Кіріспе

Фонтенбло (/'//f//ɒ//n//t//ɪ//n//b//l//əʊ/ FONtinbloh, /USalso// //b//l//uː/ bloo, fɔ̃tɛnblo) – Франциядағы Париж агломерациясындағы коммуна. Ол Париж орталығының оңтүстік-шығысында орналасқан. Фонтенбло – Сена және Марна департаментінің субпрефектурасы және Фонтенбло округінің орталығы. Коммунаның жер ауданы Иль-де-Франс аймағындағы ең үлкені болып табылады; Париждің өзінен де үлкен аумақты қамтитын жалғыз коммуна. Коммуна Сена және Марна префектурасы, Мелун қаласына жақын орналасқан. Фонтенбло көршілес Авон коммунасымен және тағы үш шағын коммунамен бірге 36 724 тұрғыны бар (2018 жылғы мәліметтер) қалалық аймақты құрайды. Бұл қалалық аймақ Париждің серіктес қаласы болып табылады. Фонтенбло үлкен әрі көркем Фонтенбло орманымен және бір кезде Франция патшаларына тиесілі болған тарихи Фонтенбло шатосымен әйгілі. Бұл сонымен қатар әлемдегі ең беделді бизнес мектептерінің бірі – INSEAD-тің орналасқан жері. Фонтенбло тұрғындары – Белифонтендер деп аталады.

Атауы

Шатоның ресми тарихы бойынша, "Фонтенбло" өзінің атын 16 ғасырда "Фонтен Белль-Эу" бұлағынан алды, ол шатодан алыс емес ағылшын бағында орналасқан табиғи тұщы су көзі. Бұл атау "Әдемі су бұлағы" дегенді білдіреді. 19 ғасырда бұлақ қайта жаңартылып, сегізбұрышты тас алапқа құйылды. 16 ғасырдан бұрын Фонтенбло 12-13 ғасырларда және 1137 жылы Fons Bleaudi, Fons Bliaudi, Fons Blaadi және Fontem blahaud сияқты латынша жазылған формаларында кездеседі. 17 ғасырда оны кейде Fons Bellaqueus деп те атаған, осыдан тұрғындары үшін қолданылатын Bellifontains атауы шыққан. Халық арасында кең таралған аңыз бойынша, бұлақ пен орман өз аттарын король Людовик IX-тың сүйікті аңшы иті "Блауд" немесе "Блау" атынан алған. Аңызға сәйкес, аң аулау кезінде ит патшадан адасып, соңынан патша оны осы бұлақ жанынан тапқан. Тағы бір дереккөзге сәйкес, атау орта ғасырлық құрама сөзден шыққан – "фонтайн", яғни бұлақ және фонтан, және "blitwald", ол германдық есім Blit пен герман тіліндегі "орман" сөзінен тұрады.

