Кіріспе

Комотини (Κομοτηνή, Gümülcine) – Шығыс Македония мен Фракия аймағындағы, Солтүстік-Шығыс Грекиядағы қала және оның астанасы. Сонымен қатар, ол Родоптардың да астанасы болып табылады. 2010 жылы Калликратис жоспары бойынша таратылғанға дейін, Комотини Родоп-Эврос супер префектурасының әкімшілік орталығы еді. Қалада 1973 жылы құрылған Фракия Демокрит университеті орналасқан. Комотиниде көптеген түрік тілді мұсылман азшылық тұрады. Олар 1923 жылғы халық алмасудан тыс қалды. 2021 жылғы халық санауы бойынша Комотини муниципалитетінің халқы 65 243 адамды құрайды. Бұл Афинадан 795 км және Салоникиден 281 км қашықтықта орналасқан маңызды көлік түйіні. Фракия Демокрит университетінің болуы Комотиниді мыңдаған грек және халықаралық студенттердің үйіне айналдырды. Қаланың күнделікті өміріндегі батыс және шығыс мәдениеттерінің әртүрлі үйлесімі оны қызықты туристік орынға айналдырды. Сол кезеңдегі ең маңызды қала – көршілес Максимианополь, бұрынғы фракиялық Порсулис немесе Пасулае, ол 9 ғасырда Мосинополь деп аталды. Комотини Виа-Эгнатия жолындағы маңызды торап болды, ол Солтүстік бағытында Нимфея асуы арқылы Ардас аңғарына, Филиппополис (қазіргі Пловдив) және Византиялық Берроеге (қазіргі Стара-Загора) жетеді.

Византия дәуірі

Қаланың тарихы Диррахиум мен Константинопольді байланыстырған Римнің басты жолы – Виа Эгнатиямен тығыз байланысты. Рим императоры Феодосий I Родоп таулары арқылы Филипполис қаласына қарайтын бағыттың қиылысында тікбұрышты шағын бекініс салған. Византия кезеңінде қала Македония тақырыбына қарасты болса, 11 ғасырдан бастап ол жаңа құрылған Болерон тақырыбының құрамына кірді. Бастапқы өмір сүру кезеңінде бұл елді мекен батыстағы үлкен Мосинополис қаласының көлеңкесінде қалды, ал 12 ғасырдың соңына қарай бұл жер толығымен тасталып кетті. Қазіргі қоныс 1207 жылға дейін сақталып келді, сол кезде болгар патшасы Калоян Мосинополисті қиратқаннан кейін қалған халқы қашып, тастап кетілген бекіністің қабырғаларында орналасты. Осыдан бері халық саны үздіксіз өсіп, аймақтағы маңызды қалаға айналды. 1331 жылы Иоанн Кантакузен 1321–1328 жылдардағы Византия азамат соғысы туралы естеліктерінде оны Кумутзина деп атады. 1332 жылы Андроник III Палеолог Смирнаның Умур бегімен Панагия Ватиррякос (Фатиргияка) монастырына жақын Панагия ауылында кездесу үшін Комотиниде лагерь құрды. Бірақ Умур шайқассыз кетіп қалды. 1341 жылы тарихшы Никефор Фокас қаланың қазіргі атауын атады. 1343 жылы Иоанн VI Кантакузен мен Иоанн V Палеолог арасындағы азамат соғысы кезінде Комотини, сондай-ақ көршілес Асоматос, Парадими, Кранвоуни және Стилирио бекіністері Кантакузеннің жағына қосылды. Иоанн VI Кантакузен болгар қарақшысы Момчилдің әскерімен болған шайқастан аман қалу үшін, бұрын қиратылған Мосинополистің жанында Комотиниге қашып келді.

