Кіріспе
Доктор Ху сериалының "Қырғын" (Сан Бартоломей түнінің қырғыны деп те аталады) – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Доктор Худың" үшінші маусымының толығымен жоғалған бесінші сериясы. Алғаш рет 1966 жылдың 5-26 ақпаны аралығында апта сайын төрт бөлімнен көрсетілді. Бұл серияда Доктор (Уильям Хартнелл) және оның серігі Стивен (Питер Пурвс) 1572 жылы Францияға келеді, сол кезде Сан Бартоломей күнінің қырғынына алып келетін оқиғалар өршиді. Екеуі ажырасып қалады, Доктордың саяхатының көп бөлігі белгісіз болып қалады, ал Стивен католик королева-ана Екатерина де Медичиді (Жоан Янг) өлтіруге хугеноттардың қастандық жоспарына тартылады. Бұл серия Джеки Лейннің Додо Чаплет ретінде серік ретінде алғашқы рет пайда болуын көрсетеді. Сонымен қатар, бұл басты актер (Хартнелл) Доктор және жаман кейіпкердің (яғни Бірінші Доктор және Амбоаз аббатының) екі рөлін сомдаған алғашқы рет, бірақ бұрынғыдай, олар экранда ешқашан кездеспеді. Оқиғаның аудио жазбалары мен түсірілім кадрлары сақталғанмен, бұл серияның ешқандай бейнематериалының сақталғаны белгісіз.
The Massacre (also known as The Massacre of St Bartholomew's Eve) is the completely missing fifth serial of the third season in the British science fiction television series Doctor Who, which was first broadcast in four weekly parts from 5 to 26 February 1966. In this serial, the Doctor (William Hartnell) and his travelling companion Steven (Peter Purves) arrive in France in 1572, during the events leading up to the St. Bartholomew's Day massacre. The two of them become separated, leaving the Doctor's journey largely unaccounted for, while Steven is caught up in a Huguenot plot to assassinate the Catholic Queen Mother Catherine de' Medici (Joan Young). This serial marks the first appearance of Jackie Lane as companion to be Dodo Chaplet. It is also notable for being the first time the lead actor (Hartnell) played a dual role as the Doctor and the villain (i. e. as the First Doctor and the Abbot of Amboise), although unlike future instances, they never met on screen. Although audio recordings and production stills of the story exist, no footage of this serial is known to have survived.
Сюжет
1572 жылы Франциядағы Парижге ТАРДИС келгеннен кейін, оның жолаушылары, Бірінші Доктор мен Стивен қауіпті жағдайға тап болады. Протестант гугеноттар мен католиктер арасындағы шиеленістер қалада қызу өршуде. Қауіп-қатерлерге қарамастан, Доктор бірден дәріханаға барады Чарльз Преслин. Стивен тавернаға кіреді де, хугенот Николас Масспен кездеседі. Доктор келісілгендей қайтып келмеген соң, Стивен жаңа досының үйінде түнеп қалуды шешеді. Стивен мен Николас үйге бара жатқанда, олар қорқып қалған қызметші қызды, Энн