Нанси қаласы: Францияның тарихы мен мәдени орталығы
Nancy, France
Нанси, Франция: Лотарингияның бұрынғы астанасы, қазіргі Гранд-Эст аймағының префектурасы. 511 мыңнан астам халқы бар Францияның ірі қаласы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гранд-Эст аймағындағы Франция қаласы
City in Grand Est, France
Нанси – Францияның солтүстік-шығысындағы Мёрт және Мозель департаментінің префектурасы. Бұл қала 1766 жылы король Людовик XV тұсында Францияға қосылған және провинциямен алмастырылған Лотарингия герцогтігінің астанасы болды, ал Нанси астанасы мәртебесін сақтап қалды. Ағарту дәуірінде маңызға ие болғаннан кейін, 19-шы ғасырдың соңында ол «Шығыс Францияның астанасы» деп аталды. 2018 жылғы халық санауы бойынша Нанси метрополиясының халқы 511 257 адамды құрайды, бұл оны Франциядағы 16-шы ірі функционалдық қалалық аймақ және Лотарингиядағы ең ірі аймақ етеді. Нанси қаласының халқы 104 885 адамды құрайды. Қаланың ұраны – Лотарингияның символы саналатын қызыл гүлге (төкенге) сілтеме. 1752 және 1756 жылдар аралығында архитектор Эммануэль Эре Польшаның Станислав I басшылығымен Нансидің ортағасырлық ескі қаласын және 17-шы ғасырда Лотарингия герцогы Карл III кезінде салынған жаңа қаланы байланыстыру үшін салынған Станислав алаңы қазір ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген, Францияда осы құрметке ие болған алғашқы алаң. Қалада тарихи ескерткіштер тізіміне енген көптеген ғимараттар бар және «Нанси мектебі» арқасында ол Еуропаның модерн өнерінің маңызды орталықтарының бірі болып табылады. Нанси – ірі университет қаласы; Brabois аймақтық университеттік ауруханасымен бірге, бұл аймақ Еуропадағы негізгі денсаулық сақтау орталықтарының біріне орналасқан, ол хирургиялық робототехникадағы инновацияларымен танымал.
Nancy is the prefecture of the northeastern French department of Meurthe et Moselle. It was the capital of the Duchy of Lorraine, which was annexed by France under King Louis XV in 1766 and replaced by a province, with Nancy maintained as capital. Following its rise to prominence in the Age of Enlightenment, it was nicknamed the "capital of Eastern France" in the late 19th century. The metropolitan area of Nancy had a population of 511,257 inhabitants at the 2018 census, making it the 16th largest functional urban area in France and Lorraine's largest. The population of the city of Nancy proper is 104,885. The motto of the city is —a reference to the thistle, which is a symbol of Lorraine. Place Stanislas, a large square built between 1752 and 1756 by architect Emmanuel Héré under the direction of Stanislaus I of Poland to link the medieval old town of Nancy and the new city built under Charles III, Duke of Lorraine in the 17th century, is now a UNESCO World Heritage Site, the first square in France to be given this distinction. The city also has many buildings listed as historical monuments and is one of the European centres of Art Nouveau thanks to the École de Nancy. Nancy is also a large university city; with the Centre Hospitalier Régional Universitaire de Brabois, the conurbation is home to one of the main health centres in Europe, renowned for its innovations in surgical robotics.