Осман дәуірі

Қала 1361 және 1362/3 жылдар аралығында Осман империясы тарапынан, әрине, Гази Евренос Бей басқыншылығына ұшырады. Оның бағындыруы Филиппополис пен Стара Загораның құлауынан кейін, бірақ Османның Пегаиді басып алуынан бұрын болды. Бұрын ол түрік тілінде Гумюльчин деп аталды, бұл қала атауының грекше демотикалық түрінің нұсқасы – Кумутсинас. Бұл атау Осман дәуірінде (шамамен 1361–1912) сақталды және бүгінгі түрік тілінде де қолданылады. Қала Константинополь астанасын империяның еуропалық бөлігімен байланыстыратын маңызды орталық болып қала берді және осыған сәйкес өсті. Бүгінде қаладағы көптеген ескерткіштер осы кезеңге жатады. Көптеген жергілікті грек отбасылары сол кезде Эпирге қашып, Кумуцадес ауылын (қазіргі Аммотопос, Арта) құрды. Тіпті сол жерде де олар Османдықтар тарапынан қуғынға ұшырады, ал кейбіреулері Гортиниядағы Тропаяда пана тапты. Комотини, Аммотопос және Тропая тұрғындары арасындағы байланыс бүгінге дейін сақталып келеді. Басқыншылықтан кейінгі алғашқы екі онжылдықта, 1383 жылға дейін, қала Сербияның Македония аймақтарына қарсы тұратын Евренос басқарған шекаралық аймақ (уч) орталығы болды. Қаланың қабырғалы бөлігінде жергілікті тұрғындар тұра берді, ал Гази Евренос қала маңындағы ауылдарға түрік қоныс аударушыларын әкеліп, тәртіпсіздіктерді тоқтатуға тырысты. Аймақтың Османдық билікке көшуі кезінде аймаққа көбінесе қолдау көрсетілді, ал кейінгі Османдық санақтар мұсылман түркілерінің қала маңындағы ауылдық аймақтарда үстемдікке ие болғанын көрсетті. Евренос қалаға мешіт (кіші мешіт), имарет, монша және қала қабырғаларынан тыс дүкендер салуға инвестиция жасады, бұл Махиел Кильдің айтуынша, "Батыс Фракиядағы ислам өмірінің ядросы" болған вақф құрылды. 16 ғасыр географы Мехмед Ашық та Евренос салған жатақхананы (имарет) атап өтті. 1519 жылғы санақта қалада 393 мұсылман отбасы және 197 жалғыз мұсылман (ерлі-зайыпты емес немесе жесір), 42 христиан отбасы және 14 жалғыз христиан, 19 еврей отбасы және 5 жалғыз еврей болды, барлығы шамамен 2500 адамды құрады. 1530 жылғы санақта 17 түрік атымен аталған махаллалар, сондай-ақ бір жұма мешіті, 16 мешіт, 4 завия, 4 мектеп және бір шіркеу (қабырғалы қалада) тіркелді. Дегенмен, 1548 жылы қалаға келген француз саяхатшысы Пьер Беллон дю Манс "қалада аз ғана гректер және басым көпшілігі түріктер тұрады" деді. 1600 жылдары қала жаңа ғимараттармен безендірілді: шағын жұма мешіті, екі монша, мектеп, медресе және имарет. Дефтердар Экмекчизаде Ахмет Паша Фракияда осы сияқты көптеген жұмыстарды демеушілік етті. Ахмет мешіті, бүгінге дейін сақталған Yeni мешіті, Грецияда 1580 жылдардағы Изник плиткаларын көрсететін жалғыз құрылым, Изник қыш құмырашыларының өнерінің шыңы. Саяхатшы Евлия Челеби 1667/8 жылы қалаға келгенде, 16 махаллада "4000 гүлденген, тастан салынған үйлерді" тапты, бұл, әрине, шамадан тыс. Онда 5 негізгі мешіт, 11 мешіт, 2 имарет, 2 монша, 5 медресе (олардың біреуі ғана бүгінге дейін сақталған), 7 мектеп, 17 керуенсарай және 400 дүкен болды. Қала қайта-қайта туа бойы ауруларынан қатты зардап шекті, бұл бүкіл ауылдардың тасталып кететініне әкелді, бірақ 19 ғасырда қалпына келді. Грек тәуелсіздік соғысы кезінде Комотини тұрғындары Иоанникий (кейін епископ), Агелис Кирзалис және капитан Ставрос Кобенос (Филики Этерия ұйымының мүшелері) арқылы маңызды үлес қосты. Келесі онжылдықтарда Комотини темекіні өңдеу және сауда арқылы қаржылық өсімді бастан кешірді. 19 ғасырда қала кеңейді, ескі ғимараттар жаңартылды және жаңа ғимараттар салынды. Ени мешіті де, Евренос мешітінің алғашқы мешіті де кеңейтілді, кеңістіктік намаз залдары қосылды, ал Сұлтан Абдулхамид II сағат мұнарасы мен медресе салдырды. Оның тұсында қала Константинополь мен Салониканы байланыстыратын теміржолдың бекетіне айналды. 1880 жылдары, Эдирне вилайетіндегі сол аттас санджақтың астанасы болған қалада 13 560 тұрғын, 10 жұма мешіті, 15 мешіт, 2 грек және бір армян шіркеуі, синагога, 4 медресе, екі жоғары мектеп, он мектеп және басқа да түрлі христиандық және еврей мектептері болды.

