Кіріспе
Erik Satie композициясы Vexations – Erik Satie-дің музыкалық туындысы. Бұл шығарма, көбінесе клавиатура аспабы үшін жазылған (дегенмен қолжаздың бір бетінде аспаптың атауы көрсетілмеген), бас партиясындағы қысқа әуеннен тұрады. Оның төрт ұсынылымы кезектесіп, сүйемелдемесіз орындалады немесе үстіне аккордтар қосылып ойнатылады. Әуен мен оған қосатын аккордтар энармониялық нотациямен жазылған. Шығарманың жазылған күні белгісіз, бірақ ғалымдар музыкалық және тарихи мәліметтерге сүйене отырып, оны 1893–1894 жылдар шамасында жазылған деп санайды. Туындыда "Бұл әуенді 840 рет қатарынан орындау үшін, алдын ала, толық үнсіздікте, тыныш отырып дайындалу қажет" деген жазу бар. ("Pour se jouer 840 fois de suite ce motif, il sera bon de se préparer au préalable, et dans le plus grand silence, par des immobilités sérieuses.") 1960 жылдардан бері бұл мәтін көбінесе музыкалық бетті 840 рет орындау туралы нұсқау ретінде түсіндірілсе де, бұл Satie-дің нақты ниеті болмауы мүмкін.
Vexations is a musical work by Erik Satie. Apparently conceived for keyboard (although the single page of manuscript does not specify an instrument), it consists of a short theme in the bass whose four presentations are heard alternatingly unaccompanied and played with chords above. The theme and its accompanying chords are written using enharmonic notation. The piece is undated, but scholars usually assign a date around 1893–1894 on the basis of musical and biographical evidence. The piece bears the inscription "In order to play the motif 840 times in succession, it would be advisable to prepare oneself beforehand, and in the deepest silence, by serious immobilities." ("Pour se jouer 840 fois de suite ce motif, il sera bon de se préparer au préalable, et dans le plus grand silence, par des immobilités sérieuses.") From the 1960s onward, this text has mostly been interpreted as an instruction that the page of music should be played 840 times, although this may not have been Satie's intention.
Жарияланым
Сати бұл шығарманы өмірінде жарияламаған, және оны орындағаны немесе есімдерін айтқаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. Бұл туынды алғаш рет 1949 жылы (Джон Кейдждің "Contrepoints No. 6" журналында факсимиль түрінде) жарық көрді. Шығарманың алғашқы американдық басылымы 1958 жылы "Art News Annual" журналының 27-томында, қайтадан факсимиль түрінде жарияланды. Алғашқы британдық басылымы 1967 жылы "Music Review" журналының 28-томында Питер Дикинсон жариялаған бір мысал ретінде келтірілді. 1969 жылы "Éditions Max Eschig" баспасы осы туындының алғашқы коммерциялық басылымын шығарды, оны "Мистикалық беттер" деп аталатын үш жинақтың екіншісіне қосты. "Vexations" туындысын томдағы басқа шығармалармен байланыстыратын ешқандай музыкалық дәлелдер жоқ болғандықтан, оның осы контекстте пайда болуы редактордың Сатидің жинақталмаған композицияларын "Гимнопедиялар", "Гноссиендер" сияқты үш бөлімді жинақтарда жариялау ниетін ғана көрсетеді.
Алғашқы қоғамдық орындау
Vexations шығармасының 840 рет орындалуы керек деген идея қалыптасқанға дейін орындалу тарихы болмаған секілді. Осы туындының марафондық орындалымдарының алғашқысын Джон Кейдж мен Льюис Ллойд Манхэттендегі Үшінші авенюдің 100 нөміріндегі «Мешіт театрында» Кейдж ұйымдастырған «Мешіт театрының фортепиано эстафетасы» тобы сахналады. Пианистер қатарында: Джон Кейдж, Дэвид Тюдор, Кристиан Вольф, Филип Корнер, Виола Фарбер, Роберт Вуд, Макрей Кук, Джон Кейл, Дэвид Дель Тредичи, Джеймс Тенни, Говард Клейн (жайдарман оқиға барысында ойнауға шақырылған «Нью-Йорк Таймс» рецензенты) және Джошуа Рифкин, сондай-ақ екі қосалқы пианист болды. Бұл орындалым 1963 жылдың 9 қыркүйегінде өтті. Кейдж кіру билетінің бағасын 5 долларға белгілеп, театр вестибюліне уақыт сағатын орнатты. Әрбір көрермен сағатқа тіркеліп, концерттен шыққанда қайта тіркеліп, қатысқан әр 20 минут үшін 5 центтен қайтарып алатын болды. "Осылайша, - деді ол Ллойдқа, - адамдар өнерді неғұрлым көп тұтынуға тырысса, соғұрлым оның құны төмен болуы керек екенін түсінеді". Бірақ Кейдж концерттің қанша уақытқа созылатынын дұрыс бағаламады. Ол 18 сағаттан астам уақытқа созылды. «Жанды театрдың» актері Карл Шенцер бүкіл орындалымды қатысып көрді.
