Кіріспе

1990 жылғы Гонконгтың Джон Ву режиссерлік еткен әрекет фильмi.

"Оқ басқа" – Джон Ву жазған, өндірген, монтаждаған және режиссерлік еткен, Тони Лян, Джеки Чен, Уэйс Ли және Саймон Ям басты рөлдерде ойнаған 1990 жылғы Гонконгтың әрекет фильмі. Фильмде әрекет, соғыс, драма және қылмыс жанрларының элементтері бар.

Сюжет

1967 жылы Гонконгта Бен, Пол және Франк балалық шақтағы достары және топ мүшелері. Олар басқа топ мүшелерімен жиі ұрысып тұрады. Бен өзінің қыз досы Джейнмен ұзатылып, Франк қабылдауды төлеу үшін несие алады. Оған басқа топтың басшысы Ринго шабуыл жасайды, олар ақша үшін ұрысады. Тойдан кейін Бен мен Франк Рингоға кек алу үшін шабуыл жасайды, ал Франк оны өлтіреді. Олар Полмен кездесіп, полициядан қашу үшін Гонконгтан қашуға шешім қабылдайды. Олар Вьетнамға баруды шешеді, өйткені олар соғыс кезінде контрабанда ретінде ақша табуға болатындығын естіді. Бен, Пол және Фрэнк Гонконгтағы контрабандисттен контрабандалық тауарлар алады және оларды Леонг есімді вьетнамдық бандитке жеткізуге келіседі. Үш дос қайықпен Сайгонға жетеді, ал Вьетконгтың жанкешті бомбалаушысы Вьетнам Республикасы армиясының офицеріне шабуыл жасап, барлық тауарларын жояды. Олар бомбаға салуда күдікті ретінде тұтқындалып, шынайы бомбаға салушы табылғанға дейін соққыға ұшырайды және олардың көз алдында өлім жазасына кесіледі. Олар Льюкпен танысады, ол Леонгке жұмыс істейтін мердігер, ол Вьетнамнан Салимен бірге қашуды армандайды, Льюг түнгі клуб әншісін ұрлап алып, жезөкшелікке мәжбүрлейді. Төрт адам оны құтқаруға тырысады, бұл жоспар қатеге ұшырап, түнгі клубтағы атыспен аяқталады. Сөйлесу кезінде Пол Леоңның кеңсесінде алтын қорапты тауып алады. Олар түнгі клубтан қашып кетеді, бірақ Саллидің арқасына оқ түсіп, жараланды. Келесі күні таңертең бес жігіт өзен жағасында оларды алып кететін қайықты күтеді. Бен мен Фрэнк Салимен, ал Пол алтынмен айналысады. Қайық келген кезде оларға бандиттер мен ARVN шабуыл жасайды, ал Салли олар отырғанда қаза болады. Люк оның денесін өзенге құйғызады. Олар қашып бара жатқанда , кеме бұзылып қалады. Үш дос Полдың алтынға деген қызығушылығы туралы айтысады, ал Бен мен Франк оған достық аяқталғанын айтады. Қайық бандиттердің шабуылына ұшырап, суға батып кетеді. Люк, Бен және Фрэнк қашып кетеді, бірақ Пол алтын үшін қайта оралады, Бен мен Фрэнк оны және алтынды құтқара алмастан бұрын, ол суға батып қалады. Бен, Пол және Франк Вьетконг әскерімен тұтқындалып, концлагерге әкелінеді. Вьетконгтар алтынды алып, Леоңның Солтүстік Вьетнамға сататын құпия құжаттарын табады. Үш досты қатыгездікпен тергеді, ал Пол басқаларды құтқару үшін ЦРУ-да жұмыс істейтінін айтады. Фрэнк басқа тұтқындарды өлтіруге мәжбүр болады, бұл оны мазалайды, бірақ Бен оған қосылуды сұрайды. Фрэнкті өлтіруді тапсырғанда ол ұстап алғандарға қарсы шығады және олар Люк бастаған американдықтардың тобының көмегімен қашып кетеді. Пауыл да Вьетконгтан қашып, алтынды далаға алып кетеді. Жараланған Франк оның соңынан еріп, көмек сұрап жалбарынады. Олар Вьетконгтан жасырынып, Пол Фрэнкті тыныш болуға шақырады, бірақ ол ауырсынудан және қорқыныштан айқайлауды жалғастырады, ақырында Пол оны үндету үшін басының артқы жағына атып өлтіреді. Люк Фрэнктің қасына жүгіріп барып, оны тірідей тауып, тікұшаққа отырғызады. Бен Паулды қуып жетеді, ол бейбіт өзендік ауылға жетіп, қайықты ұрлап, ауыл тұрғындарын өлтіреді. Бен мұны көріп, балаларды құтқару үшін Паулды өлтіріп, қашып кетеді. Бенді бірнеше монахтар құтқарады, ақырында ол Сайгонға оралады, онда қатты қираған Люк оған Франк әлі де тірі екенін, бірақ бас жарақаттан кейін оны өзгерткенін айтады; ол қазір героинге тәуелді және мердігер ретінде жұмыс істейді. Люк Бенді өзіне алып барады, қысқаша айтысқаннан кейін Бен Фрэнкті азаптан арылту үшін атып өлтіреді. Бен Гонконгқа оралып, бала туып алған Джейнмен қайта қосылады. Сол кезде Пол табысты кәсіпкерге айналды. Бен оған Франктың бас сүйегін көрсетіп, оған болған оқиға үшін кінәлайды. Пол бұған немқұрайды қарап, Бенді үйден шығарып жібереді. Кейін Бен Пауылға көшеде шабуыл жасайды және олар машинамен қууға түседі. Олар бала кезінен бірге ойнаған теңіз жағасында кездеседі. Олар өздерінің көліктерін апатқа ұшыратып, күресуді жалғастырады: Пауыл ақырында өлтіріледі, ал Бен оқиға орныннан кетіп қалады.