Балқан соғыстары мен Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші Балқан соғысы кезінде болгар әскерлері қаланы басып алды, бірақ 1913 жылғы 14 шілдеде Екінші Балқан соғысы барысында грек әскеріне берді. Екінші Балқан соғысынан кейін қала қысқа мерзімге Батыс Фракияның Уақытша үкіметінің астанасы болды, алайда Бухарест шартымен қала Болгарияға қайтарылды. Қала Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Болгарияның құрамында болды. Осы кезеңде қала болгар тілінде Гюмюрджина деп аталды. 1919 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң, Нойилль шарты бойынша Комотини Батыс Фракияның қалған бөлігімен бірге Грекияға өткізілді.

Демография

Халық саны өз өлшеміне қарағанда өте көптілді, және жергілікті гректерден, Кіші Азия мен Шығыс Фракиядан келген грек босқындарынан, түрік, помак, грек және рома тегінен шыққан мұсылман халқынан, Армян геноцидінен аман қалған босқындардың ұрпақтарынан, сондай-ақ солтүстік-шығыс Анатолиядан және бұрынғы Кеңес Одағының аймақтарынан (атап айтқанда Грузия, Армения, Ресей және Қазақстан) келген понтий гректерінен құралған. Батыс Фракияның мұсылман халқы Османдық кезеңге дейін жетеді, және Грецияның басқа аймақтарындағы мұсылман халқынан өзгеше, Лозанна шартынан кейін 1922-23 жылдарғы грек-түрік халық алмасуынан босатылды. Комотиниде Еуропалық Одақтың барлық қалаларында мұсылмандардың үлесі ең жоғары – 54,77% (қалалық аймақ бойынша).

Қазіргі Комотини

Қазіргі уақытта Комотини дамыған сауда және әкімшілік орталыққа айналған. Қаланың тарихи ядросының маңында сауда мен қызмет көрсету саласы шоғырланған, сондықтан қала орталықтандырылған. Осы себепті, жаяу жүру өте ыңғайлы. Дегенмен, күнделікті жұмысқа бару кезінде көлік қозғалысы тығырылып қалуы мүмкін. Бұрын Трелохимарос өзені қаладан өтіп, оны екіге бөліп тұрған. 1970 жылдары, бірнеше рет су тасқыны болғаннан кейін, өзен бағыты өзгертіліп, қаланың шығысынан ағып өтеді, ал оның бұрынғы арнасы қаланың бас көшелерімен, мысалы Орфеос көшесімен алмастырылды.

Қаланың жүрегі

Қаланың ортасында мәңгі жасыл қалалық орталық саябағы және 15 метрлік Екінші дүниежүзілік соғыс батырларының ескерткіші орналасқан, жергілікті тұрғындар оны «Қылыш» деп біледі. Жаңадан жаңартылған Орталық алаң немесе Plateia Irinis (Бейбітшілік алаңы) қаладағы көптеген студенттердің арқасында қарқынды түнгі өмірдің ортасы болып табылады. Ескі сауда орталығы туристердің арасында өте танымал, себебі онда басқа грек қалаларынан ұзақ бұрын жоғалып кеткен дәстүрлі дүкендер мен шеберханалар бар. Сонымен қатар, қаланың солтүстік-батыс шетінде (Nea Mosinoupoli) жергілікті тұрғындар мен туристер заманауи сауда орталығына – Космополис паркіне жиналады, онда универмагтар, дүкендер, супермаркеттер, кинотеатрлар кешені, кафелер мен мейрамханалар орналасқан. Космополис пен Ифаистос арасындағы аймақ бірте-бірте жеке сауда орталығына айналып келеді.

