Милтония: Бразилиялық Орхидеялар Туысы

Кіріспе

Орхидеялар туысы Милтония, орхидея саудасында Мильт. деп қысқартылады, 12 эпифит түрі мен 8 табиғи гибридті қамтиды. Милтониялар Бразилияда ғана таралған.

Genus of orchids

Miltonia, abbreviated Milt. in the horticultural trade, is an orchid genus comprising twelve epiphyte species and eight natural hybrids. The miltonias are exclusively inhabitants of Brazil,

The genus of Miltonia was established by John Lindley in 1837, when he described its type species, Miltonia spectabilis. Formerly many more species were attributed to Miltonia, however, beginning in 1978, the miltonias from Central America and from cooler areas of northwest South America have been moved to other genera, including Miltoniopsis and Oncidium, and these changes are still in the process of being accepted by the horticultural trade. Miltonia species have large and long lasting flowers, often in multifloral inflorescences. This fact, allied to being species that are easy to grow and to identify, make them a favorite of orchid collectors all over the world. Species of this genus are extensively used to produce artificial hybrids. Despite the fact that Miltonia is now a well established genus, most of its species were originally classified under other genera as Cyrtochilum, Oncidium, Odontoglossum, and Brassia. All were discovered between 1834 and 1850 with the exception of M. kayasimae, discovered only in 1976. These orchids have two leaves, arising from a pseudobulb, covered with a foliaceous sheath. The inflorescence consists of waxy, nonspurred flowers. The lip is large and flat and lacks a callus at its base. They possess a footless column with two hard pollinia. The flowers have a delicate, exotic scent, some compare to that of roses. They are named after Charles Wentworth Fitzwilliam, 5th Earl Fitzwilliam, formerly Viscount Milton, an English aristocrat, politician, patron of science and horticulture, and orchid enthusiast. The species in this genus are sometimes referred to as the pansy orchids, but it is the Miltoniopsis orchids that have flowers that closely resemble the pansy. Almost everyone except for the most serious orchid hobbyists uses the name pansy orchids interchangeably, which may cause confusion. Miltonia looks more like Oncidiums than the other pansy orchids. The most "pansy like" a Miltonia can get is the species Miltonia spectabilis. Taxonomists are debating whether to combine Miltonia with the genus Oncidium because of the many connections between the two. Miltoniopsis is the pansy orchid with huge showy flowers. They grow in cooler climates and are more challenging to grow than Miltonia. This genus forms with Miltoniopsis a hybrid genus ×Milmiltonia J. M. H. Shaw.

