Кіріспе

Жеке технология компаниясы

Malin Space Science Systems (MSSS) – Сан-Диего, Калифорния штатында орналасқан жеке технология компаниясы. Ол адамсыз ғарыш кемелерінде ұшуға арналған құралдар мен техникалық жабдықтарды жобалайды, әзірлейді және пайдаланады. MSSS-ті бас ғалым және бас директор Майкл С. Малин басқарады. 1990 жылы құрылған компанияның алғашқы миссиясы 1993 жылғы сәтсіз аяқталған Марс обсерваторы болды, олар үшін олар Марс обсерваторы камерасының жердегі деректер жүйесін әзірледі және пайдаланды. Осы миссиядан кейін олар Марс Глобал Сурвейордың негізгі камерасын жеткізуге таңдалды. Сондай-ақ, олар Марс полярлық қондырғышына, Марс климат орбитасына, 2001 жылғы Марс Одиссеясына, Марс барлау орбитасына және Феникс қондырғышына орнатылған камераларды жасады. Олардың ең табысты құралдарының бірі – 1997 жылдың қыркүйегінде Марс орбитасына шығарылған Марс Глобал Сурвейордағы Марс байқау камерасы (MOC) болды. Сол күнден бастап 2006 жылдың қарашасына дейін MOC Марстың 243 000-нан астам суретін түсірді, олардың кейбіреулері өте жоғары сапада болды. MOC-тың маңызды жетістіктерінің бірі – екі Марс зерттеу роверінің қонған жерлерінің суреттерін түсіру (роверлердің бірінің тасталған жылу қалқаны табылды). Олар қонбастан бұрын, MOC-тан алынған суреттер екі ровердің бағытын анықтауда өте пайдалы болды. Тоғыз жылдан астам жұмыс істегеннен кейін Марс Глобал Сурвейор Жерге деректерді жіберуді тоқтатты және ол барлық құралдарымен бірге, соның ішінде MOC-мен бірге жоғалды. 2005 жылдың 12 тамызында ұшырылған Марс барлау орбитасы үшін MSSS Марстың кең бұрышты, күнделікті жаһандық суреттерін түсіретін Марс түсті бейнелеу құралын (MARCI) және алты метрлік ажыратымдылыққа ие Контексттік бейнелеу құралын (CTX) жасады. Марс ғылыми зертханасы 2011 жылы ұшырылды және ол үш MSSS камерасын алып жүреді. MastCam – айналадағы ортаның суреттері мен бейнелерін түсіретін кемедегі негізгі камера. "HandLens Imager" құралдың манипуляторында орналасқан және Марс топырағы мен тау жыныстарының жақыннан түсірілген суреттерін береді. Соңында, Марсқа қонған кездегі суреттерді түсіруге арналған Марс қондыру бейнелеу құралы (MARDI) жоғары сапалы суреттерді түсірді. 2004 жылдың желтоқсанында MSSS Солтүстік-Батыс университетімен келісімшарт бойынша 2008 жылғы Lunar Reconnaissance Orbiter миссиясы үшін үш камераны жеткізуге таңдалды. MSSS 2011 жылы ұшырылған Juno Jupiter миссиясы үшін JunoCam құралын жасады. 2014 жылдың шілдесінде NASA MSSS ұсынған Mars 2020 марсоходы миссиясы үшін Mastcam Z ұсынысын таңдағанын жариялады. Бұл түпнұсқа MastCam-нің жақсартылған зумалы нұсқасы.

Марстағы сұйық су

2000 жылдың маусымында Марс бетінің астында судың бар екенін көрсететін дәлелдер табылды, ол су тасқынына ұқсас ойыстар түрінде болды. Бірден туындаған сұрақ: бұл үнемі жалғасып жатқан процесс пе, әлде бұл судың/сұйықтың ағып өтуінің ежелгі және жақсы сақталған дәлелі ме? Көптеген ғалымдар Марста бұрын су ағып өткеніне келіседі. Малиннің камера басқарушылары осы сұраққа жауап беру үшін бірдей жерлердің суреттерін түсірді және 2005 жылғы байқау екі аймақта өзгерістер болғанын көрсетті (яғни, бұл белсенділік қазіргі уақытта болып жатыр және ежелгі емес). 2006 жылдың 6 желтоқсанында MSSS соңғы бес жыл ішінде Марста сұйық су ағып өткеніне дәлел тапқанын жариялады. НАСА баспасөз конференциясында Марс Глобал Сурвейор түсірген суреттер көрсетілді, олар Марс бетінде судың кейде ағатынын көрсетеді. Суреттерде су ағып жатқан жоқ. Керісінше, олар кратерлер мен шөгінділердегі өзгерістерді көрсетті, бұл судың бірнеше жыл бұрын олардың ішінде ағып өткеніне және, мүмкін, қазір де солай болып жатқанына ең мықты дәлел болды. Бұл зерттеу нәтижелері Science журналының 2006 жылғы 8 желтоқсандағы санында жарияланды. Малин Системс өздерінің тапқандарын сипаттайтын бірнеше құжаттарды жариялады:
Терра Сиренумдағы кратердегі жаңа ойыс: осы онжылдықта Марста су ағып өткеніне дәлел? Жер асты сулары Марс ойықтарындағы эрозияға жауапты сұйықтық көзі деген гипотезаны қолдау. Жаңа ойыстар неге құрғақ емес?

2006 жылғы желтоқсан айындағы мақаладан бұрын кейбір зерттеушілер сұйық су ғарыш кемесі көрген беттік ерекшеліктерге жауапты деп күмәнмен қарады. Олар құм немесе шаң сияқты басқа материалдар сұйықтық сияқты ағып, ұқсас нәтижелерге жететініне сендірді. Қазіргі уақытта (2006 жылдың соңында) ағынды су гипотезасы берік болып көрінеді, бірақ қосымша дәлелдер қажет. Толығырақ ақпарат алу үшін Life on Mars қараңыз.

Марстағы гейзерлер

Марс ғаламдық зерттеу аппаратындағы MSSS камералары жоғары ажыратымды суреттерді түсірді, оларды Malin Space Science Systems өңдеді және «қара құм дақтары» және «арақыштар» деп бейресми аталатын қызықты полярлық ерекшеліктерді анықтады. Қара құм дақтарының және олардан таралатын қара беткейлердің пайда болуы әлі анықталған жоқ, олардың шығу тегі мен қалыптасу процесі туралы түрлі гипотезалар ұсынылған. Қазіргі уақытта НАСА және Еуропалық командалар ұсынған модельде CO2 және қара базальт құмын шығаратын суық гейзерлерге ұқсас жүйелер қарастырылады. Оңтүстік мұз қалпағының жанындағы кейбір аймақтарда маусымдық мұздану нәтижесінде жер бетінен 1 метрлік мөлдір құрғақ мұз плиталары пайда болады. Көктем келген кезде күн сәулесі жер астын жылытады, сублимацияланған CO2 қысымы плита астында жиналып, оны көтеріп, соңында жарып жібереді. Бұл CO2 газының қара базальт құмымен немесе шаңмен араласып гейзерлік атқылауларға алып келеді. Бұл процесс жылдам, бірнеше күн, апта немесе ай ішінде байқалады, геологияда, әсіресе Марста сирек кездесетін өсу қарқыны. Плита астынан гейзерге қарай ағып бара жатқан газ мұздың астында радиальды арналардың өрмек тор сияқты жүйесін қалыптастырады.