Мәдениет және ойын-сауық

Комотини өмірін Византия қамалы ретінде бастады, оны император Феодосий 4-ші ғасырда салған. Бұл төртбұрышты құрылыстың қираған қалдықтары әлі күнге дейін орталық алаңның солтүстік-батысында сақталған. Комотиниде Археологиялық, Византия және Халықтық мұражайлар сияқты бірнеше мұражай бар. Орталық алаңның оңтүстік-батысында ашық аспан астындағы қалалық театр орналасқан, онда көптеген мәдени тамашалар мен «мәдени жаз» (πολιτιστικό καλοκαίρι = politistiko kalokairi) сияқты шаралар өтеді. Жыл бойы көптеген қойылымдар шығаратын Облыстық театр (DIPETHE) де бар. Комотинидің солтүстік-шығысында Нимфая орман жатыр. Онда серуендеу жолдары, спорт алаңдары, ойын алаңдары және экологиялық зерттеулер жүргізуге арналған орындар бар. Орманды тағы бір Византия қамалының қираған жерлеріне және Нимфаяның тарихи (Екінші дүниежүзілік соғыс) бекінісіне дейін жеткізетін асфальтталған жол бөліп тұрады.

Еврей қауымы

Ежелгі Марония аймағындағы жазбалар аймақта яһудилердің болғанын куәландырады. 16 ғасырда Комотинидегі яһуди қауымы мата және жүн саудагерлері болған сефард яһудилерінен құралған. Көптеген яһудилер Комотиниге Эдирне мен Салоникадан көшіп келген. Яһуди қауымы қаланың ежелгі қабырғаларының ішінде шоғырландырылды және 1896 жылдан кейін батысқа қарай, Макавайон көшесі (кейін Караоли деп аталды) бойымен кеңейтілді, онда яһуди мектебі мен яһуди клубы орналасқан. Бейт-Эл синагогасы 19 ғасырда қамал ішінде салынды және 1914 жылға дейін кезең-кезеңмен кеңейтілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде синагога мал тұрақтына айналдырылды, содан кейін көп жыл бойы қолданылмады. 1993 жылы шатыры құлағаннан кейін, 1994 жылы синагога бұзылды. 1900 жылы 1200 яһуди тұрды. 1910 жылы Альянс Израиль Универсал мектебі жұмысын бастады. Мектепте грек, француз және иврит тілдері оқытылды. 1912-13 жылдары көптеген яһудилер Салоники және Стамбул сияқты ірі қалаларға қоныс аударды. Комотининің азат етілуінен кейін (1920 жылдың мамыры) Комотинидегі израиль қауымы Мәдени клуб пен қайырымдылық ұйымдарына ие болды. Болгар басқаруы кезінде болгарлар (нацистердің одақтастары) 863 яһудиді тұтқындап, Треблинка концлагеріне жіберді, онда олар құрылысқа жұмсалды (Холокосттан 28 адам аман қалды). 1958 жылы мүшелердің жетіспеуіне байланысты израиль қауымы таратылды. 2004 жылы Комотини муниципалитеті Холокост құрбандарына арналған мемориалдық ескерткіш (Орталық саябақтың оңтүстік кіреберісінде) орнатты.

География

Қала Фракия жазығында, Родоп тауларының етегіне жақын, 32 38 метр биіктікте орналасқан. Ол батыста Боклуцас және шығыста Трелохимарос өзендерінің арасында жатыр (бұл өзендер Каридия ағысымен бірге Босбозис өзенін құрайды). Қаланың ескі бөліктерінде қала құрылысы жоспарлау нашар дамыған, ал жақында салынған аудандарда жағдай жақсы. 2011 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 66 919 адам тұрады, бірақ бұл санға шамамен 12 000 студент, тәлімгер және әскер қызметшісі кірмейді. Комотиниге жақын екі әуежай бар. Ең жақын әуежай Александруполиде (65 км) орналасқан, ал екіншісі Кавалада (80 км) жатыр. Қала теміржол және автобус арқылы Грекияның барлық материктік қалаларымен, сондай-ақ Стамбулмен байланысады. Жақсы дамыған облыстық жол желісіне жаңа Эгнатия Одос тас жолы қосылды.

