Кіріспе
1861 жылы Федор Достоевскийдің "Қорланғандар мен қоршаланғандар" (Униженные и оскорблённые, Unizhennye i oskorblyonnye) романы, ағылшын тілінде "Қорланғандар мен қоршаланғандар", "Қорланғандар мен жараланғандар" немесе "Қорлау мен қоршау" деп те аталады. Бұл роман Федор Достоевскийдің 1861 жылы "Время" ай сайынғы журналында алғаш рет жарияланды.
Humiliated and Insulted (Униженные и оскорблённые, Unizhennye i oskorblyonnye) — also known in English as The Insulted and Humiliated, The Insulted and the Injured or Injury and Insult — is a novel by Fyodor Dostoevsky, first published in 1861 in the monthly magazine Vremya.
Сюжетке кіріспе
Жас романист Ваня (Иван Петрович) баяндайтын, ол жақында өзінің алғашқы романын шығарды (бұл роман Достоевскийдің өзінің алғашқы романы, "Кедейлерге" есімді туындысына айқын ұқсас). Роман екі бағытталған сюжеттік желіден тұрады. Біріншісі Ваняның жақын досы және бұрынғы сүйіктісі Наташаға арналған, ол отбасын тастап, жаңа сүйіктісі Алошамен бірге тұрады. Алоша – ханзада Валковскийдің ізгі, бірақ ақыл-ойы жетілмеген ұлы, ханзада Алошаны бай қыз Катяға үйлендіріп, осылайша қаржылық пайда көруді жоспарлап отыр. Валковскийдің Алоша мен Наташаны айыру үшін жасаған қатыгездіктері оны Достоевский жасаған ең есте қаларлық "тоналған типтердің" бірі ретінде көрсетеді. Екінші сюжеттік желі он үш жасар жетім Неллиге арналған, Ваня оны зорлық-зомбылыққа ұшыраған үйден құтқарып, өзінің пәтеріне алып келеді, ал оның қайтыс болған анасының тарихы Наташаның тағдырымен кейбір ортақ белгілерге ие. Достоевский романында Нелли сияқты жас, толыққанды дамыған кейіпкерді кездестіру сирек, бірақ Нелли оның ең сезімтал туындыларының бірі болуы мүмкін, және ол әсіресе Диккенстің ықпалын көрсетеді (Достоевскийдің Сібірдегі жер аударылу кезінде Диккенс оқығаны мәлім; бұл роман осы жер аударылудың соңында ойластырылған).
Қысқаша мазмұны
Наташа ата-анасының үйін тастап, ханзада Вальковскийдің ұлы Алошамен (Принц Алексей) қашып кетеді. Әкесі Николай, оның бұл ісіне қатты ренжіп, оған қарғыс айтады. Наташаның жанында қалатын жалғыз досы – оған терең ғашық болған, балалық шағынан таныс Иван, бірақ Наташа оның махаббатын қабылдамай, онымен никелесуге келіспейді. Ханзада Вальковский Алошаның Наташамен үйлену жоспарын құртамын деп тырысады және оны бай ханшайым Катеринаға үйлендіруді қалайды. Алоша – қарапайым, бірақ сүйкімді жас жігіт, оны әкесі оңай өз ықпалына алады. Әкесінің жоспарымен, Алоша Катеринаға ғашық болады, алайда Наташаны да жақсы көреді. Ол осы екі әйелдің арасында үнемі тартылып, шешім қабылдауға кешігіп, екеуіне де ғашық болады. Соңында Наташа өзінің сезімдерінен бас тартып, Алошаның Катеринаны таңдауы үшін жол береді. Осы уақытта Иван, Еленаны (Нелли деп атайды) бір әйелдің қолынан құтқарады және оның анасы, Нелли туған кезде оны тастап кеткен сүйіктісімен бірге, әкесі (Джереми Смит) үйінен қашып кеткенін біледі. Кейіннен ханзада Вальковский Неллидің әкесі екені белгілі болады. Оның ата-анасы заңды түрде үйленген, бірақ ханзада Вальковский жас және тәжірибесіз әйеліне әкесі Джеремиді тонауға көндіреді. Петербургке көшіп келгеннен кейін Неллидің анасы әкесінен кешірім сұрайды, бірақ ол оларды кешірмейді. Өлер алдында Неллидің анасы, қызына өзінің нағыз әкесінің атын жазып қалдырған құжатты тапсырып, оған ешқашан оның әкесіне бармауға уәде алды. Николайды (Наташаның әкесі) Наташамен қайта табыстыру үшін Иван, Николай мен оның әйелінен Неллиді асырап алуға көндіреді. Нелли өзінің өмірі туралы айтып, Николайдың жүрегін жұмсартады, ол Наташаны кешіреді және қарғысын алып, олар қайта қосылады. Наташаның отбасы Петербургтен көшіп кетуге дайындалады, бірақ олар кетпес бұрын Нелли созылмалы жүрек ауруынан қайтыс болады; кішкентай қыз Иванға әкесінің анасына жасаған қатыгездігін кешірмейтінін айтады. Сондай-ақ, оған Наташаға үйленуге кеңес береді. Оқиға Наташа мен Иванның болған оқиғалар туралы ойларымен аяқталады, соңы анық емес.
Киноға бейімделу
1922 жылы Фредерик Зельник режиссерлік еткен неміс үнсіз фильмі романның негізінде түсірілді. "Қорланған және сөзсіз қалған" шығармасы 1991 жылы совет режиссері Андрей Андреевич Ешпай тарапынан Настасья Кинскидің Наташа рөлінде ойнауымен киноға бейімделді. 1950 жылы шыққан гонконгтық "Қорланғандар мен жарақат алғандар" (豪門孽債) фильмі оқиғаға негізделген, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Шанхай қаласында өрбітеді. Фильмді Лау Кинг режиссерлік етті, ол фильмде жас жазушы Цэн Му рөлін де сомдады.