Кіріспе

Ангулем (фр. Angoulême; Пуатевин-Сентонге: Engoulaeme) – Францияның оңтүстік-батысындағы Шаран департаментіне қарасты шағын қала, аталған департаменттің префектурасы. Шарант өзенінің иірімдеріне қарай орналасқан платода жатқан қала "оңтүстік-батыстың балконы" деп аталады. Қаланың халқы 42 мыңнан аспайды, бірақ ол шығыстан батысқа қарай 110 мың адам тұратын қалалық аймақтың орталығы болып табылады. Ескі тәртіптегі Ангумуаның бұрынғы астанасы Ангулем ұзақ жылдар бойы бекінілген қала болып келді, маңызды коммуникациялық жолдардың торабында орналасқандықтан, оған үлкен қызығушылық танылды, сондықтан ол көптеген қоршауларға ұшырады. Көне таудың үстіне орналасқан қала, өзінің даулы тарихынан зор тарихи, діни және қалалық мұраны алып келді, ол көптеген туристерді қызықтырады. Қазіргі уақытта Ангулем агломерацияның орталығы болып табылады, ол Луара мен Гаронна арасындағы ең өнеркәсіптік дамыған аймақтардың бірі (қағаз өнеркәсібі 16 ғасырда құрылған, ал құю және электромеханикалық инженерия соңғы кезде дамыды). Бұл сонымен қатар, өзінің технологиялық университеті мен жанды мәдени өмірі бар коммерциялық және әкімшілік қала. Мәдени өмірде Ангулемдегі Халықаралық комикс фестивалі, FFA Ангулем франкофондық кино фестивалі және Musiques Métisses фестивалі басымдыққа ие, олар қаланың халықаралық даңқына үлкен үлес қосады. Сонымен қатар, Ангулемде Франциядағы анимациялық фильмдердің жартысын шығаратын 40 анимациялық және бейне ойын студиясы жұмыс істейді. Уэс Андерсонның "Француздық диспетчер" фильмі осы қалада түсірілген. Ангулем "Ville de l'Image" деп аталады, яғни "Суреттер қаласы" деген мағынаны білдіреді. Коммуна Bloom қалалары мен ауылдарының конкурсында Bloom қалалары мен ауылдарының ұлттық кеңесінен төрт гүлмен марапатталды.

География

Ангулем – Шарань өзенінің иілісіне қарайтын төбеде орналасқан Акрополис қаласы. Оның аймағы жоғары жағынан Тувр өзенінің құйылысымен, ал төмен жағынан Ангиен және Эу Клер өзендерімен шектелген.

Орналасуы және кіру мүмкіндігі

Ангулем ірі солтүстік-оңтүстік бағыттың қиылысында орналасқан: N10 Париж – Байон және шығыс-батыс бағыты: N14 Орталық Еуропа – Атлантика – Лимож – Сент. Ангулем сонымен қатар D939 арқылы Перигю және Сент-Жан-д'Анжелимен, ал D674 арқылы Либорнмен байланысты. Пойызбен: Париж – Бордо жолы, негізінен TGV пойыздарымен қамтылған, Ангулем арқылы өтеді, ал TER Limoges Saintes аймақтық байланыстарды ұсынады. Су жолымен: Шаренте өзені қазіргі уақытта негізінен туризм үшін пайдаланылса да, 19 ғасырға дейін, әсіресе жүк тасымалы үшін маңызды байланыс арнасы болды, және Хомэу порты өте қарбалас болды. Ангулем – Коньяк халықаралық әуежайы Бри-Шампньеде орналасқан.

Гидрографиялық

L'Houmeau ауданындағы Шаранта өзеніндегі ескі L'Houmeau порты тасқын қаупі бар аймақта орналасқан және су тасқан кезде Besson Bey бульвары көбінесе жабылады.