Облыс

Комотини провинциясы (Επαρχία Κομοτηνής) Родоп префектурасының провинцияларының бірі болды. Оның аумағы қазіргі Комотини және Ясмос қалалық әкімдіктерінің, сондай-ақ Маронея және Орга муниципалитеттерінің аумақтарымен сәйкес келді. 2006 жылы таратылды.

Теледидар

Комотинидегі бас телеарна – R Channel, алайда қаладан басқа арналар да хабар таратады, атап айтқанда, көршілес Александруполиден Delta және Салоникиден ET3 (Грекия Ұлттық Хабар тарату корпорациясының солтүстік бөлімшесі).

Пресс

Соңғы 50 жыл ішінде осы салада белсенділік күшейіп келеді. Қазір қалада 7 күнделікті және 2 апталық газет шығады. Paratiritis tis Thrakis (Тракия бақылаушысы): Көптілді (Грекия Республикасының Президенті инновациясы үшін ерекше атақ берген) саясат және мәдениет. To Elefthero Vima (Еркін тұғыр): Саясат және мәдениет. Thrakiki Agora (Тракия базары): Апталық саяси және қаржылық жаңалықтар. I Paremvasi (Араласу): Саясат. I Foni tis Rodopis (Родопи дауысы): Саясат. Antifonitis (Оппозиция): Реакциялық саясат, сатирикалық пікірлер. Thrakiki Gi (Тракия жері): Саясат және ауыл шаруашылығы жаңалықтары. I Patrida (Отан): Ең көне газеттердің бірі, саясат. Жоғарыда аталғандардың барлығы қағаз түрінде шығады. Дегенмен, газеттердің веб-сайттарында жаңалықтар мен мазмұн көлемі артып келеді. Осы веб-сайттарға Комтини қаласының коммерциялық порталының жаңалықтар бөлімінен қол жеткізуге болады.

Көлік

Комотини – орталық аймақта орналасқан қала, және порты жоқ. Оны екі әуежай қамтамасыз етеді. Ең жақын әуежай Александруполиде (65 км) орналасқан, ал екіншісі Кавалада (80 км).

Автомобиль жолдары желісі

Еуропалық E90 бағыты қаладан өтеді және Комотиниді Грекияның басқа да континенттік қалаларымен байланыстырады. Егнатия тас жолы (A2) қаланың оңтүстігінде жатыр. Қалаға екі түйіскен жерден кіруге болады: «Комотини батыс» және «Комотини шығыс».

Қоғамдық көлік

Қала ішінде 3 басты бағыт бойынша жүретін бірнеше қалалық автобус бар. Комотини қалааралық автобус компаниясы оны көптеген жақын ауылдармен, жағажай аймақтарымен және Грекияның ірі қалаларымен байланыстырады.

Теміржол

Қаланы Грек темір жолы қызмет көрсетеді, батысқа қарай Салоники мен Афинаға және шығысқа қарай Эвросқа күніне кем дегенде екі рет жүйіп тұрады, ал кейде Стамбулға да қатынайды. Станция қала орталығынан тыс орналасқан.

Спорт

Спорттық нысандардың әсерлі жиынтығы қол жетімді. Оларға Комотини қалалық стадионы (Пантракикос футбол клубының үйі), Пантракико стадионы (жаттығу алаңдары), қалалық спорт кешені (қаланың солтүстік-шығысында), қалалық жүзу бассейні және баскетбол аренасы, Демокрит университетінің спорт кешені, оның ішінде арена және су орталығы, сондай-ақ қаладағы дерлік барлық мектептердегі баскетбол алаңдары кіреді. Қаланың солтүстігіндегі таулы аймақ тау велосипедтерімен жүру және трекинг, сондай-ақ жыл бойы өткізілетін 4x4 жарыстары үшін өте қолайлы. Комотинидегі спорт клубтарыКлубҚұрылған жылыТүрлеріЖетістіктеріAE Komotinis1936Футбол, ВолейболA1 Этники волейболында бұрынғы қатысуPanthrakikos F. C.1963ФутболАлфа Этникиде бұрынғы қатысуGAS Komotinis1976БаскетболA2 Этникиде бұрынғы қатысу