Тарих
Бұл аймақтағы адам қонысының ең алғашқы белгілері б.з.д. 800 жылға дейін соқтырады. Алғашқы қоныс іздеушілерді темір кенін оңай өндіруге болатын және Мёрт өзеніндегі арқау тартып өтуге ыңғайлы жер қызықтырған болуы мүмкін. Оның аты алғаш рет «Нансиако» деп тіркелген, бұл, мүмкін, галлдық жеке есімнен шыққан. 1050 жыл шамасында Лотарингия герцогы Жерар «Нансиакум» (Нэнси) атты шағын бекініс қаласын салған. 1218 жылы Шампань мұрагерлік соғысының соңында Нэнси өртеліп, император Фридрих II басып алды. Келесі ғасырларда қала Лотарингия герцогтығының астанасы ретінде маңызға ие болғандықтан таспен қайта салынды. 1477 жылы Бургундия герцогы Батыл Карл Нэнси шайқасында жеңіліп, қаза тапты; Лотарингия герцогы Рене II билікке келді. Император I Жозеф пен император VI Карл ұлдары мен мұрагерлері болмағандықтан, 1713 жылғы Прагматикалық санкция тақты соңғысының келесі баласына қалдырды. Ол – Австрияның Мария Терезиясы еді. 1736 жылы император Карл оның Лотарингия герцогы Франсуаға үйленуін ұйымдастырды, ол ата-бабаларының жерлерін Тоскананың Ұлы герцогтығына алмастыруға көнбеді. Француз королі XV Людовиктің қайнағасы, Польшаның қуғынға ұшыраған королі I Станислав (поляк тілінде Станислав Лещинский) бұрынғы Лотарингия герцогтығын иеленді. Оның номиналды билігі тұсында Нэнси өсіп-дамды, барокко мәдениеті мен сәулеті гүлденді. Станислав қаланың ескі ортағасырлық және жаңа бөліктерін байланыстыратын маңызды алаң – Станислав алаңының құрылысын бақылады. 1766 жылдың ақпанында Станислав қайтыс болғаннан кейін Лотарингия мен Барруа Франция Корольдігінің тұрақты құрамына кірді. 1776 жылы Нэнсиде Лотарингия мен Барруа парламенті құрылды. Алайда, 1990 жылдан 2010 жылға дейін Метц қалалық аймағының халқы азайды, ал Нэнси қалалық аймағы сол кезеңде өсіп, Лотарингиядағы ең ірі қалалық аймаққа айналды және Францияның солтүстік-шығысындағы «Гранд Эст» аймағында екінші орын алды. Соңғы жылдары Нэнси қалалық аймағында халық саны аздап төмендеді (2009–2014), ал оның қалалық аймағының халқы аздап өсті (2006–2012).
The earliest signs of human settlement in the area date to 800 BC. Early settlers were likely attracted by easily mined iron ore and a ford in the river Meurthe. Its name is first attested as Nanciaco, possibly from a Gaulish personal name. A small fortified town named Nanciacum (Nancy) was built by Gérard, Duke of Lorraine around 1050. Nancy was burned in 1218 at the end of the War of Succession of Champagne, and conquered by Emperor Frederick II. It was rebuilt in stone over the next few centuries as it grew in importance as the capital of the Duchy of Lorraine. Duke Charles the Bold of Burgundy, was defeated and killed in the Battle of Nancy in 1477; René II, Duke of Lorraine became the ruler. Following the failure of both Emperor Joseph I and Emperor Charles VI to produce a son and heir, the Pragmatic Sanction of 1713 left the throne to the latter's next child. This turned out to be a daughter, Maria Theresa of Austria. In 1736, Emperor Charles arranged her marriage to Duke François of Lorraine, who reluctantly agreed to exchange his ancestral lands for the Grand Duchy of Tuscany. The exiled Polish king Stanislaus I (Stanisław Leszczyński in Polish), father in law of the French king Louis XV, was then given the vacant duchy of Lorraine. Under his nominal rule, Nancy experienced growth and a flowering of Baroque culture and architecture. Stanislaus oversaw the construction of Place Stanislaus, a major square and development connecting the old medieval with a newer part of the city. Upon Stanislaus' death in February 1766, Lorraine and Barrois became a regular government of the Kingdom of France. A parlement for Lorraine and Barrois was established in Nancy in 1776. However, the urban area of Metz experienced population decline from 1990 to 2010 while the urban area of Nancy grew over the same period, becoming the largest urban area in Lorraine and second largest in the "Grand Est" region of northeastern France. Within the Nancy metropolitan area in recent years, the city population declined slightly (2009–2014) at the roughly same time as a small increase in the population of its urban area (2006–2012).
Климат
Нансиде мұхиттық климат (Кёппен: Cfb) басым, бірақ Францияның көптеген ірі қалаларына қарағанда сәл экстремалдырақ. Франция стандарттары бойынша, бұл белгілі бір дәрежеде теңіздік әсері бар "континенттік" климат (Кёппен классификациясына қатысты емес, себебі жалпы алғанда, бүкіл елде батыс желдерінің ықпалы басым). Температура күндізгі және маусымдық ауытқулары орташа белдеуге тән, бірақ айқын емес. Қыстары суық және құрғақ, мұзды болады. Жаздары әрқашан күннөлді емес, бірақ ыстыққа толы. Күзде жиі тұман түседі, желдің күші шамалы және қауіпті емес. Жауын-шашын елдің батыс бөлігіне қарағанда аз жауады. Күн сәулесінің ұзақтығы Парижбен шамалас, ал қарлы күндердің саны Страсбургқа ұқсас (ең жақын ауа райы жағдайлары). Ресми тіркелген ең төменгі температура -26,8°C болғанымен, кейбір дереккөздер 1879 жылғы 10 желтоқсанда -30°C температурасы тіркелгенін, үздіксіз деректер жүргізілмей тұрып, қарастырады.