Шығу тегі

Бұл шағын елді мекенге XII ғасырдың ортасында Людовик VII патшалық аң аулау үйі мен шіркеу сыйлаған. Бір ғасырдан кейін, Фонтенблоны жоғары бағалаған және оны «өзінің даласы» деп атаған Людовик IX сол жерде сарай және аурухана салдырған. Филипп Әділ 1268 жылы туып, 1314 жылы қайтыс болды. Барлығы отыз төрт патша, Луи VI, Семіз (1081–1137) бастап, Наполеон III (1808–1873) дейін, Фонтенблода уақыт өткізді. Фонтенбло қаласы мен француз монархиясының байланысы патшалық сарайдың нағыз патша резиденциясына, Фонтенбло сарайына айналуымен нығайтылды. Бұл жұмысты ұлы құрылысшы патша Франциск I (1494–1547) жасады, ол көптеген құрылыс жобаларының ішіндегі ең ірісінде Фонтенблодағы патша сарайын қайта жаңартты, кеңейтті және өзінің сүйікті резиденциясына айналдырды, сондай-ақ оның сүйіктісі Анна, Этамп герцогинясының резиденциясы болды. XVI–XVIII ғасырларда Франциск I-ден XV Людовикке дейінгі барлық монархтар Фонтенбло сарайында маңызды жөндеу жұмыстарын жүргізді, оның ішінде бұзу, қайта салу, түрлі сипаттағы қосымшалар мен әшекейлер жасалды, олардың барлығы оған сәл әртүрлі, бірақ үйлесімді мінез берді. 1685 жылдың 18 қазанында Людовик XIV Фонтенбло жарлығына қол қойды. Нант жарлығының күшін жою деп те аталатын бұл патшалық жарлық 1598 жылы гугеноттарға белгілі бір жерлерде ашық түрде құдайға сыйынбауға және басқа да кейбір артықшылықтарға ие болуға рұқсат бергенді күштен шығарды. Нәтижесінде көптеген протестанттар католик дініне ауысуға мәжбүр болды, өлтірілді немесе негізінен Төменгі елдерге, Пруссияға және Англияға жер аударылды. 1762 жылы Фонтенбло келісімі, Солтүстік Америкадағы Луизиана аумағына қатысты Франция мен Испания арасындағы құпия келісім жасалды. Сонымен қатар, 1763 жылы Париж келісімшартына қол қойылып, Жеті жылдық соғысқа аяқ қою алдында Фонтенблода алдын ала келіссөздер өтті. Француз төңкерісі кезінде Фонтенбло уақытша Фонтейн-ла-Монтань деп аталды, яғни «Таудың бұлағы». (Бұл тау – Фонтенбло орман территориясында орналасқан тасты құрылымдар.) 1807 жылдың 29 қазанында испан патшасының канцлері Мануэль Годой, Карл IV және Наполеон Фонтенбло келісімін жасады, ол испан аумақтары арқылы француз әскерлерінің Португалияға шабуыл жасауына рұқсат берді. 1812 жылдың 20 маусымында Папа Пий VII Савонадан құпия түрде Савонадан Фонтенбло сарайына келді, оны жеке дәрігері Балтазар Кларас сүйемелдеді. Денсаулығы нашар Папа Наполеонның тұтқыны болды және он тоғыз ай бойы Фонтенблодағы әдепті түрмеде тұрды. 1812 жылдың маусым айынан 1814 жылдың 23 қаңтарына дейін Папа өзінің пәтерінен ешқашан шықпады. 1814 жылдың 20 сәуірінде Наполеон Бонапарт өзінің бірінші бас тартуынан аз уақыт бұрын Фонтенбло сарайындағы «Ақ ат алаңында» (la cour du Cheval Blanc) өзінің алғашқы науқандарынан бері қызмет еткен ескі гвардиямен қоштасты. (Содан бері алаң «Қош-сау болыңыздар алаңы» деп аталды.) Сол кездегі деректерге сүйенсек, бұл оқиға өте әсерлі болды. 1814 жылғы Фонтенбло келісім-шарты Наполеонды оның билігінен айырды (бірақ француз императоры атағын емес) және оны Эльбаға жер аударды. 19 ғасырға дейін Фонтенбло ауылы және Авонның маңы болды. Кейін ол дербес тұрғын қала ретінде дамыды. 1924 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында қалада қазіргі заманғы пентальон жарысының атпен жүгіру бөлімі өтті. Бұл оқиға гольф алаңына жақын жерде өтті. 1946 жылдың шілде және тамыз айларында қалада Франко-Вьетнам конференциясы өтті, бұл конференцияда Вьетнамның Франциядан тәуелсіздігі үшін ұзақ уақыт бойы дауланған күреске шешім табу көзделді, бірақ конференция сәтсіз аяқталды. Фонтенблода Орталық Еуропадағы одақтас күштердің бас штабы (Одақтас күштер орталығы немесе AFCENT) және құрлық әскерлерінің командасы (LANDCENT) орналасқан; әуе күштерінің командасы (AIRCENT) жақын жердегі Гюйнемер лагерінде орналасқан. Бұл нысандар НАТО құрылғаннан бастап 1967 жылы Франция НАТО-дан ішінара шыққанға дейін, АҚШ осы базаларды Франция бақылауына бергенге дейін жұмыс істеді. НАТО AFCENT-ті Нидерландыдағы Брунссумға, ал AIRCENT-ті Батыс Германиядағы Рамштейнге көшірді. (Еуропадағы одақтас державалардың Жоғарғы штабы, сонымен қатар SHAPE деп аталады, Париждің батысында, Роккенкорт қаласында, Фонтенблодан едәуір қашықтықта орналасқан). 2008 жылы Шаттоның теннис кортында ерлер арасындағы Реал теннисі бойынша әлем чемпионаты (Жеу де Пауме) өтті. Теннис әлемінің нағыз чемпионаты спорттың ең көне түрі болып табылады және Фонтенблода Францияда екі белсенді корттың бірі бар.

Туризм

Фонтенбло танымал туристік орын; жыл сайын 300 мың адам сарайды, ал 13 миллионнан астам адам орманды аралайды.

Фонтенбло орманы

Фонтенбло орманы қала мен ондаған жақын ауылдарды қоршап тұр. Оны Францияның Ұлттық орман басқармасы қорғайды және ол Францияның ұлттық паркі ретінде танылған. Орманның сирек кездесетін қызмет ағашы сияқты жабайы өсімдіктері мен ағаштарын, сондай-ақ құстар, сүтқоректілер мен көбелектердің популяцияларын сақтау мақсатында басқарылады. Бұл бұрынғы патшалық аңшылық паркі, оны жиі жаяу жүрушілер мен атпен жүретіндер бағалайды. Орман боулдеринг үшін де өте танымал, әсіресе альпинистер арасында, себебі ол әлемдегі осы сала бойынша ең үлкен дамыған аймақ болып табылады.

Фонтенблодағы патша сарайы

Фонтенбло сарайы – Франция патшаларының демалыс алған үлкен сарайы. Бұл орын 1528 жылдан бастап француз корольдік сарайының Ренессанс деп белгілі болған жаңа идеяларды қабылдаған жері де болды.

INSEAD

INSEAD бизнес мектебінің еуропалық (және тарихи) кампусы Фонтенбло қаласының шетінде, Франсуа Куперин лицейінің жанында орналасқан. INSEAD студенттері Фонтенбло аймағындағы және оны қоршаған қалалардағы жергілікті тұрғын үйлерде тұрады.

Басқа да елеулі тұлғалар

Г. И. Гурджиев пен Кэтрин Мансфилдтің қабірлері Авон зиратында табылады.

Көлік

Фонтенбло қаласына Transilien Париж-Лион теміржол желісінің екі станциясы қызмет көрсетеді: Фонтенбло-Авон және Томери. Фонтенбло-Авон станциясы, Фонтенбло қаласының орталығына ең жақын станция, Фонтенбло және Авон коммуналарының шекарасының Авон жағында орналасқан.

Аурухана

Фонтенблода Суд Сен-э-Марн ауруханалық орталығының кампусы бар.