ХОК-тің көрме спорты/шарасы деп белгіленген) турнирлік форматта (1984 Лос-Анджелес) қайта келді. 1988 жылғы Сеул ойындарында бұл спорт түрі демонстрациялық спорт түріне айналды. 1984 жылы Жапония алғашқы турнирдің финалында АҚШ-ты жеңді. 1988 жылы АҚШ Жапонияны жеңді. Бейсбол 1992 және 1996 жылдары тек еркек әуесқойларға ғана ашық болды. Нәтижесінде, американдықтар және кәсіби бейсбол дамыған басқа елдер колледж студенттеріне сүйенді, ал кубалықтар тәжірибелі ветерандарын пайдаланды, олар техникалық тұрғыдан әуесқойлар деп есептелді, өйткені олар номиналды түрде басқа жұмыстар атқарды, бірақ іс жүзінде толық уақыт жаттықты. 2000 жылы кәсіпқойларға рұқсат берілді, бірақ Бас лига бейсболы 2000, 2004 және 2008 жылдары өз ойыншыларын жіберуден бас тартты, жағдай аз ғана өзгерді: кубалықтар әлі де үздік ойыншыларын пайдаланды, ал американдықтар кіші лига ойыншыларын қолдана бастады. Халықаралық Олимпиада комитеті бейсболдың Олимпиада бағдарламасынан шығарылуының басты себебі ретінде үздік ойыншылардың қатыспағанын атады. Керісінше, Nippon Professional Baseball өз ойыншыларына Олимпиадада өнер көрсетуге рұқсат берді және 2020 жылғы Токио Олимпиадасының (2021 жылы өткізілді) маусымын тоқтатты. 2005 жылдың 7 шілдесінде ХОК отырысында бейсбол мен софтбол 2012 жылғы Лондон Олимпиадасынан шығарылды. Бұл шешім 2012 жылғы Олимпиададан 16 команда мен 300-ден астам спортшының шығарылуына әкелді. ХОК-тің жоюынан бос орын қалған екі орынды 2016 жылы гольф және регбиден тоғыздықтар толтырды. Бұл шешім 2006 жылдың 9 ақпанында қайта бекітілді. 2008 жылғы қола медаль ойынында (АҚШ-Жапония) МОК басшысы Жак Рогге MLB.com журналисі Марк Ньюменмен сұхбаттасып, бейсболдың Олимпиадаға қайта оралуы үшін бірнеше талаптарды атады: «Олимпиада бағдарламасына қатысу үшін мүмкіндігінше көп елдің қатысуы қажет. Сізге жанкүйерлері бар спорт түрі керек, үздік ойыншылар керек және WADA (Дүниежүзілік допингке қарсы агенттік) талаптарына қатаң сәйкес болуыңыз керек. Осы талаптар орындалғанда, жүректерді жеңу керек. Адамдардың санасын жеңіп алу жеткіліксіз, жүректерін жеңу қажет». 2009 жылдың тамызында Берлинде өткен ХОК кеңесінің отырысында бейсбол 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына да қосылмауы туралы ресми шешім қабылданды. 2011 жылдың 1 сәуірінде IBAF және Халықаралық софтбол федерациясы 2020 жылғы жазғы Олимпиадада екі спорт түрін де қайта жандандыру үшін бірлескен ұсыныс дайындап жатқанын мәлімдеді. 2011 жылдың тамызында Олимпиадалық жаңалықтар көзі Around the Rings ISF және IBAF Олимпиадалық ұсынысқа асықпайтынын және IBAF бірлескен ұсыныстың перспективасын талдау үшін уақытша комиссия құру бойынша жұмыс істеп жатқанын хабарлады. «Бұрын бейсбол мен софтбол жеке-жеке өнер көрсетіп келді, нәтижесінде екеуі де Олимпиададан шығып қалды», - деді IBAF президенті Риккардо Фракари Олимпиадаға қатысу үшін ондаған жылдар бойы күш салғанына сілтеме жасай отырып. 2013 жылдың 8 қыркүйегінде Халықаралық Олимпиада комитеті 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына бейсбол-софтболдан құрама команданы жеңіп, күресті қайта қалпына келтіруге дауыс берді. Олимпиада ойындарын спортқа емес, «шараларға» негізделген бағдарламаға ауыстыратын жаңа ХОК саясаты бойынша, ұйымдастыру комитеті де бағдарламаға спорт түрлерін қосуды ұсына алады. Бейсбол-софтболды 2020 жылғы шаралар тізіміне қосу үшін жасалған екінші ұсыныс 2015 жылдың 22 маусымында Токио ұйымдастыру комитеті тарапынан қарастырылды. 2016 жылдың 3 тамызында Рио-де-Жанейрода (Бразилия) өткен ХОК-тің 129-сессиясында ХОК Токио ұйымдастыру комитетінің бейсболды қамтитын бес спорт түрінен тұратын соңғы тізімін бекітті. Бейсбол 2024 жылғы Париж Олимпиадасына қосылмайды, бірақ АҚШ-та бейсболдың танымал болуына байланысты 2028 жылғы Лос-Анджелес Олимпиадасында софтболмен бірге қосылуы күтілуде.