Геология

Геологиялық тұрғыдан қала Аквитания бассейніне жатады, сондай-ақ Шаренттің батыс департаментінің үштен екі бөлігіне де жатады. Коммуна Шаренте департаментінің оңтүстік жартысын алып жатқан жоғарғы креда кезеңінің әк тасында орналасқан, бұл Гонд Понтоврден басталатын юралық формациялардан алыс емес. Ең ерте креда кезеңі – ценоманий, салыстырмалы түрде төмен жатқан аймақтарда (l'Houmeau, Сент-Сибардтың биіктіктері, Силлак) орташа биіктігі 50 метрді құрайды. Қала Шаренте өзенінің иілімін бақылап тұратын платода (биіктігі 100 метр) салынған, бұл турондық (сонымен қатар Ангумиен деп те аталады) формация, ол параллель аңғарлармен тілген платоны және солтүстікке қарай беткейлі куэстаны құрайды, ол батысқа қарай Ла Короннеге, ал шығысқа қарай Гаратқа қарай созылады. Бұл әк тасты платода адамдар қайта жаңғыртқан табиғи қуыстар бар, олар үш немесе төрт қабаттан тұратын үңгірлер түрінде, олардың кейбіреулерінде ежелгі астық сақтау қоймалары бар. Шаренте өзенінің аңғары ескі және жаңа аллювиумнан тұрады, ол егіншілікке қолайлы топырақ пен құмды карьерлерді қамтамасыз етеді. Бұл аллювиалды шөгінділер төртінші кезеңде өзеннің екі иілімінің ішінде, атап айтқанда Базо мен Сент-Сибарда бірінен соң бірі жиналған. Ең көне аллювиумдар Базо жазығында орналасқан және салыстырмалы биіктігі 25 метрге жетеді.

Көңіл көтеру

Қаланың ескі бөлігі Ангиен және Шарента аңғарларымен қалыптасқан тау үстінде салынған, ал өзен жағалауындағы су тасқынына ұшырайтын аймақ биік жатыр. Ангулем биік жартас үстіндегі қабырғалардың болуымен ерекшеленеді. Ескі қаланың оңтүстігінде орналасқан Ма Кампань платосы Сент-Мартен орманында 109 метрлік биіктікте шамамен бірдей сипаттамаға ие. Плато созылыңқы болып келеді және коммунаның оңтүстік шекарасын құрайтын Eaux Claires аңғарынан, оған параллель орналасқан Ангиен аңғарынан бөліп тұрады. Екі плато да Шарент аңғарына және оның батыс жағындағы Л'Хумо, Бассо және Силак сияқты шеткі аймақтарына қарайды. Ангулем платосы – Соя платосының солтүстік-батысқа қарай созылған бөлігі. L'Houmeau, вокзал аймағы және Grand Font, Шарент өзеніне құятын шағын Вимиер аңғарының бойымен платоның солтүстігінде орналасқан, бірақ Ангиен оңтүстікте (Гонд Понтовр және Л'Иль д'Эспаньакқа қарай) болса, бұл жер солтүстікке қарай (Гонд Понтовр және Л'Иль д'Эспаньакқа қарай) созылады. Ангулем қаласының ең биік нүктесі – Пюмоенмен шектес оңтүстік-шығыста орналасқан Пюсек маңындағы 133 метрлік биіктік. Ең төменгі нүктесі – 27 метр, ол Шаренте бойында, Бассода орналасқан.

Климат

Ангулем мұхиттық климат аймағында орналасқан және департаменттік метеостанциясы орналасқан Коньяк қаласымен ұқсас жағдайға ие. Жыл бойы жауын-шашын мөлшері аз, жазда біраз кеуеп кетуге бейім.