Чаплетті табады. Анна қорқып қалды, өйткені ол кейбір католик күзетшілерінің Парижде гугеноттардың діни қырғынға ұшырауы туралы айтқандарын естіді. Оны және оның білімін қорғау үшін Николай Аннаның қожайыны адмирал Гаспар де Колиньиге қызмет етуге баруын ұйымдастырады. Келесі күні Амбуаз абысы өзінің Париждегі резиденциясына келеді. Абыт Анна протестанттарға қауіп төндіретінін білгендіктен, оны табу үшін хатшысы Колбертті жібереді. Стивен екеуінің сөйлесіп жатқанын көріп, абат - бұл кейіпкері Доктор екеніне сенімді болады. Ол Преслинді, Доктормен кездескен дәріханашыны іздеуге тырысады, бірақ ол екі жыл бұрын ересе үшін тұтқындалғанын біледі. Ол докторды күту үшін абат үйіне барады. Жасырын жерде ол Колберттің және ертең "теңіз қайыршысы" деп аталатын адамды өлтіруді жоспарлаған кісі өлтірушінің сөздерін естіді. Стивен түн түсе, үйден шығып бара жатқанда, Аннның артынан келе жатқанын көреді. Олар түнде Преслиннің бос дүкенінде жасырынып, теңіз қайыршысының жеке басын іздестіруді жоспарлайды. Олар абатқа шақырады, бірақ Стивен абат Доктор емес екенін түсінгеннен кейін қашуға мәжбүр болады. Анна мен Стивен Преслиннің дүкенінде абат өлтірілгеннен кейін кездеседі, ал кейінірек Доктор өзі келеді. Энн Дәрігерге бүгінгі күннің қандай екенін айтқаннан кейін, ол Стивен екеуінің қаладан мүмкіндігінше тезірек кетулері керектігін талап етеді. Ол Анны әпкесі үйіне жібереді, оған сол жерде қалуға тиіс екенін ескертеді. Стивен және Доктор қалаға қарай бет алады. Олар ТАРДИС-ке үйге кіру сағаты басталған кезде жетеді және қырғын басталғанда кетеді. Стивен Анн мен оның достарына алаңдайды, әрі Доктордың оны кетуге мәжбүр еткеніне ашулы. Доктор тарихты өзгертуге болмайды деп айтады. Стивен Доктордың Аннді тастап кеткенін қабылдай алмайды және әріптесіне қатты ренжіді, сондықтан оны тастап кетуге шешім қабылдайды. 1966 жылы ТАРДИС Уимблдон орталығына қонғанда, Стивен қысқаша қоштасып, сыртқа шығады. Доктор алғаш рет жалғыз қалды, және онымен бірге саяхаттап, кейін оны тастап кеткен басқа серіктер туралы және үйге оралуға қабілетсіздігі туралы ойланады. Жас қыз ТАРДИС-ті полиция кабинеті деп қате түсіндіріп, жол апатын хабарлауға кіреді. Стивен де полиция қызметкерлері жақындап келе жатқанын айтып, кіреді. Доктор Стивеннің полиция қызметкерлерінің жақындап келе жатқанын ескерткенін естіп, TARDIS-ті дереу материалдандырады, бірақ ол 1966 жылы кеткеннен кейін ғана Додоның әлі де бортында екенін байқайды. Стивен оған қайтудың жолы жоқ екенін және "біз кез-келген жерге түсе алатынымызды" айтады, бірақ Додо уайымдамайды немесе оған сенбейді. Ол өзінің үлкен әпкесімен тұратын жетім екенін және сондықтан ТАРДИС ыңғырасып, оларды келесі үлкен оқиғаға қарай итермелейтінін айтады.