Милтония туысын Джон Линдли 1837 жылы оның типтік түрін – Милтония спектабилис сипаттағанда құрды. Бұрын көптеген түрлер Милтонияға жатқызылған, бірақ 1978 жылдан бастап Орталық Америкадан және Оңтүстік Американың солтүстік-батысындағы суық аймақтардан алынған милтониялар басқа туыстарға, соның ішінде Мильтониопсис және Онцидиумға көшірілді. Бұл өзгерістер әлі де орхидея саудасымен толық қабылдануда. Милтония түрлерінің гүлдері ірі және ұзақ сақталады, көбінесе көп гүлді гүлшоғырларда болады. Оларды өсірудің және анықтаудың қарапайымдығы, оларды бүкіл әлемдегі орхидея коллекционерлерінің сүйіктісіне айналдырады. Бұл туыстың түрлері жасанды гибридтерді өндіруде кеңінен қолданылады. Милтония қазір толыққанды қалыптасқан туыс болғанымен, оның көптеген түрлері бастапқыда басқа туыстарға жатқызылған: Сиртохилум, Онцидиум, Одонтоглоссум және Брассия. Барлығы 1834 және 1850 жылдар аралығында ашылған, тек M. kayasimae 1976 жылы ғана табылған. Бұл орхидеялардың екі жапырағы бар, олар псевдобульбадан өседі және жапырақты қабықпен жабылған. Гүлшоғыры балауыз тәрізді, шпорсыз гүлдерден тұрады. Гүлдің тілі ірі және жазық, түбінде кальус жоқ. Олар екі қатты өскіні бар, табаны жоқ бағанаға ие. Гүлдердің нәзік, экзотикалық хош иісі бар, кейбіреулері оны раушан хош иісімен салыстырады. Олар Чарльз Вентворт Фитцуильям, 5-ші граф Фитцуильям, бұрынғы виконт Милтон, ағылшын аристократы, саясаткер, ғылым мен бау-бақша шаруашылығының меценаты және орхидеялардың жанкүйерінің құрметіне аталған. Бұл туыстың түрлері кейде «панси орхидеялары» деп аталады, бірақ панси гүлдеріне ең жақын Мильтониопсис орхидеялары. Орхидеялармен кәсіби түрде айналыспайтын көптеген адамдар «панси орхидеялары» атауын шатастыра қолданады. Милтония басқа «панси орхидеяларына» қарағанда Онцидиумға көбірек ұқсайды. Милтонияның ең «пансиге» ұқсайтын түрі – Милтония спектабилис. Таксономистер Милтонияны Онцидиум туысымен біріктіруді талқылап жатыр, себебі екі туыстың арасында көптеген байланыстар бар. Мильтониопсис – ірі, әдемі гүлдері бар «панси орхидеясы». Олар суық климатта өседі және Милтонияға қарағанда өсіруге қиын. Бұл туыс Мильтониопсиспен бірге ×Milmiltonia J. M. H. Shaw гибридтік туысын құрайды.

Сипаттама

Милтониялар – шамамен елу сантиметрге дейін жететін салыстырмалы түрде орташа және ірі орхидеялар. Олар субкаспитоздық өсімдіктер, яғни олардың псевдобульбалары тығыз орналаспаған, бірақ тамырсабақ арқылы сәл аралап жатыр, ол каспитоздық өсімдіктерге қарағанда ұзын, ұзындығы екі мен бес сантиметр арасында. Олардың тамырлары тамырсабақ бойымен көптеп өседі. Тамырлары ақ, салыстырмалы түрде жұқа, көбінесе қысқа және аз бұтақтанған. Тамырсабақ құрғаған, жапырақша тәрізді қабықшалармен жабылып, псевдобульбаның түбіне қарай кеңейеді, бунақталған жапырақ қабықшаларына айналып, оларды ішінара жабады. Псевдобульбалар мен жапырақтарының түсі түрлеріне және күн сәулесінің мөлшеріне байланысты сарғыш ашық жасылдан зәйтүн жасылға дейін өзгереді. Олар көбінесе сопақта, бүйірінен жазықталған немесе сәл төртбұрышты, созылған және көбінесе екі апикальды жапыраққа ие. Жапырақтары тар, иілгіш, ені үш сантиметрден аспайды, ал ұзындығы қырық сантиметрге жетеді, ұштары дөңгелек немесе кейде сәл үшкір болады. Кейбір түрлері осы өлшемнің жартысына жуық. Гүлшоғырлары әрбір псевдобульбадан біреу немесе екеуі шығады, қорғаныш қабықшаларының артындағы негіздерінен өседі. Олар тік өседі және ешқашан бұтақталмайды, көбінесе жапырақтарынан ұзын болады, бірден он екіге дейін гүлдерін ашады, олар бір уақытта немесе бірінен кейін бірі ашылады, үш немесе төрт гүл әрқашан гүлдеп тұрады, ескі гүлдері сорғанда жаңа гүл ашылады. Ақ ерінді гүлдері бірінен кейін бірі ашылатын түрлері келесі гүл ашылғанда сарғаяды, бірақ олар бір аптаға дейін гүлдеп тұрады. Ең бірінші гүлдейтін түрі – M. cuneata, қыс соңында, бірақ көптеген түрлер көктемнің соңынан жаздың соңына дейін гүлдейді. Мильтония гүлдерінің диаметрі төрттен он бес сантиметрге дейін жетеді; гүлдері аз түрінің гүлдері ірі болады. Түстері толығымен ақ және қызғылттан қара-қызғылт, ашық сары немесе лилакқа дейін өзгереді, немесе олар көптеген дақтарға ие болуы мүмкін, бірақ көбінесе жасыл немесе қоңыр түсті болады, ал лабеллумы көбінесе ақ түсті, негізіне жақын қызғылт нүктелермен, дақтармен немесе тамырлармен безендірілген.

