Кіріспе

Морис Равелдің фортепиано сюитасы "Gaspard de la nuit" (фр. Trois poèmes pour piano d'après Aloysius Bertrand), M. 55 – Морис Равелдің 1908 жылы жазған фортепианолық шығармалар жинағы. Ол үш бөлімнен тұрады, олардың әрқайсысы Алойсиус Бертранның 1836 жылы жарық көрген "Gaspard de la Nuit – Fantaisies à la manière de Rembrandt et de Callot" жинағындағы өлеңдерге немесе фантазияларға негізделген. Бұл шығарманың тұңғыш орындалуы 1909 жылдың 9 қаңтарында Парижде Рикардо Виньес тарапынан жасалды. Бұл шығарма өте қиындығымен белгілі, себебі Равел "Скарбо" бөлімін Балакиревтің "Исламей" шығармасынан да қиын етуді көздеген. Техникалық қиындықтары мен терең музыкалық құрылымының арқасында "Скарбо" стандартты репертуардағы ең қиын орындалатын фортепиано шығармаларының бірі саналады.

Этимология

"Гаспард" есімі оның бастапқы парсы түрінен шыққан, ол "патшалық қазынаға жауапты адамды" білдіреді: "Түнгі Гаспард" немесе түнгі қазынашы осылайша әсем, қараңғы, құпиялы, тіпті мұңды нәрселердің бәріне жауапты адамды елестетеді. Равель өзі бұл туынды туралы былай деді: "Гаспард жасау қиын болды, бірақ бұл заңды, өйткені ол өлеңдердің авторы. Менің ниетім – ақын сөзбен жеткізгенін ноталармен жеткізу". Алойсиус Бертран, "Гаспар де ла Нуит" (1842) авторы, өзінің жинағын Дижон қаласындағы саябақта кездескен құпиялы қарт кісіге жатқызып, кітапты одан қарыз алғанын айтады. Гаспард мырзаны іздеп, кітапты қайтаруға барғанда ол: "Маған Гаспард де ла Нуитті қайда табуға болатынын айтыңызшы", – деп сұрайды. "Ол тозақта, егер басқа жерде болмаса", – деп жауап береді. "Ах! Мен енді түсіне бастадым! Не? Гаспард де ла Нуит – ол кім болуы мүмкін?" – деп сұрайды ақын. "Ах! Иә, шайтан!" – деп жауап береді оның хабаршысы. "Рақмет, жақсы жігіт! Егер Гаспар де ла Нуит тозақта болса, онда ол онда жанып кетсін. Мен оның кітабын жариялаймын", – дейді ол.

III. Скарбо

Мен романтизмнің карикатурасын жасағым келді. Бәлкім, менің күшім жетпеді. G минорында жазылған және "Скарбо" поэмасына негізделген бұл бөлімде кішкентай әйтім немесе гоблиннің түнгі әрекеттері бейнеленген: ол айналып, қараңғылықтан кіріп-шығып, жоғалып, кенеттен қайта пайда болады. Оның тепе-тең емес ұшуы, қабырғалар мен төсек матасына тиюі, сызып алуы, ай жарығындағы көлеңкенің үлғаюы төсегінде жатқан адам үшін қорқынышты көрініс тудырады. Қайталама ноталары мен екі қорқынышты кульминациясы бар, бұл үш бөлімнің ішіндегі ең қиын техникалық бөлім. Техникалық қиындықтарға екі қолмен қайталама ноталар, оң қолмен мажор секундындағы екі ноталық гаммалар жатады. Равел "Скарбо" туралы: "Мен фортепианоға арналған оркестрлік транскрипция жазғым келді" деді, ал Мариус Констант 1990 жылы осылай айтқан.