Көк-ақ керамика: глазурь астындағы көгілдір суреттермен әсемделген ыңғайлы қыш және фарфор. Тарихы, технологиясы және Бағдатта пайда болуы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Взалар
Vases
"Көк және ақ қыш ыдыстар" – ақ қыш және фарфор ыдыстардың кең ауқымы, олар көк пигментпен, әдетте кобальт оксидімен, глазурь астында безендіріледі. Безендіру әдетте қолмен жасалады, бастапқыда қылқаламмен бояу арқылы, бірақ қазіргі кезде штамп немесе көшірме басып шығару арқылы, сондай-ақ басқа да әдістер қолданылады. Кобальт пигменті – ең жоғары температурада пісіруге төтеп бере алатын сирек пигменттердің бірі, әсіресе фарфор үшін, оның ұзақ жылдар бойы танымал болуының бір себебі осы. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген басқа түстерге глазурь жағып, одан кейін оны бекіту үшін төмен температурада екінші рет пісіру қажет болды. Көк глазурьтің пайда болуы Иракқа, Басрадағы шеберлер импортталған ақ қытай тас ыдыстарын өздерінің қалайы глазурьланған ақ қыш ыдыстарымен және көк глазурьдегі сәндік мотивтермен қайта жасауға тырысқан кезде саяхаттайды. Мұндай Аббасид дәуірінің ыдыстары қазіргі Ирак аумағында 9-шы ғасырда, Ирактан Қытайға тікелей теңіз жолы ашылғаннан кейін ондаған жылдар өткен соң табылған. Қытайда бұрылып өсетін өсімдік пішіндеріне негізделген безендіру стилі жетілдіріліп, ең көп қолданылды. Көк және ақ безендіру алғаш рет 14-шы ғасырда қытай фарфорында кеңінен қолданыла бастады, көк түске арналған кобальт пигменті Персиядан импорттала бастағаннан кейін. Ол кеңінен экспортталды және ислам керамикасында, Жапонияда, содан кейін 18-шы ғасырда техникалар ашылғаннан кейін Еуропаның қалайы глазурьланған қыш ыдыстарына, мысалы, Дельфтке және еуропалық фарфорға ұқсас ыдыстар жасауға әсер етті. Бұл дәстүрлердің барлығында көк және ақ қыш ыдыстар әлі де өндірілуде, олардың көпшілігі бұрынғы стильдерді көшіреді.
"Blue and white pottery" covers a wide range of white pottery and porcelain decorated under the glaze with a blue pigment, generally cobalt oxide. The decoration is commonly applied by hand, originally by brush painting, but nowadays by stencilling or by transfer printing, though other methods of application have also been used. The cobalt pigment is one of the very few that can withstand the highest firing temperatures that are required, in particular for porcelain, which partly accounts for its long lasting popularity. Historically, many other colours required overglaze decoration and then a second firing at a lower temperature to fix that. The origin of the blue glazes thought to lie in Iraq, when craftsmen in Basra sought to imitate imported white Chinese stoneware with their own tin glazed, white pottery and added decorative motifs in blue glazes. Such Abbasid era pieces have been found in present day Iraq dating to the 9th century A. D., decades after the opening of a direct sea route from Iraq to China. In China, a style of decoration based on sinuous plant forms spreading across the object was perfected and most commonly used. Blue and white decoration first became widely used in Chinese porcelain in the 14th century, after the cobalt pigment for the blue began to be imported from Persia. It was widely exported, and inspired imitative wares in Islamic ceramics, and in Japan, and later European tin glazed earthenware such as Delftware and after the techniques were discovered in the 18th century, European porcelain. Blue and white pottery in all of these traditions continues to be produced, most of it copying earlier styles.
Шығуы мен дамуы
Көк глазурьді алғаш рет ежелгі Месопотамиялықтар бағалы лазурит тасын еліктеу үшін жасаған. Кейіннен, Аббасид халифаты кезінде ислам керамикасында кобальт көк глазурь танымал болды, сол кезде кобальт Қашан, Оман және Солтүстік Хиджаз аймақтарында өндірілді.
Blue glazes were first developed by ancient Mesopotamians to imitate lapis lazuli, which was a highly prized stone. Later, a cobalt blue glaze became popular in Islamic pottery during the Abbasid Caliphate, during which time the cobalt was mined near Kashan, Oman, and Northern Hejaz.
