Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Papaveraceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы.
Genus of flowering plants in the poppy family Papaveraceae
Sanguinaria canadensis, қантамыр, Солтүстік Американың шығысында өсетін көпжылдық, шөптесін гүлді өсімдік. Бұл Sanguinaria туысының жалғыз түрі, папавралар тұқымдасына кіреді және Шығыс Азияның Eomecon туысына ең жақын. Sanguinaria canadensis кейде Канада пакуны, қаншөп, қызыл түбір, қызыл пакун және қара паста деп те аталады. Сангинариядан алынған экстракттардан жасалған өнімдер, мысалы қара май, эскаротикалық қасиеттері бар және қанағаттандырылмайтын жараларға себеп болуы мүмкін. Жапырақтары мен гүлдері қызғылт түсті тамырсабақтан шығады, оның шырыны ашық қызғылт-сарыдан қызылға дейін болады. Шырынның түсі Sanguinaria туысының латынша атауына – sanguinarius ("қанды") байланысты. Тамырсабақтар жыл сайын ұзарады және колониялар құрап, бұтақталады. Өсімдіктер көктемнің басында жапырақтары жайылмай тұрып гүлдей бастайды. Гүлдегеннен кейін жапырақтары толыққанды ашылады. Өсімдіктер жаздың ортасынан соңына қарай, басқа көктемгі эфемерлі өсімдіктерге қарағанда кешірек ұйқыға кетеді. Гүлдері аймақ пен климатқа байланысты наурыздан мамыр айына дейін гүлдейді. Оларда 8–12 нәзік ақ жапырақ, көптеген сары тоқпан және гүлдері ашылғаннан кейін түсіп қалатын жапырақтардың астында екі тостағанша жапырақшасы болады. Әр гүл сабағы жерден шыққанда жапырақпен қамтылады. Гүлдер күн сәулесінде ашылып, түнде жабылады. Оларды ұсақ аралар мен шыбындар тозаңдатады. Тұқымдар ұзын, жасыл қабықшаларда жетіледі және жапырақтары ұйықтамай тұрып піседі. Тұқымдары піскенде дөңгелек, қарадан қызылға дейін, қызғылт-қызыл түсті болады және құмырсқалар жейтін ақ элайосомалары бар. Латынша canadensis сөзі "Канаданы" білдіреді. Ащы және уытты жапырақтары мен тамырсабақтарын сүтқоректі жануарлар көбінесе жемейді.
Sanguinaria canadensis, bloodroot, is a perennial, herbaceous flowering plant native to eastern North America. It is the only species in the genus Sanguinaria, included in the poppy family Papaveraceae, and is most closely related to Eomecon of eastern Asia. Sanguinaria canadensis is sometimes known as Canada puccoon, bloodwort, redroot, red puccoon, and black paste. Products made from sanguinaria extracts, such as black salve, are escharotic and can cause permanent disfiguring scarring. The leaves and flowers sprout from a reddish rhizome with bright orange to red sap. The color of the sap is the reason for the genus name Sanguinaria, from Latin sanguinarius "bloody". The rhizomes grow longer each year, and branch to form colonies. Plants start to bloom before the foliage unfolds in early spring. After blooming, the leaves unfurl to their full size. Plants go dormant in mid to late summer, later than some other spring ephemerals. The flowers bloom from March to May depending on the region and climate. They have 8–12 delicate white petals, many yellow stamens, and two sepals below the petals, which fall off after the flowers open. Each flower stem is clasped by a leaf as it emerges from the ground. The flowers open when they are in sunlight and close at night. They are pollinated by small bees and flies. Seeds develop in green pods long, and ripen before the foliage goes dormant. The seeds are round and black to orange red when ripe, and have white elaiosomes, which are eaten by ants. The Latin specific epithet canadensis means of Canada. The bitter and toxic leaves and rhizomes are not often eaten by mammalian herbivores.
Фитохимиялық заттар
Сангинария түбі изохинолин алкалоидтарына, негізінен сангинарин мен хелеритринге бай. Қан тамырларынан алынған майлар, әсіресе қара май, ісіктерді жоймайды. Көзге көрінетін ісіктік тіндер күйдірілгеннен кейін микроскопиялық ісік қалдықтары қалуы мүмкін, және жағдайлар бойынша ісік қайта пайда болуы және/немесе метастаздануы мүмкін екені көрсетілген. Ішке қабылдау ұсынылмайды. Қан тамырлары тұнбасының артық дозасы құсу мен есінен айырылуға себеп болуы мүмкін. Papaveraceae және Ranunculaceae тұқымдастарының көптеген түрлері, сондай-ақ Colchicum туысы (Colchicaceae отбасы) және Chondrodendron туысы (Menispermaceae отбасы) өсімдіктері де осындай бензилизохинолин алкалоидтарын шығарады. Өсімдік генетиктері осы өндіріс үшін қажетті ферменттерді кодтайтын гендерді анықтап, тізбектеп шығарды. Аталған ферменттердің бірі – N метилкоклаурин 3' монооксигеназа, ол (S) N метилкоклауриннен (S) 3' гидрокси N метилкоклаурин және мендококлаурин шығарады.
Sanguinaria root is rich in isoquinoline alkaloids, mainly sanguinarine and chelerythrine. Salves, most notably black salve, derived from bloodroot do not remove tumors. Microscopic tumor deposits may remain after visible tumor tissue is burned away, and case reports have shown that in such instances tumor has recurred and/or metastasized. Internal use is not recommended. An overdose of bloodroot extract can cause vomiting and loss of consciousness. A number of species in the Papaveraceae and Ranunculaceae, as well as plants in the genus Colchicum (family Colchicaceae) and genus Chondrodendron (family Menispermaceae), also produce such benzylisoquinoline alkaloids. Plant geneticists have identified and sequenced genes which encode the enzymes required for this production. One enzyme involved is N methylcoclaurine 3' monooxygenase, which produces (S) 3' hydroxy N methylcoclaurine and mendococlaurine from (S) N methylcoclaurine.
Дәстүрлі медицина
Солтүстік Американың жергілікті халықтары қантамырды емдік қасиеттері үшін, құсуты қоздыру, тыныс алуға көмектесу және басқа да емдеулер үшін тарихи түрде қолданған.
Bloodroot was used historically by Native Americans for curative properties as an emetic, respiratory aid, and other treatments.
Тамақ қоспалары мен ескертулер
Қан тамыр экстракттері кейбір диеталық қосымша компаниялары тарапынан ракқа ем немесе дертімдік ретінде де насихатталған. Қан тамыр құрамындағы өнімдерді ауызға қабылдау ауыз қуысы лейкоплакиясының пайда болуымен күшті байланысты, бұл ракқа дейінгі жағдай және ауыз рагына айналуы мүмкін, бірақ бір шолу осы тұжырымды жоққа шығарды. Қан тамырдан жасалған Viadent тіс өнімі, оның рак тудыруы мүмкін деген алаңдауларға байланысты Солтүстік Америка нарығынан алынып тасталды. Өсімдіктің бетін, әсіресе тамырларын зақымдағанда, бояу ретінде қолдануға болатын қызыл түсті шырын шығады.
Bloodroot extracts have also been promoted by some dietary supplement companies as a treatment or cure for cancer, Oral use of products containing bloodroot are strongly associated with the development of oral leukoplakia, which is a premalignant lesion that may develop into oral cancer, although one review disputed this finding. Viadent, a dental product containing bloodroot, was withdrawn from the North American market due to concerns about its potential to cause cancer. A break in the surface of the plant, especially the roots, reveals a reddish sap which can be used as a dye.