Miltonia are comparatively medium large orchid plants reaching about fifty centimeters height. They present subcaespitous growth, that means their pseudobulbs are not tightly packed but slightly spaced by a rhizome, that is longer than on caespitous plants, with length between two and five centimeters. Their roots grow along the rhizome in high numbers. They are white, comparatively thin, usually short and hardly branched. The rhizome is covered by dried imbricating steaths which get increasingly larger at the base of pseudobulb becoming articulated foliar steaths that partially cover them. The pseudobulbs and leaves vary in color from yellowish bright light green to olive green depending on the species and to the amount of sunlight they are exposed to. They may be more oval and laterally highly flattened to slightly tetragonal and elongated and almost always bear two apical leaves. The leaves are narrow, flexible and hardly larger than three centimeters wide and forty long with the apexes rounded sometimes slightly pointed. Some species are about half of this size. The inflorescences are one or two per pseudobulb, shoot from their bases behind the protecting steaths. They are erect and never branched, often longer than the leaves, bearing from one to twelve moderately spaced flowers that open at the same time or in succession holding three or four opened all the time, when the older fades a new one opens. The older flowers of species with white lips that open in succession usually get yellower about the time the next flower opens although they still last one more week before fading. The first to bloom is M. cuneata, during late winter, but the majority of species bloom from late spring to late summer. The flowers of Miltonia vary from four to fifteen centimeters across; the larger are the ones with fewer flowers. Their colors vary from entirely white and pink to dark purple, pale yellow or lilac when plain, or they may highly spotted but then usually they are greenish or brownish with a contrasting labellum often white with purple dots, stains or veins close to the base.

Табиғи будандар

Түрлерінің шектеулі санын ескере отырып, Мильтонияның сегіз табиғи буданының қазіргі уақытта белгілі болуы таңғаларлық жайт. Бұл сан түрлер санына шамалас және түрлердің көпшілігінің ең маңызды тозаңдаушысы ортақ болуы мүмкін екенін көрсетеді. Екі түрдің будандасуы әдетте өзгермелі өсімдіктерді тудыратындықтан, осы будандардың көпшілігі бірнеше рет сипатталған, ал кейбіреулерінің үш немесе төрт синонимі бар. M. spectabilis – ең көп будандасқан түр, бес буданы бар: Miltonia × bluntii (M. clowesii-мен), Miltonia × cogniauxiae (M. regnellii-мен), Miltonia × flava (M. flavescens-пен), Miltonia × leucoglossa (M. candida-мен) және Miltonia × rosina (M. cuneata-мен).

Miltonia × bluntii Rchb. f. (1879) (= Miltonia clowesii × Miltonia spectabilis) (Бразилия)
Miltonia × cogniauxiae Peeters ex Cogn. & Gooss. (1900) (Miltonia regnellii × Miltonia spectabilis) (Бразилия)
Miltonia × cyrtochiloides Barb. Rodr. (1877) (Miltonia flavescens × Miltonia spectabilis) (Бразилия)
Miltonia × lamarckeana Rchb. f. (1885) (Miltonia candida × Miltonia clowesii) (Бразилия)

