Кіріспе

Морис Равелдің композициясы. "Pavane pour une infante défunte" ("Өлі ханшайымға арналған павана") – француз композиторы Морис Равелдің 1899 жылы Габриэль Форенің басшылығымен Париж консерваториясында оқып жүрген кезінде жазған, жеке фортепианоға арналған шығармасы. Равел 1910 жылы екі флейта, гобой, екі кларнет (B тонында), екі фагот, екі валторна, арфа және скрипкалар тобын қолданып, оркестрлік нұсқасын жариялады.

Тарих

Равель бұл шығарманы «бұрынғы заманда испан сарайында билеген кішкентай ханшайымның паванын елесі» деп сипаттады. Бұл ежелгі миниатюра тарихтан белгілі бір ханшайымға құрмет көрсетуді мақсат етпейді, керісінше, Равельдің көптеген замандастарымен (әсіресе Дебюсси мен Альбенис) ортақ болған және оның «Rapsodie espagnole» және «Boléro» сияқты басқа шығармаларында да көрінетін испан әдет-ғұрыптары мен сезімталдықтарына деген ностальгиялық құштарлықты білдіреді. Равель «Паванды» өзінің меценаты, Полиньяк принцессасына арнады және шығарманы принцессаның үйінде бірнеше рет орындаған болуы мүмкін. Ол алғаш рет 1900 жылы Эжен Деметс басып шығарды, бірақ испан пианині Рикардо Виньес 1902 жылдың 5 сәуірінде алғаш рет орындағанға дейін көп назар аудармады. Шығарма тез арада танымал болды, бірақ Равель оны «формасы нашар» және Шабрие музыкасының ықпалында деп санады. Равель шығарманың өте баяу орындалуын қалаған, оның биографы Бенджамин Ивридің сөзіне сүйенсек, қазіргі заманғы кез келген орындаудан да баяу. Сынақшы Эмиль Вуиллермоз Равельдің шығарманы «айтуға келмейтіндей баяу» орындағанына наразылық білдірді. Дегенмен, композитор баяу орындаулардан әсер алмады. Шарль Оульмонттың орындауынан кейін Равель оған шығарманың «өлген ханшайым үшін паван» емес, «өлген паван үшін ханшайым» деп аталатынын еске салды. Композитор-дирижер Маноа Лейде Тедеско «Pavane pour une infante défunte» деген атау қалай пайда болғанын сұрағанда, Равель тартымды күлімсіреп: «Таңғалмаңыз, бұл атаудың шығармамен ешқандай қатысы жоқ. Мен жай ғана осы сөздердің дыбысын ұнаттым және оларды қостым, сондықтан бәрі де осылай» деді. Бірақ Равель сонымен қатар шығармада Диего Веласкестің суретіндегі инфанта билейтін паван бейнеленгенін айтты. Равель 1910 жылы «Паванның» оркестрлік нұсқасын жариялағанда, мелодияны мүйізге берді және нақты аспапты көрсетті: партитурада «2 Cors simples en sol» (G тонындағы екі қарапайым мүйіз) деп жазылған. «Паванның» алғашқы граммофондық жазбасы 1921 жылы Парижде жасалды. Равель өзі 1922 жылы фортепианода осы шығарманы жазды. (Оның орындауы шамамен бес минут қырық секундқа созылады.)

Танымалдық

2020 жылы ол Classic FM Hall of Fame-нің 25 жылдық жиынтығы бойынша 230-шы орынға ие болды.