Кіріспе

Вильо Росвалл және Янне Вутилайнен – Канаданың Онтарио штатының Тундэр-Бэй қаласынан шыққан фин-канадтық кәсіподақ жетекшілері, Канаданың Ағаш өңдеушілер Өнеркәсіптік Одағының мүшелері. Олар 1929 жылғы 18 қарашада жағдайы түсініксізденіп жоғалып, кейін денелері табылған. Екеуі де Сарымсақ көліне жақын орналасқан ормандық лагерге, Тундэр-Бэйдің батысындағы Шабаква және Шебандуанда күшіне жете бастаған үлкен ереуілге қолдау көрсетуге ниетті орман жұмысшыларын ұйымдастыру үшін бара жатқан.

Мәйіттерді табу және жерлеу

Росвалл мен Вутилайненнің денелерін келесі көктемде Ате Питканенді қоса алғандағы кәсіби одақтың іздеу тобы Пияз көлінен тапты. 1930 жылғы 28 сәуірде өткен ер адамдардың жерлеу рәсімі Тундер-Бэй тарихындағы ең ірі шара болды. Оқиғаның аңызға айналуына орай, жерлеу процессиясы Риверсайд зиратына қарай бет алғанда күн тұтылуы аспанды қараңғытты. Жерлеу шаралары жергілікті тұрғындар үшін Ұлы депрессияның символдық бастауы деп есептелді.

Өлім себебі

Өлімнің ресми себебі жазатайым суға бату деп танылды; алайда, Тундер-Бэйдегі фин қауымы екеуін буш-лагерь бастығының жалдаған қарақшылары өлтірді деген күдікке келді. Екеуінің өлімге жеткенге дейін күрескендігінің белгілері, сондай-ақ екі тәжірибелі буш жұмысшысының шалшық суда суға батқандығы туралы күмәнді мәселе, оқиғада кінәлі амалдар болды деген сезімді күшейтті. Бұған қоса, қауымның кейбір мүшелері жалдамалы қарақшылардың Финляндияда екенін, олардың өлтіруден кейін сол жаққа жіберілгенін білгендерін айтты.

Мұра

Росвалл мен Вуттилайненнің ісі әлі де даулы мәселе болып қалып отыр. Онтарио провинциясы Росвалл мен Вуттилайненнің Онтарио мұрасындағы рөлін еске алу үшін тарихи тақта орнатты. Еске алу тақтасы екі адамның құрметіне Centennial Park-та орнатылды, онда шағын орман шаруашылығы мұражайы бар және денелері табынған Пияз көлінен ағып шығатын Current өзенінің бойында, шамамен 20 шақырым төменде орналасқан. Тақтада мына жазу бар:

1929 жылдың 18 қарашасында фин-канадтықтар Вильо Росвалл мен Янне Вуттилайнен Порт-Артур аймағынан бұл жерден 20 шақырым жоғарыдағы Пияз көліне ереуілге қатысу үшін жұмысшыларды жинауға кетті. Олардың денелері келесі көктемде Пияз көлінен табылды. Жергілікті кәсіподақ өкілдері мен көптеген фин-канадтықтар қылмыс болуі мүмкін деген күдікке іштенді, бірақ сот сарапшылары өлімді жазатайым оқиға деп шешті. 1930 жылдың 28 сәуірінде өткен екі адамның қосылуы Порт-Артурдағы ең ірі қосылу ретінде есте қалады. Мыңдаған аза тұрушылар Риверсайд зиратына қарай шеру жасағанда, күннің тұтылуы аспанды қараңғытты. Росвалл мен Вуттилайненнің өліміне байланысты құпия әлі де сақталып келеді, оларды ұйымдасқан еңбек қозғалысының шейіттері ретінде есте сақтайды. Бұл оқиға канадалықтардың санасына терең сіңгендіктен, Росвалл мен Вуттилайненнің ісі ғалымдардың, кәсіподақ өкілдерінің және жазушылардың қызығушылығын оятып, олардың зерттеулеріне түрткіс берді. Мысалы, Майкл Ондаатьедің 1987 жылғы «Арыстанның терісі» романы Росвалл мен Вуттилайненнің қанына батқан өлтірілуінің көркемдік бейнесін береді.