Кіріспе
Француз композиторы және пианиноші (1866–1925) Эрик Альфред Лесли Сати (17 мамыр 1866, 1 шілде 1925), 1884 жылдан кейін өзінің есімін Эрик Сати деп жазған, француз композиторы және пианиноші. Ол француз әкесі мен британ анасының ұлы. Париж консерваториясында оқыған, бірақ ерекше көзге түспеген студент болғандықтан диплом алмаған. 1880-ші жылдары Париждің Монмартр ауданындағы кафе-кабареде пианист болып жұмыс істеді және шығармалар жаза бастады, көбінесе солист-пианиноға арналған, оның ішінде «Гимнопедиялар» мен «Гноссиендері» бар. Ол сондай-ақ Розенкрейцерлік сектаға музыка жазды, оған қысқа мерзімге қосылған. Бірнеше жыл аз шығарма жазғаннан кейін Сати Париждің екінші музыка академиясы – Schola Cantorum-ға жетілген студент ретінде түсті. Ондағы оқуы консерваториядағыдан сәтті болды. 1910 жылдан бастап ол өзінің конвенцияға бағынбауымен және өзгешелігімен танылған жас композиторлардың назарына ілікті. Олардың арасында «Les Six» тобы да болды. 1915 жылы Жан Коктомен болған кездесуі Серж Дягилев үшін «Парад» (1917) балетін жасауға әкелді, онда музыкасын Сати, декорациялары мен костюмдерін Пабло Пикассо, ал хореографиясын Леонид Массин жасады. Сатидің үлгісі француз композиторларының жаңа буынын Вагнерлік импрессионизмнен кейін қарапайым, лаконикалық стильге бағытталды. Оның өмірінде Морис Равел, Клод Дебюсси және Франсис Пуленк сияқты композиторларға әсер етті, сондай-ақ Джон Кейдж және Джон Адамс сияқты заманауи минималистік композиторларға да ықпал еткені белгілі. Оның гармониясы көбінесе аяқталмаған аккордтармен сипатталады, кейде ол «Гноссиендеріндегідей» такт сызықтарынсыз жазатын, ал мелодиялары көбінесе қарапайым және көне шіркеу музыкасына деген құмарлығын көрсетеді. Ол кейінгі шығармаларына абсурдты атаулар берді, мысалы «Veritables Preludes flasques (pour un chien)» («Нағыз жұмсақ прелюдиялар (итке арналған)», 1912), «Croquis et agaceries d'un gros bonhomme en bois» («Үлкен ағаш адамның эскиздері мен ашулары», 1913) және «Sonatine bureaucratique» («Бюрократиялық сонатина», 1917). Оның көптеген шығармалары қысқа, ал көпшілігі солист-пианиноға арналған. Ерекшеліктеріне оның «симфониялық драмасы» «Сократ» (1919) және «Меркурий» мен «Реляш» (1924) балеттері жатады. Сати ешқашан үйленбеген, ересек өмірінің көп бөлігін Монмартрда өткізді, ал 1898 жылдан өліміне дейін Париж маңындағы Аркуйльде тұрды. Ол жылдар бойы әртүрлі бейнелерді қабылдады, соның ішінде діни киім киген кезең, әрқашан бір түсті барқыт костюм киген кезең және соңғы бейнесінде аккуратты буржуазиялық костюм, цилиндр, қанатты жаға және қолшатырмен көзге түсті. Ол өмір бойы көп ішетін, 59 жасында бауыр циррозынан қайтыс болды.