Ежелгі дәуір

Қаланың тарихы римдік кезеңге дейін жақсы белгілі емес: жай ғана оның алқабында оппидум болғандығы мәлім, оның іздері Сент-Марциал қорымындағы қазба жұмыстары кезінде Икулизма деген атпен табылды. Оның валютасы Лемовице болған. Қала маңызды жолдарда орналаспағандықтан, ақын Аусоний оны шағын қала деп санаған. Римдік ескерткіштер табылған жоқ, бірақ қала Рим тыныштығынан және өзендегі саудадан пайда тапқан. Рим империясының соңында қала гүлденген. Шаренте және Ангиен биіктіктерінен көрінетін жартасты төбе стратегиялық маңызға ие болған. Ол цивитас астанасы мәртебесіне көтерілді (3-ші немесе 4-ші ғасырдың соңында) және алғашқы бекініс Рим империясының соңына қарай салынған. 27 гектар жерді қоршап тұрған «Бас империя» деп аталатын қамал 13 ғасырға дейін сақталған. Римдік жолдардың желісі кейіннен қаланы Боро, Сент, Пуатье, Лимож және Периге қалаларымен байланыстырды. Ол кездегі Жоғарғы империя қаласы ұзақ уақыт бойы белгісіз болып келген. Жақында жүргізілген қазба жұмыстары римдік қаланың қуаты туралы толық мәліметтер берді. Ерте заманда қазылған құдық жер асты суының деңгейінің өте жоғары болғанын көрсетеді. Сот үйінің астында, су құбыры арқылы сумен жабдықтаумен байланысты үлкен термалды кешен табылды. Ангулемнің алғашқы епископы – 3-ші ғасырдағы Ангулемнің әулиесі Аузон. Қаланың әкімшілік маңызы 6-шы ғасырда Карл Басқа кеңесші болған Турпион (немесе Турпин) (839–863) арқылы графтық жүйенің енгізілуімен күшейді. Алайда, қала әрқашан Аквитанияның әртүрлі патшалықтарына бағынышты болды және қала үшін ежелгі заманның соңы 768 жылы болды, Пепин Ұсқын Хунальд II-ні жеңіп, оны франк патшалығына қосты. 2019 жылдың маусым айында археологтар Ангулем вокзалының жанынан аттың және басқа жануарлардың бейнесі салынған тарихқа дейінгі тас табақ тапты. Палеолит дәуіріндегі тас тақтаның жасы шамамен 12 000 жыл деп есептеледі.

Орта ғасырлар

Визиготтар билігінде болған қала христиан дінінің ариандық түрін ұстанды және 507 жылы Вуйе шайқасынан кейін Клодвигтің алғашқы қоршауына түсті, 508 жылы жаулап алынды; Григорий Турский мен Адемар Шабанскийдің айтуынша, бұл "ғажайып" оқиға болды. Дегенмен, шайқас барысында Клодвигтің аяғына ауыр жарақаттанды, мүмкін, ол сынық болған. Бұл факт дәстүрде айтылады және 2 ғасырға дейінгі мұнараның қабырғасында "Клодвигтің аяғы" деп аталатын аяқ бейнесі салынған. Ангулемде болған кезде, гарнизонды қырғыннан өткізгеннен кейін, Клодвиг Сент-Сатурнинге арналған ескі визигот соборын бұрып, Сент-Пьер есімді жаңа собор салдырды. Алғашқы ғимараттан қазіргі собордың апсисіндегі осьтің ойысын шеңберлейтін екі өрнекті мәрмәр капителі ғана қалды. 7 ғасырда Кибард Ангулемнің солтүстік қабырғасын ұзартудың астындағы үңгірде уақыт өткізді, ол "Жасыл бақ" деп аталды, бұл алғашқы аббат – Сент-Кибар аббатты құруға себеп болды, содан кейін әйелдерге арналған алғашқы аббат – Сент-Озон аббатты құрды, онда қаланың алғашқы епископының қабірі орналасқан. 848 жылы Ангулемді викинг басшысы Хастейн шабуылдады. 896 немесе 930 жылдары қала тағы бір викинг шабуылына ұшырады, бірақ бұл жолы викингтер тиімді қарсылыққа тап болды. Ангулемнің үшінші графы Гвийом I әскерлерінің басында шешуші шайқаста оларды жеңді. Осы шайқаста ол нормандық басшы Стонидің денесін қалқан мен кеуделік киімімен бірге күшті соққымен жарып жіберді. Осы ерлігі үшін ол Тайлефер деген лақап атын алды, оны оның барлық ұрпақтары Англия королі Джонның әйелі Изабелла Ангулемге дейін, сонымен қатар Изабелла Тайлефер деп те белгілі болды, тасыды. Атақ бірнеше рет Ричард Жүректің Арыстанынан алынып, содан кейін Ангулем графы Эймердің қызы Ангулемдік Изабеллаға үйленген кезде Англия королі Джонға берілді. Жесір қалғаннан кейін Изабелла 1220 жылы Люзиньянның Х Гюге үйленді, ал атақ Люзиньян отбасына, Марш графтарына өтті. 1302 жылы Хью XIII мұрагерсіз қайтыс болғаннан кейін Ангулем графтығы оның иеліктерін Франция тажына берді. 10-13 ғасырларда Ангулем графтары, Тайлеферлер, содан кейін Люзиньян қаланың қорғанысын нығайтып, оны Сен-Марциал ауданына дейін кеңейтті. 1110 жылы епископ Жирар II қазіргі собордың құрылысын тапсырды.