Тан мен Сонг көк-ақ
Қытайдың алғашқы көк және ақ өнімдері VII ғасырда Хэнань провинциясында, Қытайдағы Тан әулеті кезінде жасалған, бірақ тек сынықтар ғана табылған. Тан дәуірінің көк және ақ түсі Сун дәуірінің көк және ақ түсінен сирек кездеседі және 1985 жылға дейін белгісіз болды. Дегенмен, Тан өнімдері фарфор емес, көкшіл ақ жабын және кобальт көк пигменттері бар тостағандардан жасалған. Бұл техника бірнеше ғасыр бойы ұмытылған сияқты. Кейбір зерттеушілер ерте өнімдердің мерзімі дұрыс емес деп, шын мәнінде Оңтүстік Сун дәуіріне жатады деп талас-тартыс тудырып жүр, бірақ көптеген ғалымдар бұл пікірмен келіспейді. XIV ғасырдың басында, «фарфор астанасы» деп аталатын Цзиндэчжэнь қаласында әдемі, мөлдір көк және ақ фарфордың жаппай өндірісі басталды. Бұл даму қытай техникасы мен ислам саудасының үйлесуінің нәтижесі болды. Кобальтқа өте жоғары баға берілді, сондықтан Цзиндэчжэньдегі өндірушілер оны алтыннан екі есе қымбат санады, бұл оның әсерімен болды. Ғасыр соңына қарай Қытайдың Еуропамен фарфор экспорты кеңейді және «Краак» стилі пайда болды. Бұл стиль қытай стандарттары бойынша төмен сапалы, бірақ әдемі болды, көбінесе көк және ақ түсті, және Еуропада өте танымал болды, ал оны Голландияның Алтын ғасырының көптеген картиналарында көруге болады; ол көп ұзамай жергілікті шеберлер тарапынан кеңінен қайталанды.
The first Chinese blue and white wares were produced as early as the seventh century in Henan province, China during the Tang dynasty, although only shards have been discovered. Tang period blue and white is more rare than Song blue and white and was unknown before 1985. The Tang pieces are not porcelain however, but rather earthenwares with greenish white slip, using cobalt blue pigments. It appears that the technique was forgotten for some centuries. There are still those arguing that early pieces are mis dated, and in fact go back to the Southern Song, but most scholars continue to reject this view. In the early 14th century, mass production of fine, translucent, blue and white porcelain started at Jingdezhen, sometimes called the porcelain capital of China. This development was due to the combination of Chinese techniques and Islamic trade. Cobalt was so prized that manufacturers in Jingdezhen considered cobalt a precious commodity with about twice the value of gold. due to the influence of Muslim eunuchs serving at his court. By the end of the century, a large Chinese export porcelain trade with Europe had developed, and the so called Kraak ware style had developed. This was by Chinese standards a rather low quality but showy style, usually in blue and white, that became very popular in Europe, and can be seen in many Dutch Golden Age paintings of the century following; it was soon widely imitated locally.
17 ғасыр
XVII ғасырда көптеген көк және ақ түсті бұйымдар Еуропа нарығына арналған қытайлық экспорттық фарфор ретінде жасалды. Көбінесе көк және ақ түсті "Көшкін фарфор" стилі бейнелер ауқымын кеңейтіп, әдебиеттен, адамдар тобынан және кең пейзаждардан көріністерді пайдаланды, көбінесе қытай суретінен және ағаштан ойылған кітап иллюстрацияларынан шабыт алды. Бұл заттарда еуропалық символдар мен көріністер қытайлық көріністермен қатар келді. 1640 жылдан бастап голландтық Дельфтэрі де бәсекелес болды, ол Шығыс Азияның әшекейлеу үлгілерін тікелей көшірді.
During the 17th century, numerous blue and white pieces were made as Chinese export porcelain for the European markets. the Transitional porcelain style, mostly in blue and white greatly expanded the range of imagery used, taking scenes from literature, groups of figures and wide landscapes, often borrowing from Chinese painting and woodblock printed book illustrations. European symbols and scenes coexisted with Chinese scenes for these objects. From about 1640 Dutch Delftware also became a competitor, using styles frankly imitative of the East Asian decoration.
18 ғасыр
XVIII ғасырда экспорттық фарфор еуропалық нарықтар үшін жасала берді. Көп түсті әшекейлеу, әсіресе роза және басқа да палитралардағы эмальмен толықтырылғанмен, Цзиньдеженде сарай және жоғары тұрған қауым үшін жоғары сапалы көк-ақ фарфор өндірісі жалғасты.
In the 18th century export porcelain continued to be produced for the European markets. Though polychrome decoration in overglaze enamels was now perfected, in the famille rose and other palettes, top quality blue and white wares for the court and elite domestic markets continued to be produced at Jingdezhen.