Nancy has an oceanic climate (Köppen: Cfb), although a bit more extreme than most of the larger French cities. By the standards of France it is a "continental" climate with a certain degree of maritime (unrelated to the Köppen classification, since generally the whole country has a predominant mechanism favored by the West winds). The temperatures have a distinct variation of the temperate zone, both during the day and between seasons but without being very different. Winters are cold and dry in freezing climates. Summers are not always sunny, but warm enough. Mists are frequent in autumn and the winds are light and not too violent. Precipitation tends to be less abundant than in the west of the country. Sunshine hours are almost identical to Paris and the snowy days are the same as Strasbourg (most similar weather conditions). Although the lowest recorded temperature is officially −26.8 °C, some sources consider temperatures from −30 °C on 10 December 1879 before continuous data.
Негізгі көрікті жерлер
Ескі қала орталығының мұрасы орта ғасырдан бастап 18 ғасырға дейін сақталып келеді. Нанси соборы, Триумф аркасы және "Place de la Carrière" – 18 ғасыр сәулетінің көрнекті үлгілері. Лотарингия герцогтарының сарайы – билеушілердің бұрынғы резиденциясы. Сарайда Лорран мұражайы орналасқан. Тарихи шіркеу – Нотр-Дам-де-Бонсекур шіркеуі, Нанси, соңғы герцог Станиславтың соңғы тыныс алатын жері. Басқа да маңызды шіркеулер – Сент-Франсуа-де-Корделье шіркеуі және Сент-Эпвр базиликасы, олардың Лотарингия герцогтық үйімен тарихи байланыстары бар. Польша королі және Лотарингия герцогы Станислав I-нің құрметіне аталған Станислав алаңы, Кариер алаңы және Альянс алаңы 1983 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді. "Эколь де Нанси" – шыны өнер шебері және жиһаз жасаушы Эмиль Галле құрған суретшілер мен сәулетшілер тобы, 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында модерн стилінде жұмыс істеді. Олардың еңбектері Нанси қаласын Парижмен бәсекелесетін өнер және сәулет орталығына айналдырып, қалаға "Capitale de l'Est" ("Шығыс астанасы") деген лақап ат беруге ықпал етті. Қалада әлі де көптеген модерн стиліндегі ғимараттар сақталған (көбінесе банктер немесе жеке үйлер). Жиһаз, шыны бұйымдар және декоративтік өнердің басқа да туындылары Нанси мектебінің мұражайында сақталады, ол 1909 жылы Нанси кәсіпкері және модерн өнерін қолдаушы Эжен Корбиннің вилласында орналасқан. Музей де Бэк-Артында модерн қозғалысының қосымша коллекциялары бар. Виллер-ле-Нансиде ірі ботаникалық бақ – Jardin botanique du Montet орналасқан. Басқа да қызықты бақтарға қаланың ең көне ботаникалық бағы – Доминик Александр Годрон бағы және түрлі қоғамдық бақтар мен қызықты орындар, соның ішінде Пепиньер және Парк-Сент-Мари (қоғамдық бақтар) кіреді. Қаланың аквариумы да бар. Пойыз стансасының айналасы – қарбалас сауда аймағы.
The old city center's heritage dates from the Middle Ages to the 18th century. The cathedral of Nancy, the Triumphal Arch and the "Place de la Carrière" are a fine examples of 18th century architecture. The Palace of the Dukes of Lorraine is the former princely residence of the rulers. The palace houses the Musée Lorrain. A historic church is the Church of Notre Dame de Bonsecours, Nancy, final resting place of the last duke Stanislas. Other notable churches are the Church of Saint François des Cordeliers and the Basilica of Saint Epvre, which have historical ties to the ducal House of Lorraine. The Place Stanislas named after king of Poland and duke of Lorraine Stanislaus I, Place de la Carrière, and Place d'Alliance were added on the World Heritage Sites list by the UNESCO in 1983. The "École de Nancy", a group of artists and architects founded by the glassmaster and furniture maker Émile Gallé, worked in the art nouveau style at the end of the 19th century and the early 20th century. It was principally their work which made Nancy a center of art and architecture that rivaled Paris and helped give the city the nickname "Capitale de l'Est". The city still possesses many Art Nouveau buildings (mostly banks or private homes). Furniture, glassware, and other pieces of the decorative arts are conserved at the Musée de l'École de Nancy, which is housed in the 1909 villa of Eugène Corbin, a Nancy businessman and supporter of the Art Nouveau there. The Musée des Beaux Arts has further collections of the art nouveau movement. A major botanical garden, the Jardin botanique du Montet, is located at Villers lès Nancy. Other gardens of interest include the city's earliest botanical garden, the Jardin Dominique Alexandre Godron, and various other public gardens and places of interest including the Pépinière and Parc Sainte Marie (public gardens). The town also has an aquarium. The surroundings of the train station are a busy commercial area.
