Кіріспе

1940-1941 жылдары Екінші дүниежүзілік соғысқа сілтеме жасау үшін қолданылатын тіркес. "The Darkest Hour" – Екінші дүниежүзілік соғыстың 1940 жылдың ортасынан 1941 жылдың ортасына дейінгі алғашқы кезеңін білдіретін сөз тіркесі. Бұл фраза көбінесе Уинстон Черчилльге жатқызылғанымен, оның нақты шығу тегі белгісіз.

Сөз тіркесі

Бұл кезеңдегі "ең қараңғы сағат" деген тіркес "ең қараңғы сағат таңға дейін" деген мақалға сүйене отырып, көбінесе Уинстон Черчилльге жатқызылады, бірақ оның осы тіркесті өнегелегенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Черчилль сол кезде ұқсас тіркес қолданған, алайда ол кезде ол Ұлыбритания емес, Францияның жағдайына қатысты. 1940 жылғы 16 маусымдағы "ең ұлы сәті" сөйлеген сөзінде Черчилль Германияның шапқынынан кейін Францияның құлауын "француз тарихындағы ең қараңғы сағат" деп сипаттады; ол бір апта бұрын Жоғарғы соғыс кеңесінің мүшелерімен кездескенде де осыған ұқсас сөздер қолданған. Соғыстан кейін, 1949 жылы, ол Дюнкеркке дейінгі кезеңді "ең қараңғы сәт" деп, ал 1940-1941 жылдарды жалпы "ең қараңғы сағаттар" деп сипаттады. Дегенмен, мақалға байланысты, осы тіркестің қолданылуы сол кезде кеңінен таралған. Черчилльдің сөйлеген сөзінен аз бұрын, ол Berwick Advertiser (30 мамыр) және Жаңа Зеландия Парламенті (13 маусым) сияқты кең таралған ақпарат көздерінде қазіргі жағдайды сипаттау үшін қолданылып жүрген. Ол нақты Ұлыбританиямен қашан байланыстырылғаны немесе Черчилльге қашан жатқызылғаны белгісіз.

Тарихи контекст

1940 жылғы маусымда Францияның құлауынан және британдық армияның Дюнкерктен эвакуациялануынан кейін, Ұлыбритания империясы Еуропадағы Оккупациялық күштерге қарсы күрескен жалғыз ірі держава болды. 1940 жылдың көп бөлігінде, Ұлыбритания шайқасында жеңіске жеткенге дейін, Ұлыбритания тікелей басқыншылық қаупінде болғандай көрінді. Британ империясы сол кезеңде немістер мен итальяндықтарға қарсы күрескен жалғыз ірі держава болғанымен, Оккупациялық күштерге қарсы жалғыз ірі держава болған жоқ. Қытай 1937 жылдан бері Жапон империясымен соғысып келеді, олар сол жылы толыққанды шабуылға шықты. Кейбір шағын державалар да немістер мен итальяндықтарға қарсы күресті: Грекия 1940 жылғы қазаннан бастап, итальяндық әскерлерді жеңгеннен кейін, 1941 жылғы маусымға дейін, Крит немістерге берілгенге дейін, Оккупациялық күштермен соғысты. Уинстон Черчилль де, Шарль де Голль де көптеген халықтар бағындырылып, Оккупациялық күштердің жеңіліске ұшырауы мүмкін емес сияқты болған кезде Грекияның ерекше батырлығын жоғары бағалады. АҚШ 1941 жылғы 7 желтоқсанда Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасауынан кейін ғана одақтастар тарапынан соғысқа ресми түрде қатысты. Алайда, президент Франклин Д. Рузвельт Ұлыбритания мен Германияның басқа да қарсыластарына көңіл білдірді және қолданыстағы АҚШ заңдарының шегінде, қатаң бейтараптықты талап ететін және Еуропа мен Азиядағы қақтығыстардан АҚШ-ты шеттеуді қалайтын жұртшылық пен Конгресс арасындағы күшті оқшаулық көзқарасына қарамастан, оларға жасырын түрде көмектесуге бар күшін салды. Рузвельттің шақыруымен «ақша және тасымалдау» ережесі президентке соғыс жүргізіп жатқан елдерге қару-жарақ сатуға рұқсат берді, егер олар тасымалды ұйымдастырып, дереу ақшамен төлесе. Бұл АҚШ-ты қақтығысқа тартпайды деп есептелді, сондықтан бұл ереже 1937 жылғы Бейтараптық заңына енгізілді, ол Еуропа үстінде соғыс бұлттары қалыптасқан және Қытай-Жапон қақтығысы басталған кезде қабылданды. 1939 жылы ереже ресми түрде күшін жойғаннан кейін, ол 1939 жылғы Бейтараптық заңына қайта енгізілді. Рузвельт «ақша және тасымалдау» Германиямен соғыс жағдайында Франция мен Ұлыбританияға көмектеседі деп сенді, өйткені олар теңізді бақылайтын және осы мүмкіндікті пайдалана алатын жалғыз елдер болды. АҚШ 1941 жылғы наурызда Ленд-Лиза заңын қабылдап, бейтараптық сылтауын ресми түрде тоқтатты және Ұлыбританияға, еркін Францияға, Қытайға, кейіннен Кеңес Одағына және басқа да одақтас мемлекеттерге қару сатуға ашық рұқсат берді. «Ең қараңғы сағат» фразасы 2017 жылы шыққан «Ең қараңғы сағат» фильмінің атауы ретінде қолданылды, онда Гари Олдман Черчилль рөлінде ойнады және оқиға 1940 жылғы мамыр айында өтті.