Коммунаның жарғысы

1204 жылғы 18 мамырда Англия королі Джон Ангулем қалалық қауымдастығының құрылуын ресмилеу үшін жарлыққа қол қойды. Король "Ангулем тұрғындарына олардың көркейген қаласының бостандықтары мен дәстүрлерін сақтауға, сондай-ақ мүліктері мен құқықтарын қорғауға мүмкіндік береді". Қала 2004 жылы 800 жылдығын тойлады.

Жүз жылдық соғыс

1360 жылы қала, барлық Ангумуа сияқты, Бретинь келісімшартымен Плантагенет ағылшындарының қолына өтті. 16-22 қазан 1361 жылы Англия королі Эдуард III-нің лейтенанты және Аквитанияның констеблі, әсіресе Ангумуада келісімді жүзеге асыруға жауапты Джон Чандос, қаланы, оның қамалдарын және "мостиерді" (монастырь) иеленді. Ол қаланың бас тұлғаларынан Англия короліне адалдық ант алды. Алайда, 1373 жылы қалаға көптеген жеңілдіктер берген Карл V әскерлері ағылшындарды қуғынға түсірді. Ангулемге Питаудтар көтерілісінің әсері тиді: 1541 жылы Сент-Онг және Ангумуаға габель (тұз салығы) салынды. Бұл провинциялар бұрын тұз салығын төлемеген. Көтеріліс Ангулем төңірегінде басталды және 1548 жылдың шілдесінде қаланың маңындағы шаруалар қаланы басып алды.

Бірінші дін соғыстары кезінде қала қаруға көтерілді: 1563 жылы Монпенсье оны қайта басып алды. 1565 жылы Карл IX Франциядағы патшалық сапарында (1564–1566) қаладан өтті, оны сарай сүйеді. 1568 жылдың қазан айында қаланы Колиньи басқаратын протестанттар басып алды. Генрих III бала кезінде Ангулем герцогы болған. Ол жағымсыз сипаттама қалдырды: «Энголесм көшелері қияң, үйлер ретсіз, қабырғалар әртүрлі тастан салынған, бұл оның бірнеше рет салынғанын және жиі алынып, қиратылғанын көрсетеді».

1588 жылы Ангулем қаласының мэрі Франсуа Норман, Пуйгрельердің иесі, Анри III-тен Ангумуа губернаторы Эпернон герцогін тұтқындауға бұйрық алды. Ол шабуылға жетекшілік етті, бірақ шабуыл сәтсіз аяқталып, 1588 жылдың 10 тамызында қайтыс болды. 1619 жылы Мари де Медичи қашып, Ангумуа губернаторы Эпернон герцогының қонағы болды. Сол кезде қамал губернаторлардың резиденциясы болды.

