Кіріспе

Биохимик; инсулинді оқшаулаған топтың бір бөлігі

Джеймс Бертрам Коллип (20 қараша 1892 – 19 маусым 1965) – инсулинді оқшаулаған Торонто тобының мүшесі болған канадалық биохимик. 1928-1941 жылдары Макгилл университетінің биохимия кафедрасын басқарды, ал 1947-1961 жылдары Батыс Онтарио университетінің медицина факультетінің деканы қызметін атқарды, онда ол The Kappa Alpha Society қоғамының негізін қалаушы мүшесі болды.

Білім

Онтарионың Беллвилл қаласында туған ол 15 жасында Торонто университетінің Тринити колледжіне қабылданды және физиология мен биохимияны оқыды. 1916 жылы сол университеттен биохимия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды.

Мансап

1915 жылы 22 жасында Коллип докторлық диссертациясын қорғауға аздап қалғанда, Эдмонтон қаласындағы Альберта университетінің медицина факультетіндегі физиология кафедрасында лекция оқуға қабылданды. Ол бұл қызметте 7 жыл бойы жұмыс істеді, соңында 1922 жылы биохимия кафедрасының профессоры және меңгерушісі болып тағайындалды. Оның сол кездегі зерттеулері негізінен омыртқалы және омыртқасыздардың қан химиясына қатысты болды. 1921 жылдың сәуір айынан бастап ол демалысқа шығып, Торонто университетінің физиология кафедрасының профессоры Джон МакЛеодпен бірге жұмыс істеу үшін Рокфеллер саяхат стипендиясы бойынша Торонтоға сапар шекті. Ол ондағы зерттеу бағдарламасы (қандағы қант концентрациясына pH әсері) оны Массачусетс штатындағы Вудс-Хоул теңіз биологиялық зертханасына және Нью-Брансуик провинциясының Сент-Эндрюс қаласындағы биологиялық стансасына алып келді, содан кейін ол жылының соңында Торонтоға оралды.

Инсулиннің сәттілігі

1921 жылы мамыр айында басталған диабетке қарсы ем іздеуде Фредерик Бантинг пен Чарльз Бесттің жұмысын МакЛеод қадағалап отырды. Желтоқсан айында Бантинг пен Бест панкреатикалық экстрактты тазартуда қиындықтарға тап болғанда, МакЛеод Коллипті басқа зерттеулерінен босатып, оны зерттеу тобына қосылуға мүмкіндік берді. Коллиптің міндеті – Бантинг пен Бесттің осы уақытқа дейін қол жеткізгенінен де таза және қолдануға ыңғайлы инсулин дайындау болды. 1922 жылдың қаңтарында 14 жасар Леонард Томпсон инсулин инъекциясынан кейін ауыр аллергиялық реакцияға ұшырағаннан соң, Коллип Томпсонның жазылуына және клиникалық сынақтарда қолдануға жеткілікті таза панкреатикалық экстракт дайындауға қол жеткізді. Коллиптің табысына қарамастан, Бантинг ашуланып: «Коллиптің жаңалықтары тойлауға арналған емес, керісінше, жаңа қауіп» деді. 17-24 қаңтар аралығында Коллип пен Бантинг зертханада физикалық төбелес жасаған деген хабар бар, көріпкелдердің айтуынша, «Коллип Бантинг пен Бесттің зертханасына барып, соңғы экстракт формуласын (МакЛеодтың келісімімен немесе келісімсіз) олармен бөліспейтінін және зерттеу тобынан шығып, процесті өздігінен патенттеуді жоспарлап отырғанын айтқан». Кейінірек бір әріптесі осы оқиғаны «Бантингтің Коллиптің үстіне отырған суреті мен "Инсулиннің ашылуы" деген тақырыппен карикатура» арқылы паш етті. Бірақ, сынақтар сәтті аяқталып, инсулиннің болашағы қамтамасыз етілді. Бантинг, Бест және Коллип инсулиннің патенін бөлісіп, оны Торонто университетіне бір долларға сатты. Бантинг пен МакЛеод арасындағы келіспеушіліктер командада жаман көңіл тудырды. 1923 жылы медицина саласындағы Нобель сыйлығы Бантинг пен МакЛеодқа берілді. Бэсттің сыйлықтан шеттетілгенін сезінген Бантинг өз үлесін Бэстпен бөлісті. Жауап ретінде МакЛеод өзінің үлесін Коллиппен бөлісті. Дегенмен, Коллиптің инсулиннің бірлескен ашушысы ретіндегі рөлі көбінесе Бэсттің Коллиптің маңызды рөлін азайтатын жарнамалық кампаниясының салдарынан назардан тыс қалды. Ол эндокринологиялық зерттеулердің пионері ретінде танылады. Ол паратгормон (ПТГ) бойынша жаңалықтар ашты. Ол 1965 жылдың 19 маусымында 72 жасында қайтыс болды.