Eric Alfred Leslie Satie (17 May 18661 July 1925), who signed his name Erik Satie after 1884, was a French composer and pianist. He was the son of a French father and a British mother. He studied at the Paris Conservatoire, but was an undistinguished student and obtained no diploma. In the 1880s he worked as a pianist in café cabaret in Montmartre, Paris, and began composing works, mostly for solo piano, such as his Gymnopédies and Gnossiennes. He also wrote music for a Rosicrucian sect to which he was briefly attached. After a spell in which he composed little, Satie entered Paris's second music academy, the Schola Cantorum, as a mature student. His studies there were more successful than those at the Conservatoire. From about 1910 he became the focus of successive groups of young composers attracted by his unconventionality and originality. Among them were the group known as Les Six. A meeting with Jean Cocteau in 1915 led to the creation of the ballet Parade (1917) for Serge Diaghilev, with music by Satie, sets and costumes by Pablo Picasso, and choreography by Léonide Massine. Satie's example guided a new generation of French composers away from post Wagnerian impressionism towards a sparer, terser style. Among those influenced by him during his lifetime were Maurice Ravel, Claude Debussy, and Francis Poulenc, and he is seen as an influence on more recent, minimalist composers such as John Cage and John Adams. His harmony is often characterised by unresolved chords, he sometimes dispensed with bar lines, as in his Gnossiennes, and his melodies are generally simple and often reflect his love of old church music. He gave some of his later works absurd titles, such as Veritables Preludes flasques (pour un chien) ("True Flabby Preludes (for a Dog)", 1912), Croquis et agaceries d'un gros bonhomme en bois ("Sketches and Exasperations of a Big Wooden Man", 1913) and Sonatine bureaucratique ("Bureaucratic Sonatina", 1917). Most of his works are brief, and the majority are for solo piano. Exceptions include his "symphonic drama" Socrate (1919) and two late ballets Mercure and Relâche (1924). Satie never married, and his home for most of his adult life was a single small room, first in Montmartre and, from 1898 to his death, in Arcueil, a suburb of Paris. He adopted various images over the years, including a period in quasi priestly dress, another in which he always wore identically coloured velvet suits, and is known for his last persona, in neat bourgeois costume, with bowler hat, wing collar, and umbrella. He was a lifelong heavy drinker, and died of cirrhosis of the liver at the age of 59.
Алғашқы жылдар
Сати 1866 жылғы 17 мамырда Нормандиядағы Хонфлер қаласында Альфред Сати мен оның әйелі Джейн Леслидің (қызметтес аты Антон) тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді. Джейн Сати шотланд тегінен шыққан ағылшын протестанты болды; Альфред Сати, кеме брокері, католик және англофобиялық көзқарастары бар еді. Бір жылдан кейін Сатилердің Ольга есімді қызы, ал 1869 жылы Конрад есімді екінші ұлы дүниеге келді. Балалар Англикан шіркеуінде крещениеден өтті. 1874 жылы ол Луи Нидермейердің бұрынғы шәкірті, жергілікті органшы Густав Винодан музыка сабақтарын ала бастады. Вино Сатидің ескі шіркеу музыкасына, әсіресе григориан әндеріне деген құмарлығын оятып, дамытты. 1878 жылы Сатидің әжесі қайтыс болды. Ол Альберт Лавиньяктан сольфегжио, ал Фредерик Шопеннің шәкірті болған Эмиль Декомбстен фортепиано сабақтарын алды. 1880 жылы Сати пианист ретінде алғашқы емтихандарын тапсырды: оны «талантты, бірақ жалтақ» деп сипаттады. Келесі жылы Декомбс оны «консерваториядағы ең жалтақ студент» деп атады. 1882 жылы ол жеткіліксіз өнер көрсеткені үшін консерваториядан қуылды. 1884 жылы Сати өзінің алғашқы белгілі композициясын жазды – Хонфлердегі демалысы кезінде жазылған фортепианоға арналған қысқа Allegro. Ол осы және келесі композицияларына «Эрик» деп қол қойды, бірақ 1906 жылға дейін басқа құжаттарда «Эрик» деп жазды. 1885 жылы ол консерваторияға қайта қабылданды, анасының бұрынғы мұғалімі Жорж Матиас басқаратын фортепиано класына. Ол үлкен прогресске жете алмады: Матиас оның ойнауын «маңызсыз және қиын» деп сипаттады, ал Сатидің өзі «құнды емес. Тек бір пьесаны үйренуге үш ай кетті. Жақсы нота оқи алмайды» деді. Сати дінге қызығушылық танытты. Ол көп уақытын Париждегі Нотр-Дам соборының витражды терезелерін тамашалауға және Ұлттық кітапханада сирек ортағасырлық қолжазбаларды зерттеуге арнады. Кейіннен оның досы Альфонс Алле оны «Эзотерик Сати» деп атады. Осы кезеңнен бастап григориан әндерінен және готикалық шіркеу архитектурасынан шабыттанған төрт фортепиано пьесасынан тұратын «Огивс» туындысы пайда болды. Консерваторияны тастауға ниеттенген Сати әскери қызметке ерікті түрде келіп, 1886 жылдың қараша айында 33-ші жаяу әскер полкіне қосылды. Бірақ ол әскердегі өмір консерваториядан да ұнамай, қыстың суық түнінде ашық ауада, жалаңаш кеудемен тұрып, қасақана жедел бронхитке шалдықты. Үш ай емделгеннен кейін ол әскерден босатылды.