Француз төңкерісі

Француз төңкерісі кезінде қала Монтань-Шарен деп аталды. 1792 жылдың 5 шілдесінде бостандық ағашының алғашқысы отырғызылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылдың 24 маусымында Ангулемге Вермахттың басқа бөлімшелерімен қолдау көрсетілген 2-ші Verfügungstruppe дивизиясы (арнайы мақсаттағы әскерлер) келді. Бұл әскерлер тұтқындарды алып, қаладағы көптеген француз әскерлерін бейтараптандырды. Олардың саны шамамен 10-20 мыңға жетеді деп есептеледі. Олар келесі күндері босатылды. 1944 жылы Нормандия шайқасында трагически танымал болған Das Reich дивизиясы «молния соғысын» жалғастырып, Францияны екіге бөлу үшін демаркация сызығын жылдам орнату мақсатымен Испания шекарасына асықты. Ангулем неміс билігіндегі оккупациялық аймақта орналасқан және Фельд-Командытураның орналасқан жері болды. «Нон-о» деп аталатын бос аймақпен шекара, Ангулемнің шығысындағы Браконн орманы арқылы өтіп, департаментті екіге бөлді. 1940 жылдың 20 тамызында Ангулемнен испан республикашыларының 927-ші конвойы жіберілді. Бұл Еуропадағы депортация тарихындағы алғашқы конвой болды. 13 жастан асқан ерлер Маутхаузен лагеріне жіберілді, онда азаматтардың өте аз бөлігі ғана аман қалды; ал әйелдер мен балалар Франкоға жіберілді. Бұл босқындар Руэль-сюр-Туврдегі «Комб-о-Луп» және Ангулемдегі «Альер» лагерьлеріне жиналды. Сондай-ақ, 1946 жылдың маусымына дейін бұл лагерь цыгандар үшін концлагерь ретінде пайдаланылды. 1941 жылдың 21 қазанында жас Гонтран Лабрегер, досы Жан-Пьер Ривьермен бірге Ангулем теміржол станциясында сабан мен оқ-дәрі тасымалдайтын пойызға өрт қоюға тырысқанда оккупанттар тарапынан атып өлтірді. Бұл Шаренттен шыққан 98 қарсылық күресшісінің немесе тұтқынның біріншісі болды. 1942 жылы мэр Гийон Виши режимі тарапынан тыйым салынған ұйымға қатысқан деген айыппен қызметтен алынып, оның орнына белгілі өнеркәсіпші Паллас келді. 1942 жылдың 8 қазанында 387 еврей тұтқынға алынып, Аушвицке депортацияланды. Олардың тек сегізі ғана қайтып келді. 1944 жылдың 19 наурызында одақтас авиациясының бомбалауы салдарынан Ұлттық жарылғыш зауытында кең ауқымда зақым келді және бір адам қаза тапты. 1944 жылдың 15 маусымы мен 14 тамызында теміржол станциясы американдық «Flying Fortress» бомбалаушыларының нысанасы болды, олар көп зақым келтірмей, бірақ 242 азаматты өлтіріп, 400 үйді қиратты және l'Éperon, l'Houmeau, Madeleine және Grand Font аудандарында 5000 адамды жазықсыз қалдырды. 1944 жылдың тамыз айының соңында түрлі неміс бөлімшелері мен Үнді легионының қалдықтарынан құралған «Эльстер» колоннасы ешқандай оқиғасыз қаладан өтіп, шегінді. Содан кейін департаменттен келген FFI бөлімшелері мен Дордоньден келген күшейтулер қаланы қоршауды бастады. 31 тамыз кешкісін шабуыл жасалып, неміс гарнизонының қалдықтары қашып кетті. Олар, әлдеқашан қаланың қорғанысын қайта ұйымдастыруға мүмкіндік болмады, өйткені осы мақсатта көптеген және мықты бекіністер салынған еді. 31 тамыз бен 1 қыркүйек арасында қала азат етілді және жаңа префектпен бірге Азат ету комитеті құрылды. Алайда, бұл шабуылда әртүрлі бөлімшелерден 51 адам қаза тапты: Maquis de Bir Hacheim, Groupe Soleil, SSS (Саботажға арналған арнайы бөлім) және т.б. Коммунадағы мұражай қарсылық күресіне және еврейлер мен саяси тұтқындардың депортациясына арналған. Станция маңында концлагерьлерге депортацияланғандарды еске алу үшін мүсін орнатылған. Бордодағы неміс U-бот базасына каноэмен жасаған батыл шабуылдарымен танымал Франктон операциясынан аман қалғандар Ангулемнен солтүстікке қарай Руффектегі қауіпсіз үйге ел арқылы қашып кетті. Қазір бұл жерде британдық тауарлар сататын дүкен орналасқан. Қарсылық монументі шығыста, Шассенейль қаласында орналасқан.