Ислам керамикасы
Қытайдың көк және ақ керамикасы 14 ғасырдан бастап Таяу Шығыста кең таралды, онда қытай және ислам үлгілері бірге болды. 13 ғасырдан бастап, ұшатын тұрулар, айдаһарлар және лотос гүлдері сияқты қытайлық суреттік өрнектері Таяу Шығыстың, әсіресе Сирия мен Египеттің керамика өндірісінде көріне бастады. 14 немесе 15 ғасырлардағы қытай фарфоры Таяу Шығысқа және Таяу Шығысқа, әсіресе Осман империясына сыйлық ретінде немесе соғыс олжасы арқылы жеткізілді. Қытайлық өрнектер Түркияның Изник қаласындағы керамика шеберлеріне зор ықпал етті. Мин дәуірінің "жүзім" өрнегі ерекше танымал болды және Осман империясы кезеңінде кеңінен қайта жасалды.
Chinese blue and white ware became extremely popular in the Middle East from the 14th century, where both Chinese and Islamic types coexisted. From the 13th century, Chinese pictorial designs, such as flying cranes, dragons and lotus flowers also started to appear in the ceramic productions of the Near East, especially in Syria and Egypt. Chinese porcelain of the 14th or 15th century was transmitted to the Middle East and the Near East, and especially to the Ottoman Empire either through gifts or through war booty. Chinese designs were extremely influential with the pottery manufacturers at Iznik, Turkey. The Ming "grape" design in particular was highly popular and was extensively reproduced under the Ottoman Empire.
Қытайдың тікелей еліктеулері
XVII ғасырдың басында қытай көк және ақ фарфоры тікелей Еуропаға экспорттала бастады. XVII және XVIII ғасырларда Шығыс көк және ақ фарфоры Еуропа мен Америкада жоғары бағаланды, кейде күміс және алтынмен әшекейленіп, патшалар мен княздардың жинағына кіретін. Еуропалық фарфор өндірісі 1707 жылы Германиядағы Мейссен қаласында басталды. Қытайдың қатты пасталы фарфор техникасының құпиялары 1712 және 1722 жылдар аралығында иезуит Франсуа Ксавье д’Энтрекольдің күш-жігері арқылы Еуропаға жеткізілді. Алғашқы бұйымдар қытай және басқа Шығыс фарфорларының күшті ықпалында болды, ал ерте үлгілердің бірі – көк пияз, ол бүгінге дейін Мейссен фабрикасында өндірілуде. Француз фарфорының алғашқы кезеңі де қытайлық дизайндардың әсеріне тап болды. Англиядағы алғашқы фарфор бұйымдары да қытай бұйымдарының ықпалында болды, мысалы, Вустерде фарфор өндірісі Мейссеннен соң шамамен қырық жыл өткеннен кейін басталғанда, Шығыс көк және ақ бұйымдары көптеген әшекейлерге шабыт берді. Вустерде және басқа да алғашқы ағылшын фабрикаларында қолмен боялған және тасымал баспасымен жасалған бұйымдар «Чиноизери» деп аталатын стильде жасалды. Лондондағы Челси фарфоры, Боу фарфоры және Шығыс Англиядағы Лоустофт фарфоры көк және ақ түсті кеңінен қолданды. 1770 жылдары Уеджвудтың бисквит тас керамикасы, кобальт оксидін қолдана отырып, көк және ақ керамикаға жаңа көзқарас ұсынды және бүгінгі күнге дейін танымал. Еуропаның көптеген басқа зауыттары да осы үрдісті ұстанды. Голландияның Делфт қаласында 17 ғасырда голланд нарығы үшін жасалған қытай экспорттық фарфорынан үлгі алған көк және ақ керамика көп мөлшерде өндірілді. Көк және ақ Делфт фарфоры басқа еуропалық елдердің, соның ішінде Англияның фабрикаларында кеңінен көшірілді, онда ол «Ағылшын Делфт фарфоры» деп аталады.
By the beginning of the 17th century Chinese blue and white porcelain was being exported directly to Europe. In the 17th and 18th centuries, Oriental blue and white porcelain was highly prized in Europe and America and sometimes enhanced by fine silver and gold mounts, it was collected by kings and princes. The European manufacture of porcelain started at Meissen in Germany in 1707. The detailed secrets of Chinese hard paste porcelain technique were transmitted to Europe through the efforts of the Jesuit Father Francois Xavier d'Entrecolles between 1712 and 1722. The early wares were strongly influenced by Chinese and other Oriental porcelains and an early pattern was blue onion, which is still in production at the Meissen factory today. The first phase of the French porcelain was also strongly influenced by Chinese designs. Early English porcelain wares were also influenced by Chinese wares and when, for example, the production of porcelain started at Worcester, nearly forty years after Meissen, Oriental blue and white wares provided the inspiration for much of the decoration used. Hand painted and transfer printed wares were made at Worcester and at other early English factories in a style known as Chinoiserie. Chelsea porcelain and Bow porcelain in London and Lowestoft porcelain in East Anglia made especially heavy use of blue and white. By the 1770s Wedgwood's jasperware, in biscuit stoneware and still using cobalt oxide, found a new approach to blue and white ceramics, and remains popular today. Many other European factories followed this trend. In Delft, Netherlands blue and white ceramics taking their designs from Chinese export porcelains made for the Dutch market were made in large numbers throughout the 17th Century. Blue and white Delftware was itself extensively copied by factories in other European countries, including England, where it is known as English Delftware.