Жазу

"Бұлт ин гейд" бастапқыда "А Better Tomorrow" фильмінің преквелі ретінде жоспарланған еді, бірақ Ву мен продюсер Цуи Харк арасындағы келіспеушілік бұл жоспардың орындалуына кедері келтірді. Ву сценарийді қазіргі түріне келтіріп өңдеді, ал Цуи өзінің "А Better Tomorrow III: Сайгондағы махаббат және өлім" атты преквелін жасады. Цуймен серіктестігінен айырылғаннан кейін Ву фильмдеріне қаржы табуда қиындықтарға тап болды. Әңгімелерге сүйенсек, Цуй (Гонконг киносының ең ықпалды тұлғаларының бірі) Вумен жұмыс істеудің қиын екенін айтқан, бұл оның киноиндустрияда нақты қара тізімге енуіне себеп болды. Қай жағдайда болса да, Ву фильмнің шығындарының басым бөлігін жеке қаржысынан төледі. Ву сценарийдің көп бөлігін қайта жазып, 1989 жылы Бейжіңдегі Тяньаньмэнь алаңындағы оқиғаға қатысты өз пікірін қосты. Ву бұл жобаны өзінің "Apocalypse Now" фильмімен теңестірді, себебі ол да осы фильм сияқты оны шаршатып, күшін кетірді, дәл сол сияқты Франсис Форд Копполаға әсер еткен еді. Фильмнің құны шамамен 3,5 миллион АҚШ долларын құрады, сол кезде Гонконгтағы фильмдер үшін бұл ең жоғары бюджет болатын. Вудың бұрынғы "Қойғыш" фильмі сияқты, бұл фильм де Гонконгта үлкен сұранысқа ие болмады, себебі көрермендер тәртіпсіздік сахналарында Тяньаньмэнь алаңына жасалған сілтемелерді ұнатуға аспады. Ву оқ жарылған оқиғаға қатты қайғырды және адамдардың сезімдерін жаралағаны үшін өкінді, бірақ сонымен бірге қытай халқы осыған қарсы тұрып, одан жасырынуға тиіс деп ойлады.