Спорт
Нансиде Лотарингияның үш кәсіби спорт клубының екеуі орналасқан: AS Nancy Lorraine футболдан және SLUC Nancy баскетболдан. AS Nancy Lorraine-ның Даңқ залында үш рет "Алтын доп" жүлдесінің иегері және УЕФА президенті Мишель Платини, "Арсенал" клубының бапкері Арсен Венгер, 1998 жылғы әлем чемпионы Айме Жакет, 2000 жылғы Еуропа чемпионы Роджер Лемер, 1998 жылғы Африканың "Алтын допы" Мустафа Хаджи, ирландтық аңыз Тони Каскарино, 1986 жылғы Еуропа кубогының жеңімпазы Саша Заваров және 1958 жылғы әлем кубогының жартылай финалисі Роджер Пьянтони бар. AS Nancy Lorraine 1978 жылы Франция кубогын жеңіп алды, онда капитан Мишель Платини финалдағы жалғыз голды соқты (Нанси 1–0 Ницца). Жақында AS Nancy Lorraine 2006 жылы "Coupe de la Ligue" (Француз лигасының кубогы) турнирін жеңіп алды және 2007/2008 жылғы француз футбол лигасында төртінші орынға ие болды. SLUC Nancy 2002 жылы соңғы Корак Еуропа кубогын жеңіп алды, баскетболдан француз чемпионатының (Pro A) финалына төрт рет қатарынан өтті және 2008 жылы алғашқы кубогын жеңіп алды. Сондай-ақ, 2005 жылы "Semaine des As" турнирінің жеңімпазы және 1994 жылы екінші лиганың (Pro B) чемпионы атанды.
Nancy is home to two of the three professional sport clubs in Lorraine: AS Nancy Lorraine in football and SLUC Nancy in basketball. AS Nancy Lorraine's Hall of Fame includes triple Ballon d'Or and UEFA President Michel Platini, Arsenal manager Arsène Wenger, 1998 World Champion Aimé Jacquet, 2000 European Champion Roger Lemerre, 1998 African Ballon d'Or Mustapha Hadji, Irish legend Tony Cascarino, 1986 European Cup winner Sacha Zavarov and 1958 World Cup Semi finalist Roger Piantoni. AS Nancy Lorraine won the French cup 1978 with captain Michel Platini who scored the only goal of the final (Nancy 1–0 Nice). More recently AS Nancy Lorraine won the "Coupe de la Ligue" (French League Cup) in 2006 and reached fourth place in the French football league in 2007/2008. SLUC Nancy won the last Korac European Cup in 2002, reached the finals of French championship of basketball (Pro A) four consecutive times and finally won his first trophy in 2008. Also winner of "Semaine des As" in 2005 and champion of 2nd league (pro B) in 1994.
Көлік
Негізгі теміржол станциясы - Gare de Nancy Ville, Парижге (жоғары жылдамдықты теміржол желісі), Метцке, Лионға, Страсбургке және бірнеше өңірлік бағыттарға тікелей қатынайды. A31 тас жолы Нансиді Метц, Люксембург және Лангрмен байланыстырады. Жақын орналасқан Лотарингия әуежайы Францияның бірнеше қаласына жоспарлы рейстер ұсынады. Нанси қаласындағы қоғамдық көлікті Service de Transport de l'Agglomération Nancéienne (STAN) қамтамасыз етеді, оны Veolia Transport басқарады. STAN шамамен 20 қалыпты автобус маршрутын және 2023 жылдың басына дейін Bombardier Transportation-ның Guided Light Transit (GLT) технологиясын пайдаланатын, шығыс-батыс бағытында 10 шақырымға жуық жүретін, буыны бар троллейбустармен қозғалатын STAN Tram бағытты автобус жүйесін пайдаланды.