Мағынасы
Сати шығарманың атауын ешқашан түсіндірмеген. Vexations мағынасына қатысты болжамдар (және оның атауы) Сатидің өлімінен соң ұзақ уақыттан кейін айтылды және көбінесе оларды дәлелдеуге аз ғана мәлімет болды. Акордардың нотациясында энгармониялық белгілер жиі қолданылады, сондықтан оларды бірден оқу қиын. Vexations-ты Сатидің Вагнершілдікпен санасуы ретінде түсіндіруге болады. Осы түсініктеме бойынша, Vexations Сатидің ирониялық қарсылығының көрінісі болар еді. Ол өзіне қолжетімді шектеулі ресурстарды пайдаланып, Вагнердің «Нибелунгтер сақинасы» сияқты ұзақ және күрделі музыканы басып өте алды; сондықтан Гавин Брайарс оны «кедей адамның сақинасы» деп атады. Vexations-ты Вагнер музыкасындағы «unendliche Melodie» (соңы жоқ мелодия) деп аталатын нәрсеге жасалған шабуыл немесе пародикалық еліктеу ретінде де қарастыруға болады, онда мелодия күрделі акордардың үнемі өзгеріп отыратын тізбегімен қолдалады. Бұл көңіл-күй және композициялық техникада Vexations-ты «Choral inappétissant» («жағымсыз хорал») шығармасына жақындатады, ол «Sports et divertissements» атты туындысының алғашқы (кіріспе) бөлігі болып табылады және Сати оны бірнеше жыл бойы дәстүрлі контрапунктты зерттегеннен кейін, 20 жылдан астам уақыттан соң жазған. Vexations Сатидің гармонияға деген көзқарасы дәстүрлі гармонияға қарағанда модальдық ойлауға негізделген кезеңде жазылды. Гармониялық тұрғыдан алғанда, Vexations тритонды ажырату емес жаттығу сияқты көрінеді. Мүмкін, Сатидің ниеті тек тыңдаушы үшін кез келген гармониялық және ритмикалық жүйенің тек қана әдеттен туындайтынын (және оның замандастары ойлағандай, туа біткен немесе құдайлық алғышарттардан емес) дәлелдеу болды: сондықтан әдетке қайшы келетін және ерекше өлшемде орналасқан акордық жүйені 840 рет тыңдағаннан кейін, жаңа жүйе басқа кез келген жүйедей табиғи сезілуі мүмкін – ол, әрине, бұл тәжірибені қастерлеген және, мүмкін, Дебюсси және/немесе Равельге тікелей немесе жанама түрде әсер еткен. Композицияның нақты күні белгісіз болғанымен, Vexations Сюзанна Валадонмен болған қысқа, бірақ күшті махаббаттан кейін жазылған сияқты, Эрик Сати әйелмен қарым-қатынасқа ең жақын келген кез еді. Бұл қарым-қатынастың куәсі Сатидің «Bonjour Biqui» (1893 сәуір) атты оптимистік композициясы болып табылады, Biqui – оның сүйіктісінің лақап аты, ал композиция Сатидің оны әдетте сәлемдеуінің эхосы. Сати өзінің «Бики»сінен бас тартылғаны үшін «vexé» («ашулы», тіпті «көңілсіз») болды және ол өзіне оның мағынасын ұмытуға көмектесетін шығарма жазып, өзін оның сезімінен босатуды қалады деп болжауға болады. Соңында, композицияға қатысты көптеген сұрақтарды ескере отырып, оны Бахтың «Музыкалық құрбандық» және Эльгардың «Энигма вариациялары» сияқты табыстылық канондары арасындағы табыстылық музыкасының дәстүрінде қарастыруға болады.