Кіріспе

Гитлердің "Күресі" риторикасы – Кеннет Берк 1939 жылы жазған ықпалды эссе, ол Адольф Гитлердің Германияда билікке келуіне риторикалық талдау жасады. Берктің талдауының көп бөлігі Гитлердің "Менің күресім" ("Mein Kampf") атты еңбегіне арналған. Берк (1939 ж., 1941 ж. және 1981 ж. қайта басылған) Гитлердің риторикасына тән төрт тропты анықтады: туа біткен қадір-қасиет, проекция механизмі, символдық жаңару және коммерциялық қолдану. "Көндіру" эссесінде тағы бірнеше троптар талқыланады (Бёрк: 1969).

Ортақ жау

Бір троп – ортақ жау идеясы. Жақсылық пен әдемілікті жоятын, ешқандай санасыз ниеті жоқ жау болмаса, барлық мемлекеттер жұмыссыздық және кедейлік сияқты экономикалық және әлеуметтік мәселелермен күреседі. Ортақ жау идеясы – адамдардың бірігуі керек жамандықтың символы, және ол барлық жамандықтарды ортақ риторикалық жаумен байланыстыра отырып, халықты саяси тұрғыдан қолайсыз мәселелерден алаңдатады. Бёрктің сөзінше, бұл қарама-қарсылық тудырады. Біз жеке тұлғалар ретінде дүниеге келеміз және сынып немесе басқа да критерийлер бойынша бөлінеміз, сондықтан өзімен сәйкес келу – бұл бөлінудің орнын толтыру болып табылады. (Бёрк, 1969, 22 б.) Ол адамның топқа жатамын деген қажеттілігін, бізбен бірлесуге немесе, одан да маңыздысы, бізді көндіруге қызығушылық танытқандар үшін мол ресурс ретінде қарастырады. Әлеуметтік бірлікке қол жеткізу үшін антитеза қарапайым теңгерімді мәлімдеме жасайды: «Біз мұны істейміз», бірақ «Олар соны істейді». Бұл симметрия біріккен қарама-қарсылықтардың бейнесін жасайды, соның салдарынан екіншісі кемсітіліп, ал біріншісі тек «осыны» істеу арқылы бірігуге шақырылады. Алғашқыда жау – жергілікті саясаткерлер немесе кейіпкердің іс-әрекетін сынаған басқа да дауыстар болуы мүмкін. Содан кейін барлық қарсы дауыстар бірлікке қарсы болып көрінеді: біріккен дауыс болмаса, сыртқы жаулар үстемдік табады. Егер ұлт соғысқа шықса, фашизм қоғамдағы барлық адамдардың және қоғамның барлық аспектілерінің соғыс күш-жігеріне және машинасына қатысуын талап етеді, сондықтан қоғам жетекшінің басшылығымен бір организм ретінде күреседі.

Географиялық іске асырылуы

Барлық жол Римге апарады. Ежелгі Римде бұл әдеби және нақты мағынада да шындық болатын. Барлық жолдар Рим империясының астанасынан таратылды, ал барлық салық және билік императорларға қарыз болды. Бұл – когнитивтік карталаудың бір түрі, ол шабыттандыратын идеологияны және күшті басшылықты нақты бір орынмен байланыстырады. Сондықтан Гитлер Мюнхенді барлық жолдар соған бағытталған орын ретінде насияттады, география фашизм идеологиясын іске асырды.

Біртұтас дауыс

Біріктіру туралы сөздер біртұтас дауысты қажет етеді: бүкіл ұлт бір адамдай сөйлеуі тиіс. Міне, авторитарлық идеалдың мәні осында, және ол тоталитарлық бірпартиалық мемлекетке алып келеді.

Проекция құрылғылары

Проекциялық құрылғылар – бұл жалпы жаудың бастапқыда бұлыңғыр қауіп-қатерлерін жеке тұлғаға бағыттап, кінәні таңу тактикасы. Әлеуметтік деңгейде, жұмыссыздық және сауданың нашар өркендеуі сияқты ішкі мәселелер тікелей "басқалардың" әрекеттеріне байланысты айтылады. Қарапайымдастыру – сыншыл ойлау қабілеті төмен халықпен жұмыс істеу үшін өте тиімді риторикалық тәсіл, риториктерге өздерінің сөз өнері арқылы билікке жол ашады және жақсы коммуникация жасай алмайтын сарапшылардың білімін жиі басып кетеді. Осы орайда, Берк (1941) Гитлердің априорлық аргументацияны қолдануын көрсеткен, онда жеке тәжірибелер оның әлеуметтік талдауының дәлелі ретінде ұсынылған.

Туғаннан-ақ бар қадір-қасиеті

Ұлттық идеалды, архетипті немесе азаматтардың бір класын өлшем таяғы ретінде анықтау қалыпты жағдай. Осы өлшем арқылы басқа барлық адамдар бағаланады. Архетип – батырлық, құрметтілік және қадір-қасиетті болуы керек, көпшіліктің мақтандығына көз жеткізуге мүмкіндік беруі тиіс, ал қалғандары адам төмен саналады және оларды этникалық, діни немесе саяси белгілері бойынша оңай ажыратуға болады. Бұл риториканың тиімді болуы үшін, ол әрқашан қолданыстағы көңіл көшірулерге сүйенуі керек. Гитлер «das Volk», арий тегінің төменгі расалардан ("әсіресе, яһудилер мен қара нәсілділерден") жоғарылығы арқылы жоғарылық пен төмендіктің Манихейлік қарама-қайшылығын ұсынды.

Символды қайта тууы

Винк және басқалар символдық қайта туу риторикасын халықтың жаңа утопиялық қоғамға ұмтылуына жол ашатын нәрсе деп санайды. Күнәлі жау жойылғанда, қайта туу болады. Жоюдың моральдық тұрғыдан жағымсыз әрекеті, барлық идеалдар іске асырылатын символдық қайта туудың позитивті мақсатымен ақталады. Мұндай нәрсе өмір бойы бір рет ғана орын алады.

Коммерциялық пайдалану

Тағы бір стереотип – коммерциялық қолдану, ол экономикалық проблемаларды экономикалық емес тұрғыдан түсіндіріп, бәсекелестік жойылған жағдайда ең көп пайда көретін топқа ұнайтын түсінік береді. Осылайша, Берк (1941) Гитлердің Германияның экономикалық қиындықтарын "еврей" қарыз берушілерге байланыстырғанын айтады, олар алынса, "арий" қаржы бақылауға көшер дейді.