The main railway station is Gare de Nancy Ville, with direct connections to Paris (high speed rail line), Metz, Lyon, Strasbourg and several regional destinations. The motorway A31 connects Nancy with Metz, Luxembourg and Langres. A nearby regional airport Lorraine Airfield provides scheduled air service to several cities within France. Public transport within Nancy is provided by Service de Transport de l'Agglomération Nancéienne (STAN), operated by Veolia Transport, operating around 20 conventional bus routes and, until early 2023, the Tram by STAN, a guided busway based on Bombardier Transportation's Guided Light Transit (GLT) technology and using articulated trolleybuses that was running for approximately 10 km on the East West axis.
Геральдика
Нансидің гербінде бастапқыда Марияның тазалығын білдіретін, кейін Рене Анжу және оның ұрпағы Лотарингия герцогы Рене II жеке символы ретінде қабылдаған қызыл гүл бейнеленген. Шотландия қызыл гүлінен айырмашылығы, Лотарингия қызыл гүлі әрқашан тамырымен бірге көрсетіледі. Бургундияға қарсы соғыстар кезінде қызыл гүл Лотарингия халқының эмблемасына айналды. 1575 жылы Лотарингия герцогы Карл III қалаға өз гербін сыйлағанда ол ресми түрде Нанси қаласының символы болды. Алғашында Нанси гербінде Лотарингияның бас жағы болды, яғни жоғарғы бөлігінде герцогтық елтаңбасы – қызыл жолақты үш қанатты құс бейнеленген. Кейіннен Лотарингияның бас жағы Лотарингия герцогтарының бұрынғы иеліктерін біріктіретін күрделірек бас жаққа ауыстырылды. Жоғарғы қатарда солдан оңға қарай Венгрия Корольдігінің, Неаполь Корольдігінің, Иерусалим Корольдігінің және Арагон Корольдігінің елтаңбалары, ал төменгі қатарда Анжу Герцогтігінің, Гелдер Герцогтігінің, Юлих Герцогтігінің және Бар Графтығының елтаңбалары орналасқан. Гербтің ортасында Лотарингияның өзінің елтаңбасы бейнеленген. Гербте 16 ғасырдың соңында пайда болған ұран жазылған. Бастапқыда "Nul ne s'y frotte" ("ешкім оған тиіспесін") деп аталған, бірақ 1616 жылы латын тілінде "Non inultus premor" ("мен жазасыз қалмаймын") деп өзгертілді. Бұл ұран шотланд ұраны "Nemo me impune lacessit" ("ешкім мені жазасыз мазаламайды") сияқты мағынаға ие, ол да қызыл гүлге сілтеме жасайды. Гербте Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалаға берілген Құрмет Легионы ордені және 14-18 және 39-45 жылдарғы Соғыс кресттері бейнеленген.
The coat of arms of Nancy displays a thistle, originally considered to be a symbol of Virgin Mary, and adopted as a personal symbol by René of Anjou and later by his descendant René II, Duke of Lorraine. Contrary to the Scottish thistle, the one of Lorraine is always shown with its roots. During the wars against Burgundy, the thistle became an emblem for the people of Lorraine as a whole. It officially became the attribute of the city of Nancy in 1575 when Charles III, Duke of Lorraine granted the city with its own coat of arms. At first, the coat of arms of Nancy had a chief of Lorraine, which meant that the upper part showed the ducal arms, namely three alerions on a red bend. Later, the chief of Lorraine was replaced by a more complex one which gathers the former possessions of the Dukes of Lorraine. The upper row comprises from left to right the arms of the Kingdom of Hungary, the Kingdom of Naples, the Kingdom of Jerusalem and the Kingdom of Aragon, while the lower row comprises the Duchy of Anjou, the Duchy of Guelders, the Duchy of Jülich and the County of Bar. The inescutcheon is the coat of arms of Lorraine itself. The coat of arms displays the motto, which appeared in the end of the 16th century. It was initially "Nul ne s'y frotte" ("no one attacks it"), but it was changed to Latin "Non inultus premor" in 1616. The motto has a similar meaning to the Scottish one, "Nemo me impune lacessit", usually translated as "No one attacks me with impunity", which also makes reference to the thistle. The coat of arms further displays the Legion of Honour, awarded to the city after the First World War, and the War Crosses 14–18 and 39–45.