Монмартр
1887 жылы 21 жасында Сати әкесінің үйінен 9-шы округтегі пәтерге көшіп барды. Осы уақытқа дейін ол романтик ақын Контамин де Латурмен берік достық қарым-қатынас орнатты, оның өлеңдерін ол өзінің алғашқы композицияларының кейбіреулеріне енгізді, оларды Сати ағасы жариялады. Оның өмірбаяуын жазған Роберт Орледжтің айтуынша, Сати "қатаң тәрбиеден босап, богемалық өмір салтын құлшыныспен қабылдады және қалада ұзын шашы бар, пальто мен цилиндр киген адам ретінде жаңа бейне жасады". Бұл Сатидің жылдар бойы ойлап тапқан кейіпкерлерінің алғашқысы болды. Осы кезеңдегі еңбектеріне үш гимнапедия (1888) және алғашқы гноссиандар (1889 және 1890) кіреді. Ол Chat Noir-де пианист және дирижер ретінде қарапайым өмір сүрді, содан кейін иесімен қақтығысып, жақын маңдағы Auberge du Clou-да екінші пианист болып жұмыс істеді. Ол жерде ол композицияға тәжірибелік тәсілмен туыстық сезіммен байланысқан Клод Дебюссимен жақын дос болды. Екеуі де богемиялық өмір салтын ұстанды, бірдей кафедегі қоғамның қызығын көріп, қаржылық қиындықтармен күресіп жүрді. Auberge du Clou-да Сати алғаш рет жарқын, өзін-өзі "Sâr" деп атаған Жозефин Пеладанмен кездесті, оның мистикалық сектасы, Ordre de la Rose Croix Catholique du Temple et du Graal, оны композитор болып тағайындады. Бұл оған тәжірибе жүргізуге мүмкіндік берді, ал Пеладанның сәнді Галерея Дюран Руэльдегі салондары Сатиге алғашқы рет көпшілік алдында өнер көрсетуге жол ашты. Көп жағдайда ақшасы жетіспеген Сати 9-шы округтегі пәтерінен Сакре-Керден алыс емес Корто көшесіне кішкентай бөлмеге көшіп барды. Монмартр төбесінің биіктігі соншалық, ол терезеден Бельгия шекарасына дейін көретінін айтты. 1892 жылдың ортасына қарай Сати өзінің композициялық жүйесіндегі алғашқы шығармаларын жазды (Fête donnée par des Chevaliers Normands en l'honneur d'une jeune demoiselle), рыцарлық эзотерикалық пьесаға қосымша музыка жазды (екі Préludes du Nazaréen), әйелдерге арналған аңыз жариялады (өзінің жоқ Le bâtard de Tristan, Вагнерианға қарсы операсының премьерасын жариялады) және Пеладаннан бөлініп, сол күзде Латурмен бірлесіп "Uspud" жобасын, "Christian Ballet" басталды. Ол музыкалық мекемеге қарсы шығып, Эрнест Жироның өлімінен бос қалған Академияның орындығына өзіндік үміткерлік танытты. 