Түсірілім

Вьетнамның сыртқы түсірілімдері Таиландта, ал ішкі түсірілімдері Гонконгтағы Cinema City студиясында жүзеге асырылды. Таиландтағы түнгі клубтағы атысты түсірудің өте қымбат екені анықталды. Лагерьге жасалған шабуылда қолданылған тікұшақ кадрлары Вьетнам соғысынан алынған архивтік кадрлармен және тағы бір вьетнамдық фильмнен алынған көріністердің қосындысы болды. Көтеріліс сахналарын түсіру кезінде, түсірілім алаңындағы жағдай осыншалықты шатасқандықтан Джон Ву қорқып, бірнеше кадрға кіріп кетті. Бір рет тіпті жарылысқа түсіп, басына ауыр жарақат алды. Саймон Ям тұтқын лагері сахнасында бетін күйдіріп алды.

Өңдеу

Вудың фильмнің түпнұсқа нұсқасы үш сағаттан асып кетті. «Алтын ханшайым» Вудан фильмді коммерциялық сұранысқа сай ұзақтыққа дейін қысқартуды талап етті, соның салдарынан түпнұсқа кинотеатрлық нұсқасы Вудың соңғы монтаждан көп өзгертілді. Осының нәтижесінде фильмнің көптеген әртүрлі монтаждар нұсқалары бар. Қазіргі кезде қолжетімді ең ұзақ нұсқасы – Joy Sales шығарған 2 дискілік жинақ, оның ұзақтығы 135 минут. Ал 136 минуттық ұзақ нұсқа бір фестивальде көрсетіліп, содан кейін пираттық VHS кассетте шығарылды.

Кассалық жинақ

Гонконгта фильм 8 545 123 HK$ жинады, бұл оның жоғары бюджеті ескерілгенде сәтсіздікке ұшырады. Джон Ву Джефф Янның «Бір кезде Қытайда» кітабында Цуй Харкның «Жақсы ертең III: Сайгондағы махаббат пен өлім» фильмі «Басқа оқ тигенде» кассада озып кетпеу үшін асығыс түрде кинотеатрларға шығарылды делінген.

Сыни қабылдау

Джон Чарльз өзінің "Гонконг кинографиясы: 1977–1999" кітабында фильмге он балдық шкала бойынша тоғыз балл берді, оны Джон Вудың "ең күшті эмоционалды фильм" деп атап, "шедеврге жақын" екенін айтты. Мақалада фильм "Елік аулаушы" фильмімен салыстырылып, оның ықпалы "көз жартылай" екені, бірақ аталған фильмнің алғашқы жарты сағатын жіберіп алсаңыз, маңызды ақпаратты жіберіп алмайсыз делінген. Сондай-ақ, Ромео Диаз бен Джеймс Вонгтың музыкасы "тамаша" деп бағаланды. 2014 жылы Time Out киносыншылар, режиссерлер, актерлер және каскадерлер арасында сауалнама жүргізіп, үздік әрекет фильмдерін анықтады. "Басқа оқ" бұл тізімде 93-орынды иеленді.

DVD-нің шығарылуы

2004 жылдың 5 шілдесінде Гонконг Легендтер компаниясы Ұлыбританияда 2-ші аймақта екі дискілік платиналық басылымда DVD шығарды. Бір жыл өткен соң, 2005 жылдың 5 қыркүйегінде «The John Woo Collection» DVD төрт дискілік жинақ ретінде жарық көрді, оның құрамында Чоу Юнфаттың екі фильмі бар: «The Killer» және «Once a Thief». Үш фильмнің де режиссері Джон Ву. Кейбір фестивальдарда 136 минуттық режиссерлік нұсқасы көрсетілді. Ол заңсыз көшірме VHS таспасында таратылды. DVD-де шығарылған тағы бір 135 минуттық нұсқасы заңды түрде сатылды. Оны Joy Sales компаниясы таратады; бұл дискіде театрлық нұсқасын, балама аяқтамасы бар нұсқасын және фестивальдік нұсқасын тамашалауға болады, бірақ жойылған көріністер көк түспен боялған (мүмкін, фильмнің химиялық құрамының салдарынан) және кадрлардың секіруі байқалады (фильмді сақтау режиссердің өзі кеш жасаған).