Нәтижелер

БасылымЖылРесми қабылдаушы ЧемпиондарЕсеп және орын Үшінші орынЕсеп және орын Төртінші орынКомандалар саны1199211–1Estadi Municipal de Futbol de L'Hospitalet, Catalonia8–3Estadi Municipal de Futbol de L'Hospitalet, Catalonia82199613–9Атланта–Фултон округі стадионы, Атланта10–3Атланта–Фултон округі стадионы, Атланта8320004–0Сидней шоуграунды стадионы, Сидней3–1Сидней шоуграунды стадионы, Сидней8420046–2Хелинкин Олимпиада кешені, Афина11–2Хелинкин Олимпиада кешені, Афина8520083–2Укесонг Арена, Пекин8–4Укесонг Арена, Пекин8620202–0Йокохама стадионы, Йокохама10–6Йокохама стадионы, Йокохама672028

Біліктілік

Олимпиялық бейсбол турнирінде үй иесі елге әрқашан орын кепілдік берілді. Қалған жеті орын көбінесе континенттік іріктеу турнирлері арқылы анықталды. 2008 жылғы Олимпиадада Америка екі орын алды, Еуропа бір орын алды, ал Азия бір орын алды. Соңғы үш орын континенттік турнирлерден кейін өткен сегіз командадан тұратын турнирде жеңіске жеткен үш елге берілді. Осы турнирге қатысу құқығы континенттік турнирлердің нәтижелері бойынша шешілді. Бұл турнирде Америка құрамаларының үшінші және төртінші орындарды алған командалары, Еуропа құрамаларының екінші және үшінші орындарды алған командалары, Азия құрамаларының екінші және үшінші орындарды алған командалары, Африка құрамасының бірінші орын алған командасы және Океания құрамасының бірінші орын алған командасы бақ сынасты. Бұл іріктеу турнирі 2008 жылы жаңадан енгізілді. Ол бұрынғы іріктеу талаптарына қатысты айқын сыннан кейін құрылды. Бұрынғы Олимпиадаларда, әлемдегі бейсболдағы ең мықты елдердің көп бөлігі осы аймақтан болғанына қарамастан, Америкадан Олимпиадаға қатыса алған командалардың саны тек екіге шектеліп қойылды. Бейсбол құрамалары нашар деңгейде болған Еуропа да екі командадан қатыстырды.

Жарыс

Олимпиадалық бейсбол көбінесе кәсіби бейсболға ұқсас болды. 1996 жылғы Атлантадан кейін алюминий жарғақтарға рұқсат берілмеді. Сондай-ақ, егер команда 7 иннингтен кейін 10 немесе одан көп ұпаймен жеңіске жетсе (немесе үй командасы алға шықса, 6,5 иннингте), «мейірімділік ережесі» қолданылды. Сидней-2000 ойындары үшін құрамалар 24 ойыншыға дейін ұзартылды. Турнирдің алдын ала кезеңі барлық командалардың бір-бірімен кездесуінен тұрды, әр команда қалған 7 командамен ойнады. Тек алдыңғы төрт команда ғана медальдар үшін күреске өтті. Осы кезеңде 1-орын мен 4-орын алған командалар, сондай-ақ 2-орын мен 3-орын алған командалар арасында жартылай финалдық ойындар өтті. Жартылай финалда жеңілгендер қола медаль үшін күресті, жеңімпаз медаль алды, ал жеңілген команда 4-орынға ие болды. Жартылай финалда жеңімпаздар финалда ойнады, онда жеңімпаз алтын медальмен, ал жеңілген команда күміс медальмен марапатталды. 2008 жылғы ойындарда қосымша иннингке өткен ойындар үшін ерекше ереже қолданысқа енді.