Бюджет және салық салу

Салық салу құрылыстарға қатысты 40,20%, игерілмеген жерлерге 71,94% және тұрғын үй салығы бойынша 18,43% құрайды (2007 жылғы деректер). Қалалық қауымдастық 19,20% бизнес салығын жинайды.

Қалалық даму

Champ de Mars – қаланың орталық алаңы және 2007 жылдың қыркүйегінен бері жер асты сауда галереясына ие. 2004 жылы (соңғы бөлігі 2010 жылы) шығыс айналма жолы ашылды, бұл бірнеше аудандарға қол жеткізуді жеңілдетті. 1973 жылдан бері қаланы айналып өтетін N10 тас жолы, 2004 жылдан бастап батыс айналма жолын құрады, себебі бастапқы Fléac Linars жобасынан бас тартылды. Үкіметтік қалалық жаңғырту операциясы аясында ұжымдық тұрғын үйлерді жаңғырту жұмыстары жүргізілуде. Гран-Гарен, Бассо және Ма-Кампань аудандары қалалық жаңғырту бағдарламасымен біріктірілді.

Қоршаған орта мұрасы

Ангулемнен жоғары Шаренте өзені аңғары – ерекше түрлерге ие Natura 2000 аймағы: 64 түр құс. Олардың ішінде батпақты және сулы жерлерге тән түрлер бар; Ангулемде жабайы құстарды көру жиі кездеседі, соның ішінде үнсіз аққу, қара мойынды шағалақай, кішкентай шағалақай, мүйізді шағалақай, үлкен тоқылдақ, сұрқанақ қаз, гадвал, пинтайл, еуразиялық вигвон, лопата тұмсылы қаз, гарган, терек және жалпы қаз, тоқылдақ Шарентеде кездеседі. Суға батып жүретін құстарды көру сирек. Дауылды күндері аралдың жоғарғы ағысынан суқұйрықтар мен үлкен құзқарлар қайта оралады. Марке аралы мен Ла Пудрери орманы тазартылып, халыққа ашық қойылды. Жасyl дәліздік жолдар мен ескі тасымалдау жолы өзен бойында серуендеуге мүмкіндік береді.

Мультфильмдер

1983 жылы Ангулемдегі көркемсурет аймақтық мектебі (EESI) Франциядағы алғашқы комикс бөлімін ашты. Ангулемде Францияда жарық көрген барлық комикстерді тіркеуге алатын Халықаралық комикс және сурет қаласы орналасқан. Сондай-ақ, La Cité-де ENJMIN мектебі бар, ол Еуропадағы видео ойындар мен интерактивті медианың негізгі пәндері бойынша мемлекеттік қаржыландырылатын алғашқы мектеп. Ангулем, "Сурет қаласы" немесе "Комикстердің астанасы" деп белгілі, қала орталығында комикстердің "суреттелген қабырғаларымен" әйгілі.