1893 және 1895 жылдар аралығында Сати, квази-қасиетті киім киіп, Eglise Métropolitaine d'Art de Jésus Conducteur-дің негізін қалаушы және жалғыз мүшесі болды. Ол "Аббатиал" аталатын Корто көшесінен өзінің көркемдік жауларына қарсы шабуылдар жасады. Олардың қарым-қатынасы кезінде Сати оның ақыл-ойын тыныштандыру үшін Danses gothiques шығармасын жазды, ал Валадон оның портретін салып, оған сыйлады. Бес айдан кейін ол үйден кетіп, оны қатты күйзеліске ұшыратты. Кейінірек ол "басы босқа толтырып, жүрегін қайғыға толтыратын мұңды жалғыздық сезімі" сезінгенін айтқан. Бұл оның өмірінің соңына дейін тұратын жері болды. Ешкімді қабылдамады, бірақ түбегейлі буржуазиялық бейнеге ие болды: өмірбаяушы Пьер Дэниел Темпльер былай деп жазады: "Оның шатыры мен шапағымен ол тыныш мектеп мұғаліміне ұқсады. Богемиялық болса да, ол өте абыройлы, тіпті салтанатты көрінді". Сати өзінің өмірін кабаре пианині ретінде тапты, ол пианино немесе пианино мен дауысқа арналған жүзден астам танымал музыка композицияларын бейімдеді, сонымен қатар өзінің кейбірін қосты. Олардың ішіндегі ең танымалдары болды Je te veux, Генри Пакоридің мәтіні; Tendrement, Винсент Гиспаның мәтіні; Poudre d'or, вальс; La Diva de l'Empire, Доминик Бонно / Нума Блестің мәтіні; Le Picadilly, шеру; Légende californienne, Contamine de Latour мәтіні (жоғалды, бірақ музыка кейіннен La belle excentrique-де қайта пайда болды); және басқалар. Кейінгі жылдары Сати өзінің барлық кабарелік музыкасын жаман және өзінің табиғатына қайшы деп санады. Осы кезеңнен ол өте маңызды деп санаған бірнеше композициялар ғана қалды: Jack in the Box, Жюль Депакиттің пантомиміне арналған музыка (Сати оны "клоуннери" деп атады); , "Лорд Шемино" (Латур) мәтініне қысқа комикалық опера; Le poisson rêveur (Ұйлы балық), Кеминоның жоғалған әңгімесін сүйемелдейтін фортепиано музыкасы және тағы бірнешеуі толық емес. Бұл кезде аз ғана ұсынылды, және ешқайсысы жарияланбады. Сатидің музыкалық көзқарасы 1902 жылы Дебюссидің "Пеллеас және Мелисанде" операсының премьерасын естігеннен кейін өзгерді. Ол бұл әнді "таң қалдырады" деп есептеп, өз музыкасын қайта бағалады. Институтты Винсент д'Инди басқарды, ол шығармашылық түпнұсқалықтан гөрі ортодоксалды техникаға баса назар аударды. Сати Альберт Руссельмен контрапунктті, d'Indy-мен композицияны оқыды және жас кезінде Консерваторияда болғаннан гөрі әлдеқайда салауатты және табысты студент болды. 1911 жылға дейін, ол орта жасқа келгенде ғана Сати музыкалық қоғамның назарына ілікті. Осы жылдың қаңтарында Морис Равель ерте Сати шығармаларын Société musicale indépendante қоғамының концертінде орындады, бұл Равель және басқалар консервативті Société nationale de musique-ге қарсы құрған көшбасшылық топ. Сати кенеттен "музыкалық революцияның алға басушысы және елшісі" ретінде көрінді; ол жас композиторлардың назарына ілікті. Дебюсси, гимнапедиялардың бірінші және үшінші бөлімдерін оркестрге түсіріп, оларды концертте орындады. Баспагер Демет Сатиден жаңа шығармалар сұрады, ол соңында кабаредегі жұмысын тастап, композицияға толыққанды берілді. 