Кіріспе
Форт Сент-Врейн ядролық электр станциясы – АҚШ-тың Колорадо штатының солтүстігіндегі Платтевилл қаласының жанында орналасқан бұрынғы коммерциялық ядролық электр станциясы. Ол 1979 жылдан 1989 жылға дейін жұмыс істеді. Оның қуаты 330 МВт жоғары температуралы газ реакторы (ЖТГР) болды. Электр станциясы 1989-1992 жылдар аралығында тоқтатылды. 1996 жылы ол жаңадан табиғи газбен жұмыс істейтін электр станциясына айналдырылды, 2011 жылғы мәліметтер бойынша оның қуаты 1000 МВт-қа жуық.
The Fort St. Vrain Nuclear Power Plant is a former commercial nuclear power station located near the town of Platteville in northern Colorado in the United States. It originally operated from 1979 until 1989. It had a 330 MWe High temperature gas reactor (HTGR). The plant was decommissioned between 1989 and 1992. In 1996, it was converted into a conventional natural gas powered generating station, which as of 2011 has a capacity of just under 1000 MW.
Тарихи шолу
Форт-Сен-Врэн электр станциясы Колорадо штатының алғашқы және жалғыз ядролық электр станциясы ретінде салынды, ол 1979 жылдан 1989 жылға дейін жұмыс істеді. Бұл АҚШ-тағы жоғары температуралы газбен салқындатылған (ЖТГС) екі қуат реакторының бірі болды. Бастапқы салқындатқыш гелий жылуды судың екіншілік салқындатқыш жүйесіне беру арқылы бу генераторларын іске қосты. Реактор отыны призмалық графит матрицасында шашыратылған ыдырайтын уран мен торий микросфераларынан тұрды. Реактордың электр қуаты 330 МВт (330 МВт), ал жылу қуаты 842 МВт (842 МВт) құрады. Форт-Сент-Врейн ЖТГС электр станциясы 1965 жылдың наурыз айында ұсынылып, оның өтінімі 1966 жылдың қазан айында Атом энергиясы комиссиясына жолданды. Құрылыс 1968 жылдың қыркүйегінде басталды. Жүйе қауіпсіздігіне нұқсан келтірмесе де, реактор жүйелерінде су және коррозияға байланысты жиі жұмыс істеу мәселелері туындады. Газ тазарту жүйесіндегі салқындатқыш агрегаттарында мұз пайда болып, олардың тиімділігін төмендетті. Реактор қуаты төмендетілгенде және жүйе салқындатылғанда, гелий жүйесіндегі жабдықтар мен аспаптарда конденсат пайда болды. Бақылау таяқшаларының жетегі тот басып, жылдам тоқтату жүйелері дұрыс жұмыс істемеді. Күтпеген уақытша бұзылу (ATWS) жағдайында ядроға боратталған графит шарларын шығаратын резервтік тоқтату жүйесі кейде қолжетімсіз болды, себебі су борды борик қышқылына айналдырып, графит шарларын жұмсақ етіп, біріктіріп жіберді. ПТРВ (реакторлық қондырғының қысымды сақтау қабырғасы) ішіндегі болат "баулар" хлоридтің тұнуынан коррозияға ұшырап, әлсіреген. Коррозиядан пайда болған тот бөлшектері салқындатқышқа еніп, бақылау таяқшаларының жетегі сияқты маңызды механизмдерде тұрып қалды. Бу генераторларында да коррозияға байланысты ақаулар орын алды.
Электр жүйесі мәселелері
Зауыттың электр жүйесі көп рет сынақтан өтті, ал оның шешімдері көбінесе қымбатқа түсті. Трансформерлерде ақаулар тіркелді. Сақтық генераторлары кейде қосылғанда іске қосылмайтын, ал басқа жағдайларда жұмыс істеу кезінде жанама арналар туындап, қуат өндіруге кедергі келтіретін. Сақтық қуаттың істен шығуы, әртүрлі жағдайларда, подшипник су инъекциясы жүйелерінің логикасын және гелий циркуляторының тоқтату логикасын бұзып, ылғалдың енуіне де себеп болды. Трансформаторлардың істен шығуы және одан кейін сақтық қуаттың істен шығуы кем дегенде бір рет электр кабельдеріне ылғалдың енуінен және одан кейін зауыттың қуаты төмен болған кезде бұрынғы ылғалды кетіру үшін суды шығару кезінде жерге түсуінен болды. Осы электрлік ақаулық ылғалдың одан әрі енуіне әкелді деп саналады.
Жанар-жағар майды қайта пайдалану
Реакторды тоқтатудан кейін Fort St. Vrain табиғи газбен жұмыс істейтін дәстүрлі жану қондырғысына айналдырылды. Бірінші табиғи газды жақтыру турбинасы 1996 жылы орнатылды. 2001 жылға дейін тағы екі турбина орнатылды. Жылуды қайтару бу генераторлары (ЖҚБГ) қондырғының біріктірілген цикл режимінде жұмыс істеуіне мүмкіндік береді, онда жану турбинасының түтін газдарынан алынған қалдық жылу қондырғының бастапқы бу турбинасы мен генераторын іске қосуға қабілетті екінші бу сатысын жасау үшін пайдаланылады. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, қондырғының номиналдық қуаты 965 МВт құрайды.