Үлгілер
Суретте көрсетілген тақта (сол жақта) ағылшынның Стаффордшир графтығындағы Royal Stafford фабрикасы жасаған, танымал сабан өрнегімен көшірме басу арқылы безендірілген. Сабан өрнегінің беріктігі соншалық, көрсетілген бұйымның жасалған уақытын дәл анықтау қиын; ол жақында жасалған болуы мүмкін, бірақ осыған ұқсас тауарлар ағылшын фабрикаларында ұзақ жылдар бойы көптеп өндірілді және бүгінге дейін жасалып келеді. Жұлдызға адасқан екі ғашықтың қасіретті оқиғасын баяндайтындай айтылатын сабан өрнегі толығымен еуропалық дизайн, бірақ 18 ғасырдағы қытай экспорттық фарфорынан алынған дизайн ерекшеліктерімен күшті ықпалда болған. Сабан өрнегі өз кезегінде қытай шеберлеріне көшірілді, бірақ әшекейлеуі көшірме басылғаннан гөрі қолмен боялған.
The plate shown in the illustration (left) is decorated, using transfer printing, with the famous willow pattern and was made by Royal Stafford; a factory in the English county of Staffordshire. Such is the persistence of the willow pattern that it is difficult to date the piece shown with any precision; it is possibly quite recent but similar wares have been produced by English factories in huge numbers over long periods and are still being made today. The willow pattern, said to tell the sad story of a pair of star crossed lovers, was an entirely European design, though one that was strongly influenced in style by design features borrowed from Chinese export porcelains of the 18th century. The willow pattern was, in turn, copied by Chinese potters, but with the decoration hand painted rather than transfer printed.
Вьетнам
Юань династиясы кезінде қытай құмырашыларының көршілес Вьетнамға көшіп кетуі вьетнамдық көк және ақ өндірісінің бастауы деп есептеледі. Дегенмен, 15-шы ғасырдағы Қытайдың Вьетнамды басып алуы (1407–27) вьетнам керамикасына қытайдың күшті ықпалының басты кезеңі саналады. Осы кезеңде вьетнамдық құмырашылар кобальт астыңғы глазурьді (underglaze) оңай қабылдады, ол мұсылман әлеміндегі экспорттық нарықтарда бұрыннан танымал болған еді. Вьетнамдық көк және ақ керамикасында кейде кобальт пигментінің екі түрі кездесетін: Таяу Шығыстан алынған кобальт жарқын көк түс беретін, бірақ Қытайдың Юньнань провинциясынан алынған қара кобальттан қымбат болатын. 1436 жылдан 1465 жылға дейін Қытайдың Мин әулеті сыртқы әлеммен сауданы күрт тоқтатты, бұл коммерциялық кеңістік тудырып, вьетнамдық көк және ақ керамикаға нарықты монополиялауға, әсіресе Теңіз Оңтүстік-Шығыс Азияда мүмкіндік берді. Осы дәуірдегі вьетнамдық бұйымдар Азияның түкпір-түкпірінен – Жапониядан, Оңтүстік-Шығыс Азияның барлық аймақтарынан (Таиланд, Индонезия, Филиппин), Таяу Шығысқа (Арабтың Джульфар порты, Персия, Сирия, Түркия, Египет) және Шығыс Африкаға (Танзания) дейін табылған.
A migration of Chinese potters to neighboring Vietnam during the Yuan dynasty is thought to be the beginnings of Vietnamese blue and white production. However, the 15th century Chinese occupation of Vietnam (1407–27) is considered to be the main period of Chinese influence on Vietnamese ceramics. During this period, Vietnamese potters readily adopted cobalt underglaze, which had already gained popularity in export markets in the Muslim world. Vietnamese blue and white wares sometimes featured two types of cobalt pigment: Middle Eastern cobalt yielded a vivid blue but was more expensive than the darker cobalt from Yunnan, China. From 1436 to 1465, China’s Ming dynasty abruptly ceased trade with the outside world, creating a commercial vacuum that allowed Vietnamese blue and white ceramics to monopolize the markets for sometimes, especially in Maritime Southeast Asia. Vietnamese wares of this era have been found all over Asia, from Japan, throughout Southeast Asia (Thailand, Indonesia, the Philippines), to the Middle East (the Arabian port of Julfar, Persia, Syria, Turkey, Egypt), and Eastern Africa (Tanzania).