1914 жылғы "Sports et divertissements" сияқты шығармалар делюкс басылымдарда жарияланды. Баспасөз Сатидің музыкасы туралы жаза бастады, ал жетекші пианист Рикардо Виньес оның кейбір шығармаларын тұңғыш рет орындады. Бірінші болып "jeunes" – Равельмен байланыстылар, содан кейін алғашқыда "nouveaux jeunes" деп аталған, кейін Les Six деп аталған топқа, олардың ішінде Жорж Орик, Луи Дюрей, Артур Онеггер және Жермен Тайльферр кірді, кейіннен Фрэнсис Пуленк және Дариус Мийо кірді. Равельге, Орикке және Пуленкке қарсы шығуымен қатар, Сати 1917 жылы ескі досы Дебюссимен де қарым-қатынасын үзді, оның жаңа Сати шығармаларын бағаламауына ренжіді. Бұл үзіліс Дебюсси өмірінің соңғы айларына дейін жалғасты, ал ол келесі жылы қайтыс болғанда Сати оның қабіріне бармады. Оның шәкірттерінің бірнешесі оның наразылығынан құтылды, Мийо және Дезормьер оның өмірінің соңына дейін оның достары болып қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс концерттерді шектеді, бірақ Орледж соғыс жылдары Сатиге "екінші сәттілік мүмкіндік" әкелгенін айтады, өйткені Жан Кокто 1916 жылы Виньес пен Сатидің Trois morceaux орындайтынын естіген. Бұл 1917 жылы Сергей Дягилевтің Ballets Russes балеті Parade-ін тапсыруға әкелді, музыкасы Сатиге, декорациялары мен костюмдары Пабло Пикассоға, хореографиясы Леонд Массинге тиесілі болды. Бұл жазбалардың скандалды табысы болды, джаз ырғақтары және теріс машина, пароход сырнайы және дабыл сияқты аспаптарды қамтыды. Бұл Сатидің атын көпшілік алдында бекітті, содан кейін оның мансабы көбінесе театрға бағытталды, негізінен тапсырыс бойынша жазылған шығармаларға. және Dadaist 391-ден ағылшын тіліндегі Vanity Fair және The Transatlantic Review журналдарына дейінгі басқа да жариялымдар. Ол кейбір жариялымдарға анонимді түрде немесе псевдонимдермен үн қосқандықтан, ол қанша аталымға жазғанын анықтау қиын, бірақ Music and Musicians энциклопедиясы 25 аталымды тізімдейді.
1920 жылы Париждегі Salle Erard-та Сати музыкасының фестивалі өтті. 1924 жылы Массиннің хореографиясы және Пикассоның декорациялары бар Mercure және Relâche ("Жоққа шығарылды") балеттері премьерасындағы скандалдармен танымал болды. Ол ақшамен шеберлік таныта алмады. Өзінің ерте жылдары достарының жомарттығына көп көңіл бөлген ол, жақсы табыс тапқаннан кейін де жағдайы жақсармады.