Өндіріс
Сценарий редакторы Дональд Тош Джон Лукаротти ұсынған сценарийдің көп бөлігін қайта жазды. "Қырғын" атты монографиясында Джеймс Курей Смит Доктордың Амбуаз аббатымен ұқсастығының 1562 жылы Амбуаз коммунасындағы Мармутье аббаттығына жауапты аббатты Шастильон есімді адамның алдауынан, кейін өлім жазасына кесілуінен шабыдаланғанын айтады. Ол Лукароттидің түпнұсқа сценарийінде (қазір сақталмаған) Доктордың көрермендердің білімімен аббаттың рөлін сомдауы көзделгенін, ал Тош көрермендерге аббаттың нағыз Доктор екендігіне күмәнділік тудыруды жөн көргенін, осыдан екеуінің арасында дау туғанын айтады. Лукароттидің аты титрлерден өтініші бойынша алынып тасталған-жоқ дегенге қатысты әртүрлі мәліметтер бар. Тош соңғы эпизодты бірлесіп жазған, ал оның орнына келесі сценарий редакторы Джерри Дэвис сценарий редакторы ретінде көрсетілген. Дэвид Хоу мен Марк Стаммерстің "Доктор Ху: серіктестері" кітабында айтылғандай, сериалдың соңғы эпизодында Уильям Рассел мен Жаклин Хилл бұрынғы серіктері Иан Честертон мен Барбара Райт рөлін қайта ойнаулары жоспарланған. Сценада Иан мен Барбара Додо кіргеннен кейін ТАРДИС-тің жоғалып кетуіне куә болар еді. Сахна жоспарланған болғанымен, соңғы сәтте тоқтатылып, түсірілмеді. Сериалдың барлық төрт эпизоды BBC мұрағатынан жоғалып кетті. Бастапқы өндірістің визуалды айғағы ретінде тек түсірілім алаңындағы суреттер ғана сақталды, себебі Джон Уайлс продюсер болып жұмыс істеген кезеңде Джон Кураның теле-суретке түсіру қызметін пайдаланбауды шешкен. Хартнельдің аббатқа арналған костюмі сияқты көптеген маңызды визуалды элементтер де қазір жоғалып кетті.
Басқа атаулар
BBC Radio Collection басылымы атауды әртүрлі түрде келтіреді: "Қырғын" және "Бартоломей түнінің қырғыны". Қаптамасында "Қырғын" атауы қолданылған, бірақ қоса берілген буклет екі атауды да пайдаланады. Дисктерде "Бартоломей түнінің қырғыны" деп жазылған, және осы атауды Питер Пурвз өзінің дисктерінде жариялайды.
Баспаға шығарылған
Джон Лукароттидің 1987 жылы Target Books баспасы үшін жазған осы сериалдың романы, қарапайым ғана "The Massacre" деп аталды, оқиғаны Хартнеллдің жоспарланған демалысы мен техникалық қиындықтар бірнеше рет өңдеуге себеп болғанға дейінгі алғашқы нұсқасына қайтарды (бұл Хартнеллдің екінші бөлімді түсіру кезінде қатысуын қажет етпеуге және оқиға бойында оның дублерінің қажеттілігін жоюға мүмкіндік берді).
Үй медиасы
Бұл – Марко Поло мен «Белгісіз миссия» – қалған екі эпизодтан басқа, сақталмаған үш эпизодтың бірі. Дегенмен, Питер Пурвес түсіндірген үнтаспасы BBC Radio Collection арқымен 1999 жылы аудио CD және кассетада жарық көрді. Бұл үнтаспа, Пурвес түсіндіруімен, 2020 жылдың 29 тамызында «Пластинкалар күніне» орай винилдік тақта түрінде де қолжетімді болды. Бірнеше анимациялық қайта құраулардың режиссері Чарльз Нортон 2019 жылы «Сент-Бартоломей түнінің қырғыны» сияқты тарихи оқиғалардың анимациялық нұсқасын жасауға қажетті костюмдер мен кейіпкерлер сияқты маңызды ресурстардың көп болуына байланысты, жақын арада мұндай жобалардың іске аспайтынын айтты.
Қосымша ақпарат құралдары
Big Finish Productions аудио әңгімесінде, "Далектерден қашқан", Аббат Доктордың робот көшірмесі екені анықталады, ол алғаш рет "The Chase" телехикаясында көрсетілген.
Санаткерлік талдау
Джеймс Курей Смит жазған сериал туралы кітаптай зерттеу 2016 жылы Obverse Books баспасынан шыққан The Black Archive сериясының бір бөлігі ретінде жарияланды. Сериал «Доктор Кто: Толық тарих» кітаптар сериясының 7-ші санында жарық көрді, онда Эндрю Пикслидің «Доктор Кто» журналынан және «Доктор Кто» журналының арнайы басылымдарынан алынған архивтік материалдарымен қатар, кітап үшін жаңадан жазылған мақалалар да жарияланды.