Кіріспе

1940 жылы Уинстон Черчилльдің "Көптеген адамдардың азына қарызы болуы ешқашан осылай болған емес" деген сөзі 1940 жылдың 20 тамызында Ұлыбританияның парламентіне (Қоғамдық палатасына) Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль жасаған соғыс кезеңіндегі сөзі болды. Бұл атау сөздің ішіндегі "Адамзат тарихындағы қақтығыстарда көптеген адамдардың азына қарызы болуы ешқашан осылай болған емес" деген нақты сөйлемнен шыққан. Бұл сөйлем Ұлыбритания шайқасында неміс люфтваффесімен болған шешуші әуе шайқасында күрескен Корольдік әуе күштері мен басқа да одақтас әуе экипаждарының үздіксіз күш-жігерін көрсетеді. Ұлыбритания шайқасындағы ұшқыштар содан бері "Аз сандылар" деп белгілі, және кейде 15 қыркүйектегі Ұлыбритания шайқасы күні ерекше атап өтіледі. Бұл сөз Черчилльдің "Біз жағалауларда шайқасамыз", "олардың ең жарқын сәті" және "қан, еңбек, көз жасы мен тер" сияқты ең танымал сөздерінің біріне айналды.

Өмірбаян

Черчилль алғаш рет 16 тамызда, сөйлем айтудан төрт күн бұрын, Ұлыбритания шайқасының бомбалау орталығынан шыққаннан кейін генерал-майор Гастингс Исмейге осы мәшһүр сөйлемді айтқан. Ол сол күні шайқас кезінде No. 11 топ RAF операциялық бөлмесіне барып қайтқан, сол кезде топтағы барлық эскадрильялар бір уақытта ұрысқа қатысып, неміс ұшақтарының толқындары жағалаудан өтіп жатты. Сол түні шайқас баяулағаннан кейін Черчилль мен Исмай Чекерске аттанған соң Черчилль: "Маған сөйлемеңіз, мен мұндай әсерге ешқашан тап болған емеспін" деді. Бірнеше минуттан кейін ол Исмайға: "Адамзат тарихындағы соғыста осыншама көп адам осыншама аз адамға осылайша қарыз болған емес" деді. Бұл сөз Ұлыбритания Германияның басып кіруіне дайындалып жатқан кезде айтылды. 1940 жылдың маусым айының соңында Блетчли Парктегі шифршілер Flak Corps бөлімінен Ұлыбританияның толық карталарын сұраған хабарламаны ашып, немістердің Ұлыбритания мен Ирландияға зениттік артиллерияны орналастыруға ниеттенгенін анықтады. Алайда Гитлер кез келген шабуыл Корольдік әуе күштері әлсіреген немесе жойылған жағдайда ғана сәтті болатынын білген.

Сөйлеу

Черчилльдің сөйлеген сөзі шамамен елу минутқа созылды, онда ол алдымен, осы уақытқа дейін, Бірінші дүниежүзілік соғыстың сол кезеңіндегіден гөрі әлдеқайда аз құрбандықтар болғанын атап өтті, соғыс "ұлы қырғын" емес, керісінше "стратегия, ұйымдастыру, техникалық құрал-жабдық, ғылым, механика және моральдың қақтығысы" болды. Ұлы соғыстың алғашқы 12 айында британдықтардың қаза тапқандары 365 мыңға жетті. Осы соғыста, шүкіршілік етемін, британдықтардың қаза тапқандары, жараланғандары, тұтқынға алынғандары және із-түзсіз жоғалғандары, соның ішінде бейбіт тұрғындардың саны 92 мыңнан аспайды, олардың көпшілігі әлі де тұтқын ретінде тірі. Көбірек қарағанда, бүкіл Еуропа бойынша бірінші жылы қаза тапқан немесе жарақат алған әрбір адамға 1914-15 жылдары шамамен бес адам қаза тапқан немесе жарақат алған. Содан кейін Черчилль Ұлыбританияның әскери дайындығы туралы айтып, ұшақ өндірісі едәуір өскенін және Ұлыбританияға "ауадағы күресті шексіз жалғастыруға және жау қалағанша" мүмкіндік беретінін атап өтті. Аралымыздың, империямыздың және тіпті бүкіл әлемнің, кінәлілердің мекендерінен басқа, әр үйінің алғысы британдық авиаторларға – олар қиындықтарға мойын бұрмай, үнемі қатер мен өлімге қарсы тұрып, өзінің шеберлігімен және адалдығымен әлемдік соғыстың бағытын өзгертіп отыр. Адамзат тарихында мұндай көп адам азғана адамға осылай қарыз болған емес. Бұл сөйлеу көбінесе истребитель ұшқыштарын мақтауымен есте қалады, бірақ бомбалаушы экипаждардың жұмысын да жоғары бағалады және халықты олардың іс-қимылын ұмытпауға шақырды. Барлық көңілдер истребитель ұшқыштарына арналады, олардың тамаша іс-әрекеттерін күн сайын өз көзімізбен көреміз; бірақ біз ешқашан ұмытпауымыз керек, бомбалаушы эскадрилиялары түнде, ай сайын, Германияның тереңіне сапар шегеді, ең жоғары навигациялық шеберлікпен қараңғыда өз мақсаттарын табады, шабуылдарын жүзеге асырады, көбінесе ауыр атқылау астында, көбінесе ауыр шығындармен, мұқият және сақтықпен, нацилік биліктің техникалық және соғыс жасау құрылымына күшті соққылар келтіреді. Ол үкіметінің бір апта бұрын күштерін Сомалиден шығарып алу туралы шешімін де атап өтті, француздықтардың капитуляциялауына байланысты британдықтардың позициясының тұрақсыз болғанын түсіндірді. Черчилль сонымен қатар Германия мен оның оккупацияланған аумақтарына қатысты блокаданы қорғады, блокаданың қиындықтарға әкеп соғарғанын мойындады, бірақ кінәні нацистерге жатқызды. Сөйлеудің соңғы бөлігі АҚШ-қа Кариб теңізі мен Ньюфаундлендтегі әскери базаларды 99 жылға жалға беру туралы келісімге қатысты, бұл келісімге байланысты Ұлыбритания АҚШ-қа 50 эсминецтің берді.