Музыка
Оксфорд музыка сөздігіне сәйкес, Сатидің маңыздылығы "француз композиторларының жаңа буынын Вагнердің ықпалынан импрессионизмнен арылтып, жіңішке, эпиграммалық стильге бағыттауда" болды. Оның ең алғашқы шығармаларының арасында фортепианоға арналған үш Гимнопедия (1888) және Гноссиендер (1889 жылдан бастап) жинақтары бар. Олар сыншылар Роджер Николс пен Пол Гриффитс сипаттағандай, "таза қарапайымдық, монотонды қайталау және өте ерекше модальдық гармониялар" арқылы ежелгі әлемді еске түсіреді. Олардың қарапайымдылығы мен ерекшелігі Дебюссидің ықпалымен болған болуы мүмкін; сондай-ақ, Дебюссиге Сати әсер еткен болуы да мүмкін. Сати Пеладанның сектасының композиторы болған қысқа мерзімде ұқсас тартымдылықты қабылдады. Бірақ оның контрапунктті меңгеруі "Парадтың" алғашқы тақтарынан-ақ көрінеді, ал композиторлық жолының басынан-ақ ол гармония туралы өзіндік және ерекше идеяларға ие болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол абсурдты атаулары бар қысқа инструменталдық шығармалар жинағын жазды, олардың ішінде "Veritables Preludes flasques (pour un chien)" ("Нағыз жұмсақ прелюдиялар (ит үшін)", 1912), "Croquis et agaceries d'un gros bonhomme en bois" ("Үлкен ағаш адамның эскиздері мен ашулары", 1913) және "Sonatine bureaucratique" ("Бюрократиялық соната", 1917) бар. Сати өзінің әдемі, каллиграфиялық жазуымен орындаушыларына кең нұсқаулар жазатын, ал оның сөздері көз тартарлықтай күлкілі және мағынасыз болғанымен, Николс пен Гриффитс былай деп түсіндіреді: "сезімтал пианист 'көрегендікпен қарулану' және 'сенің ойыңның соңымен' сияқты ұсыныстардан көп нәрсе ала алады". Орледж осы циклді Сатидің соңғы онжылдықтағы ең жақсы, бірақ ең аз танымал төрт қысқа ән жинағының бірі деп бағалайды. Кейбір жазушылар Сатиді 1960 жылдары және одан кейін дамыған минимализмге әсер еткен тұлға ретінде қарастырады. Музыкатанушы Марк Беннетт пен композитор Хамфри Сёрл Джон Кейдж музыкасы Сатидің ықпалынан туындағанын айтты, ал Сёрл мен жазушы Эдвард Стрикленд Сатидің "Vexations" шығармасына қатысты "минимализм" терминін қолданды, композитор оның қолжазбасында оны 840 рет қайталап орындау керектігін көрсеткен. Джон Адамс 1996 жылы шыққан "Century Rolls" альбомында Сатидің музыкасына арналған ерекше құрметін білдірді.
Among his earliest compositions were sets of three Gymnopédies (1888) and his Gnossiennes (1889 onwards) for piano. They evoke the ancient world by what the critics Roger Nichols and Paul Griffiths describe as "pure simplicity, monotonous repetition, and highly original modal harmonies". It is possible that their simplicity and originality were influenced by Debussy; it is also possible that it was Satie who influenced Debussy. During the brief spell when Satie was composer to Péladan's sect he adopted a similarly austere manner. but his grasp of counterpoint is evident in the opening bars of Parade, and from the outset of his composing career he had original and distinctive ideas about harmony. In his later years he composed sets of short instrumental works with absurd titles, including Veritables Preludes flasques (pour un chien) ("True Flabby Preludes (for a Dog)", 1912), Croquis et agaceries d'un gros bonhomme en bois ("Sketches and Exasperations of a Big Wooden Man", 1913) and Sonatine bureaucratique ("Bureaucratic Sonata", 1917). In his neat, calligraphic hand, Satie would write extensive instructions for his performers, and although his words appear at first sight to be humorous and deliberately nonsensical, Nichols and Griffiths comment, "a sensitive pianist can make much of injunctions such as 'arm yourself with clairvoyance' and 'with the end of your thought'". Orledge rates the cycle as the finest, though least known, of the four sets of short songs of Satie's last decade. Satie is regarded by some writers as an influence on minimalism, which developed in the 1960s and later. The musicologist Mark Bennett and the composer Humphrey Searle have said that John Cage's music shows Satie's influence, and Searle and the writer Edward Strickland have used the term "minimalism" in connection with Satie's Vexations, which the composer implied in his manuscript should be played over and over again 840 times. John Adams included a specific homage to Satie's music in his 1996 Century Rolls.