Тарату

Милтония түрлерінің таралу аймағы Аргентинаның солтүстік-шығысындағы Миссион аймағынан басталып, Парагвайдың шығысынан өтеді және Бразилияның Серра-ду-Мар таулары мен оның тармақтары арқылы солтүстікке қарай Бразилияның солтүстік-шығысындағы Пернамбуко штатына дейін созылады. Олар көбінесе 200 мен 1500 метр биіктікте орналасқан аймақтарды мекендейді, алайда көптеген түрлер 600 мен 900 метр аралығында жиірек кездеседі. Милтония түрлерін орман ішіндегі көлеңкелі жерлерден күнге көбірек ашық аймақтарға дейін табуға болады, бірақ олар ешқашан тікелей күн сәулесінде болмайды; әдетте, түн және таңертең ылғалдылықты көп қабылдайтын желдетілетін жерлерде өседі. Олар әрқашан эпифиттер болып табылады және өте жылдам өсетіндіктен, әр псевдобульбадан жылына екі жаңа өршік пайда болады, сондықтан олар тез арада ірі колониялар құрайды. Miltonia russelliana және M. flavescens ең кең таралған түрлер және төменгі биіктіктерде кездеседі. M. flavescens – Бразилиядан басқа елдерде де таралған жалғыз түр және солтүстікке қарай ең шалқары тараған түр. M. russelliana таралу аймағы Рио-Гранде-ду-Сулдан Баия штатына дейін жетеді. M. regnellii де кең таралған, бірақ Рио-де-Жанейродан солтүстікке қарай таралмайды. M. moreliana – Риодан Пернамбукоға дейінгі төменгі биіктіктерде және жылы аймақтарда көбірек кездесетін түр. Miltonia candida, M. clowesii және M. spectabilis Бразилияның Оңтүстік-Шығыс аймағындағы төрт штатта ғана таралған. Miltonia cuneata тек Сан-Паулу мен Рио-де-Жанейрода өседі және ең биік биіктікте таралған түр. M. kayasimae – өте сирек кездесетін жалғыз түр; ол Сан-Паулу штатындағы Салесополис қаласына жақын, өте шектеулі аймақта бірнеше рет ғана табылған. Сан-Паулу мен Рио-де-Жанейро арасындағы таулы аймақ, онда дерлік барлық түрлер кездеседі, Милтонияның таралу орталығы деп есептелуі мүмкін.

Өсіру

Өсіру оңай болғанына қарамастан, Милтония түрлерінің жұқа жапырақтарында көбінесе саңырауқұлақтың көбеюінен туындайтын дақтар пайда болады. Әдетте, толық гүлдеу үшін қажетті жарыққа ұшырағанда жапырақтары тым сары болып кетеді, бірақ оларды тікелей күн сәулесіне ұшыратуға болмайды. Сары жапырақтардың пайда болуын болдырмай, әдемі гүлдеуді қамтамасыз ету үшін жарықтың дұрыс тепе-теңдігін табу маңызды, және шаралар қолданса өсіруші сәтті болады. Олар температураға аса сезімтал емес, бірақ түрлері мен тегіне байланысты өзгереді; M. cuneata салқын жағдайда, ал M. moreliana жылы жағдайда өседі. Дегенмен, барлық түрлер үшін күндіз бен түндің арасында кем дегенде 10°C айырмасы бар орташа температура жағдайлары қажет. Гүлдегеннен кейін демалыс кезеңі болғанына қарамастан, Милтонияны үнемі суару керек, ал белсенді өсу және гүлдеу кезінде одан да көп суару қажет. Оларға кемінде 65% салыстырмалы ылғал және үздіксіз жақсы желдету қажет. Белсенді өсу кезінде апта сайын тепе-теңдік формуласымен орташа мөлшерде тыңайту пайдалы. Оларды жартылай кесілген сфагнум, торф және орташа өлшемді көмір кесектерінен жасалған қоспаға отырғызуға болады немесе өсімдік талшығынан жасалған тіреуге бекітуге болады. Бірақ, тіреуге бекітілген болса, оларды жиі суару қажет.