Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрлері: Kalmia latifolia, тау лавры, калико бұтасы.
Species of plant
Kalmia latifolia, the mountain laurel, calico bush,
Сипаттама
Кальмия латифолия - мәңгі жасыл, биік өсетін бұта. Жапырақтары 3–12 см ұзындықта, 1–4 см енінде болады. Гүлдері алтыбұрышты, кейде бесбұрышты сияқты көрінеді, ашық қызғылттан ақ түске дейін болып, шоғырларға жиналған. Қызыл, қызғылт және қоңыр түстерге ие бірнеше сорттары бар. Мамыр және маусым айларында гүлдейді. Өсімдіктің барлық бөліктері у. Тамырлары жіп тәрізді және тығыз өрілген.
Kalmia latifolia is an evergreen shrub growing tall. The leaves are 3–12 cm long and 1–4 cm wide. The flowers are hexagonal, sometimes appearing to be pentagonal, ranging from light pink to white, and occur in clusters. There are several named cultivars that have darker shades of pink, red and maroon. It blooms in May and June. All parts of the plant are poisonous. The roots are fibrous and matted.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл өсімдік табиғатта таудың жарлы беткейлерінде және таулы орман аймақтарында кездеседі. Ол қышқыл топырақта жақсы өседі, топырақтың pH деңгейі 4,5-тен 5,5-ке дейін болуын қалайды. Өсімдік көбінесе үлкен, тығыз бұталармен өседі, орман төселінің кең аумақтарын жабады. Аппалачи тауларында ол ағашқа айналуы мүмкін, бірақ солтүстікке қарай бұта болып өседі. Төменгі, ылғалды жерлерде тығыз өседі, ал құрғақ жоталарда сирек кездеседі. Аппалачи тауларының оңтүстігінде лавр бұталары "лавр тозақтары" деп аталады, себебі олардың ішінде өту өте қиын.
The plant is naturally found on rocky slopes and mountainous forest areas. It thrives in acid soil, preferring a soil pH in the 4.5 to 5.5 range. The plant often grows in large thickets, covering great areas of forest floor. In the Appalachians, it can become a tree but is a shrub farther north. In low, wet areas it grows densely, but in dry uplands has a more sparse form. In the southern Appalachians, laurel thickets are referred to as "laurel hells" because it is nearly impossible to pass through one.
Экология
Kalmia latifolia тозаңдаушы өсімдік ретінде белгіленді, көбелектер мен колибрилерді тартады және оларға қолдау көрсетеді. Оның тозаңын таратудың ерекше тәсілімен де ерекшеленеді. Гүл өскен сайын, оның аталық жіпшелері иіліп, керілуге түседі. Құбылысқа ұшыраған жәндік гүлге қонғанда, керілу босап, тозаңды күшпен жәндікке шашады. Тәжірибелер көрсеткендей, гүл тозаңын 15 см-ге дейін лақтыра алады. Физик Лайман Дж. Бриггс 1950 жылдары Ұлттық Стандарттар бюросынан зейнетке шыққаннан кейін осы құбылысқа қызығып, оны түсіндіру үшін бірқатар тәжірибелер жүргізді.
Kalmia latifolia has been marked as a pollinator plant, supporting and attracting butterflies and hummingbirds. It is also notable for its unusual method of dispensing its pollen. As the flower grows, the filaments of its stamens are bent and brought into tension. When an insect lands on the flower, the tension is released, catapulting the pollen forcefully onto the insect. Experiments have shown the flower capable of flinging its pollen up to 15 cm. Physicist Lyman J. Briggs became fascinated with this phenomenon in the 1950s after his retirement from the National Bureau of Standards and conducted a series of experiments in order to explain it.
Этимология
Кальмия латифолияны жиделі бұта немесе қасық ағашы деп те атайды (себебі жергілікті американдықтар одан қасықтар жасаған). Бұл өсімдік алғаш рет 1624 жылы Америкада тіркелген, бірақ ол финляндиялық саяхатшы және ботаник Пехр Кальмның (1716–1779) есімімен аталады, ол Линнейге үлгілер жіберген. Латынша latifolia дегені "кең жапырақты" деген мағынаны білдіреді, ал оның туыс түрі Kalmia angustifolia "тар жапырақты" дегенді білдіреді. "Тау лавры" деген атына қарамастан, Kalmia latifolia нағыз лаврлар отбасысымен, яғни Lauraceae тұқымдасымен тығыз байланысты емес.
Kalmia latifolia is also known as ivybush or spoonwood (because Native Americans used to make their spoons out of it). The plant was first recorded in America in 1624, but it was named after the Finnish explorer and botanist Pehr Kalm (1716–1779), who sent samples to Linnaeus. The Latin specific epithet latifolia means "with broad leaves" – as opposed to its sister species Kalmia angustifolia, "with narrow leaves". Despite the name "mountain laurel", Kalmia latifolia is not closely related to the true laurels of the family Lauraceae.
Ағаш
Тау лаврінің ағашы ауыр, мықты, бірақ сынғыш, тығыз және түзу талшықты болады. Ол жеткілікті мөлшерде өспегендіктен, коммерциялық егіс ретінде пайдаланылмаған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде импортталған бұта бұталарын алу мүмкін болмағандықтан, түтік сақиналарын жасау үшін тамырдың ісігі қолданылды. Оны қол тіреулерге немесе қоршау рельстеріне пайдалануға болады.
The wood of the mountain laurel is heavy and strong but brittle, with a close, straight grain. It has never been a viable commercial crop as it does not grow large enough, Root burls were used for pipe bowls in place of imported briar burls unattainable during World War II. It can be used for handrails or guard rails.
Уыттылық
Тау лавровы жылқы, ешкі, ірі қара, бұғы, маймыл және адамдарға, сондай-ақ арбутинге зиянды. Өсімдіктің жасыл жапырақтары, гүлдері, бұтақтары мен тозаңының барлығы уытты. Симптомдары: тыныс алудың бұзылуы немесе қиындығы, анорексия, жиі жұту, көп мөлшерде сілекей шығу, көз бен мұрыннан жас шығу, жүрек ауруы, дененің координациясының жоғалтуы, депрессия, құсу, жиі дәрет тарту, әлсіздік, құрысулар. Сонымен қатар, олар ревматизмге қарсы күресу үшін он-он екі жапырақтың тікенекті жиектерін теріге ысырады, жараларды емдеу үшін жапырақтарды уқалайды, «құтылу үшін» жапырақтан жасалған тұндырманы қолданады, жарақаттарға жағу үшін мазь жасайды, футболшылардың терісіне бұлшық еттердің қырысуын болдырмау үшін жапырақ шырынын жағады және жапырақтан жасалған майды жараларды жазу үшін пайдаланады. Олар ағашын ою үшін де қолданады.
Mountain laurel is poisonous to several animals, including horses, goats, cattle, deer, monkeys, and humans, and arbutin. The green parts of the plant, flowers, twigs, and pollen are all toxic, Symptoms include irregular or difficulty breathing, anorexia, repeated swallowing, profuse salivation, watering of the eyes and nose, cardiac distress, incoordination, depression, vomiting, frequent defecation, weakness, convulsions, They also rub the bristly edges of ten to twelve leaves over the skin for rheumatism, crush the leaves to rub brier scratches, use an infusion as a wash "to get rid of pests", use a compound as a liniment, rub leaf ooze into the scratched skin of ball players to prevent cramps, and use a leaf salve for healing. They also use the wood for carving.