Кіріспе

Уильям Артур Холман (4 тамыз 1871 – 5 маусым 1934) – 1913 жылдан 1920 жылға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының премьер-министрі болған австралиялық саясаткер. Ол Еңбек партиясының төрағасы ретінде бастама көтерді, бірақ 1916 жылғы жарылыстан кейін партиядан қуылды. Содан кейін ол Ұлттық партияның Жаңа Оңтүстік Уэльс бөлімшесінің алғашқы төрағасы болды. Холман Лондон қаласында дүниеге келді және 17 жасында Австралияға келді, Сиднейде жиһаз жасаушы болып жұмыс істеді. Парламентке сайлануға дейін ол еңбек қозғалысында журналист және кәсіподақ өкілі ретінде белсенділік танытты. 1898 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару жиналысына сайланды. Ол құқық тануды жартылай оқып, 1903 жылы адвокаттық құқық алды. 1910 жылы Холман премьер-министр Джеймс МакГоуэн басқаратын штаттың алғашқы Еңбек үкіметінде Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының бас прокуроры болды. 1913 жылдың маусымында МакГоуэннен кейін премьер-министрлік қызметін атқарды және сол жылы партиясын 1913 жылғы штаттық сайлауда жеңіске жеткізді. 1916 жылы Холман шетелдегі әскери шақыру туралы референдумда «Иә» деп дауыс берді және осы себепті Еңбек партиясынан шығарылды. Ол және оның жақтастары оппозициялық Либералды реформа партиясының қолдауымен үкіметте қалды, ал екі партия кейіннен Холман басшылығымен жаңа Ұлттық партияның Жаңа Оңтүстік Уэльс бөлімшесін құру үшін бірікті. Жаңа партия 1917 жылғы сайлауда үлкен көпшілік дауысқа ие болды. Алайда, ол 1920 жылғы сайлауда ауыр жеңіліске ұшырады, нәтижесінде Холман өзінің мандатын жоғалтты. Жеңіліске ұшырағаннан кейін ол заңгерлік тәжірибесіне оралды және патшаның кеңесшісі атанды. 1931 жылғы федералды сайлауда Біріккен Австралия партиясынан Өкілдер палатасына сайланды, бірақ денсаулығы нашар болғандықтан өзінің алғашқы мерзімін аяқтамай қайтыс болды.

Ерте өмір

Холман 1871 жылы Англияның Лондон қаласындағы Сент-Панкрас ауданында актер Уильям Холманның ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы да Мей Берни есімімен сахнада өнер көрсетті. Ол ағылшын мектебінде білім алды және жиһаз жасаушының шәкірті болды. Бос уақытында кешкі сабақтарға қатысып, әдеби үйірмелерге мүше болды. 1880-ші жылдары британдық театр үшін қиын шақ болды, сондықтан Холмандар Австралияда Броу және Бусико атты театр ұжымымен жұмысқа орналасқандарына қуанды. 1888 жылдың қазан айында олар Виктория штатының Мельбурн қаласына көшіп келді. 1889 жылы Мельбурндағы Бижу театрының өртенуі салдарынан олар Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қаласына қоныс аударды.

Кәсіподақ қызметі

Сиднейде жиһаз жасаушы болған Холман Джон Стюарт Милл, Уильям Моррис, Герберт Спенсер және Чарльз Дарвиннің идеяларына қызығушылық танытты және Австралия еңбек қозғалысында өте белсенді болды. Ол Бірыңғай салық лигасына, Австралия социалистік лигасына және жаңа құрылған Еңбек сайлау лигасына, Австралия Еңбек партиясының (АЕП) алғашқы күшіне қосылды. Австралия социалистік лигасының құрамында ол анархистер мен социалистермен араласып, болашақ премьер-министр Билли Хьюзбен, сондай-ақ Крео Стэнли, Эрни Лейн, Генри Лоусон және Дж. Д. Фицджеральдпен танысты. Холман мен Хьюз Артур Десмондпен бірге "Жаңа тәртіп" атты сенсациялық газетте жұмыс істеді. 1893 жылы Холман теміржол және трамвай қызметкерлерінің кәсіподағының хатшысы болып тағайындалды және Сидней сауда және еңбек кеңесінде кәсіподақтың өкілі болды. Еңбек сайлау лигасының қолдауымен 1894 және 1895 жылдары Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару жиналысына сайлауға түсті, бірақ жеңіске жете алмады. Сол жылдары ол еңбек қозғалысына жақын тұрған "Daily Post" газетінің иесі болды, алайда газет таратылып, Холман мен тағы төрт директор алаяқтық жасады деген айыппен сотталды. Ол сот үкімі күштен шығарылғанша екі айға жуық түрмеде отырды. Кейін Холман "Grenfell Vedette" газетінде журналист болып жұмыс істеді, сосын газеттің иесі атанды. 1896 жылдан 1898 жылға дейін ол Австралия жұмысшылар одағының ұйымдастырушысы қызметін атқарды. 1910 жылы Еңбек партиясы Жаңа Оңтүстік Уэльсте 90 орындық парламентте 46 орынды қамтып, аз ғана көпшілікпен үкіметтің құрамына енді, премьер-министрлікке Джеймс Макгоуэн тағайындалды, ал Холман Бас прокурор болып бекітілді.

Еңбек үкіметі

1913 жылғы 30 маусымда МакГоуэн отставкаға кетті және Холман Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек партиясының басшысы болып тағайындалды, осылайша премьер-министр болды. Оның үкіметтігі кезінде жекеменшік бизнеспен бәсекелесу үшін көптеген мемлекеттік кәсіпорындар құрылды, бұл ұлттандыру жөніндегі Еңбек партиясының саясатына жасалған ұсыныс болды. Еңбек партиясы Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесін таратуға міндеттелген, ал Холман 1893 жылы осы мақсатта ұсыныс жасады. 1910-1916 жылдар аралығында Үкіметтің заң жобаларының тек 47 пайызы ғана Жоғарғы палатада қабылданды. Дегенмен, 1912 жылы Холман партия басшылығымен немесе Сауда және еңбек кеңесімен ақылдаспай, өзінің бұрынғы ұстанымына қайшы келіп, Жоғарғы палатаға тоғыз адамды тағайындады, олардың кейбіреулері Еңбек партиясының мүшелері емес еді. Оны еңбек қозғалысымен келіспейтін басқа да мәселелер мазалады, соның ішінде соғыс кезінде бағаларды бақылаудағы және пайдакөрушіліктегі үкіметтің әлсіздігі, сондай-ақ мемлекеттік қызметкерлердің жалақысы мен еңбек жағдайларына қатысты көзқарасы.

Ұлттық үкімет

1916 жылы шетелдегі әскери қызметке шақыру мәселесі Еңбек партиясын және жалпы австралиялық қоғамды екіге бөліп тастады. Австралияның еңбек қозғалысы мен қоғамның көп бөлігі әскери міндеттілікке қарсы болғанмен, Холман, федералды премьер-министр Билли Хьюз сияқты, оны қатты қолдады. Осы ұстанымдары үшін Хьюз бен Холман екеуі де Еңбек партиясынан шығарылды. 1916 жылдың 15 қарашасында Холман және тағы 17 әскери міндеттілікті қолдайтын лейборист депутаттары оппозициялық Либералды реформа партиясымен коалиция құрды. Холман премьер-министр қызметін сақтап қалды. 1917 жылдың басында Холман мен оның жақтастары Либералды реформа партиясымен бірігіп, жаңа Ұлттық партияның аймақтық бөлімшесін құрды. Жаңа партияда бұрынғы либералды реформаторлар басым болғанымен, Холман біріктірілген партияның басшысы болып сайланды, ал бұрынғы либералды реформа партиясының көшбасшысы Чарльз Уэйд оның орынбасары болды. Осылайша Холман премьер-министр болып қалды. Сол наурыз айында өткен жалпы сайлауда Ұлттық партия үлкен жеңіске жетіп, 13 мандатты қосымша иеленді, бұл Холманмен бірге партиядан шыққан лейборист депутаттарының көптігімен күшейді. Бұл екі айдан кейін өткен федералды сайлауда Ұлттық партияның да осындай үлкен жеңіске жететінінің алғышарты болды. Холман мемлекеттік кәсіпорындарды жаңа консервативті одақтастарынан белсенді түрде қорғады. Алайда 1920 жылдың 13 наурызында өткен аймақтық сайлауда Холман мен оның ұлтшылдары үлкен дауыс беру нәтижесімен қызметтен алынды, олардың орнына қысқа мерзімді Джон Стори басқарған Еңбек партиясы үкіметке келді. Ұзақ жылдар бойы премьер-министр болған Холман үшін ерекше жағдай, ол өзі сайланған округінде жеңіліске ұшырады. Алайда ол парламенттен тыс консервативті саясаттағы маңызды тұлға ретінде қызметін жалғастырды.

Федералды саясат және өлім

Холманның кейінгі парламенттік мансабы 1910-1920 жылдардағы жетістіктерінен күткеннен кем болды. 1931 жылы желтоқсанда ол Біріккен Австралия партиясының мүшесі ретінде, бұл партияға Ұлттық партия енген болатын, Сиднейдегі Мартин округінен федералды парламентке сайланды. Жозеф Лайонс үкіметіндегі депутаттық қызметі ерекше көзге түспеді. Денсаулығы ұзақ жылдар бойы нашарлағандықтан, ол 1934 жылғы 5 маусымда Сиднейдің Гордон қалашығында қайтыс болды, күні бұрын өткізілген қиын тіс жұлудан соң қансырап, шоктан қайтыс болған болуы мүмкін. 1934 жылғы 6 маусымда ол Солтүстік Субұрбалар крематорийінде өртелді. Холманның Лайонс кабинетіне тағайындалмауы айтады. Холман мен Лайонс Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери шақыру мәселесінде қарама-қарсы болғанмен, екеуі де бұрын штаттық Еңбек партиясының лидерлері және премьер-министрлері болған Еңбек партиясынан шыққандар еді. Әскери шақыру мәселесіндегі келесі Еңбек партиясының бөлінісі Лайонстың Тасмания Еңбек партиясының төрағасы болуына көмектесті. Шындығында, Лайонстың 1916 жылдан 1929 жылға дейінгі Тасмания Еңбек партиясының төрағасы лауазымы Холманның 1913 жылдан 1917 жылға дейінгі Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек партиясының төрағасы лауазымымен қысқа мерзімге тоғысқан. Дегенмен, Холман Канберраға сайлануға дейін бірнеше жыл бойы денсаулығы нашар болды, бұл оны кез келген жағдайда министрлік лауазымға ие болудан мүшекес етті.

Мұра

Холман Хьюз сияқты әлі де даулы тұлға. Хьюздің үлгісімен АЛП-дан шығып, консервативті үкіметке жетекшілік еткендіктен, ол еңбек тарихшыларының пікірінше, сатқын болып саналады және солай болып қала береді. Ол АЛП-де болған кезінде құрылған мемлекеттік кәсіпорындарды қорғағанмен, Австралия жұмысшы қозғалысы оны әлі күнге дейін "тышқан" деп есептейді.

Жеке өмір

1901 жылы 22 қаңтарда Холман Квинсленд заң шығарушы жиналысының депутаты Джеймс Кидгеллдің қызы, журналист және романист Ада Аугуста Кидгеллге үйленді. Олардың жалғыз баласы Портия Холман 1903 жылы 20 қарашада дүниеге келді. Англия мен Франциядағы жоғары білім алғаннан кейін, ол Кембридж университетінде медициналық білім алып, психиатрия саласында мамандық алды және Англияда түрлі қызметтерде жұмыс істеді. 1934 жылы Джон Лонгстафф салған Холманның портреті портреттік өнер бойынша Арчибальд жүлдесіне ие болды. Кейіннен бұл портрет Geelong Art Gallery галереясының қорына қосылды.