Кіріспе

Вирак, ресми түрде Вирак муниципалитеті, 1-сыныпты муниципалитет және Филиппиннің Катандуанес провинциясының орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, онда 76 520 адам тұрады. Бұл Катандуанестегі ең көп халқы бар және жер аумағы бойынша бесінші үлкен муниципалитет.

Испандықтарға дейінгі кезең

Өркениет алғаш рет он үшінші ғасырда Катандуанес провинциясына, он Борнеолық датудың ұрпақтарының келуімен тиді, олар Филиппин архипелагының аралдарынан өтіп бара жатқан еді. Он төртінші ғасырдың ортасына қарай, Катандуанес өңірінде ұйымдасқан қоғамдар пайда болды – бұл Малай қоныс салушылары бастаған Оңтүстік-Шығыс Лусонның қарқынды дамуының нәтижесі болды. Катандуанес арал провинциясының астанасы Вирак қаласының тарихы испандықтар кезеңінен бұрынғы уақытта басталды, онда тайпа басшысы Лумибао, 10 Борнеолық датумен Филиппинге келген Дату Думагуилдің ұрпағы және оның әйелі Милбиган Видак бұлағының жанына қоныстанып, бірнеше қызметшілері мен олардың әйелдерімен бірге алғашқы өркениетті елді мекенді құрды.

Испания кезеңі

1573 жылы испан конкистадоры Хуан де Сальседо испан галеондарын Катандуан суларына алғаш рет әкелді. Оның мақсаты Камаринс-Сур, Сорсогон және Батыс Катандуанда өздерінің заңсыз саудасын жүргізген қарақшыларды қолға түсіріп, жазалау болды. Оның галеоны бірнеше аптадан кейін қайтып келді – бұл жолы оның миссиясы католик дінін тарату еді. Теңіз сақшылары Эли тауынан шыққан түтінді көрді. Аяқ тірегеннен кейін испандықтар жағалаудан Видак деп аталатын жерге жеткен іздерді тапты. Олар ақырында Деникоп пен Калатаган аралығында орналасқан Тимбеандағы үлкен қалыңдыққа тап болды. Ауыл басшысы өз үйін әлі күнге дейін бар бұлақтың үстіне салған. Сол жерде Самбонг деп аталатын ағаштың көлеңкесінде қонақ үй орналасқан. Бұл ағаш ерлі-зайыптылардың үйіне бағыт көрсетуші ретінде қызмет еткен. Испандықтар үш үлкен, қатыгез иттің және шетелдіктерге қарай найзаларын көтерген бірнеше сақшылардың кедергісінен басшының үйіне жақындай алмады. Бірақ испандықтар өздерінің миссиясын сәтті аяқтауға бейілді болғандықтан, жергілікті тұрғындардың қауіпті әрекеттеріне достық ишара жасады. Ханға сый ретінде “ончита” ұсынды, бірақ ханның әйелі “біздің мемлекетімізде көптеген алтын бар” деген соң, ол қабылдамады. Содан кейін күміс монета ұсынды, бірақ оны да басшы мен оның әйелі қабылдамады. Испандықтар тазартылған қантты алып, жергілікті тұрғындарға оның тәттілігін татып көруге ұсынды. Басшының әйелі оның дәмін ұнатып, осылайша жергілікті тұрғындар мен испандықтар арасындағы “тәтті” қарым-қатынас басталды. Алғашқы кездесулерден кейін испандықтар жергілікті тұрғындарға басшының үйінде болмаған азық-түлік, мысалы, қант пен киім-кешек беруді бастады. Достық сезімі қалыптасқаннан кейін испандықтар христиан дінін таратуға кірісті. Лумибао Хосе, ал Мильбиган Мария болып суға батырылды. Макао жағасында тұратын олардың ұлы Мариано есімді христиан дініне кірді. Вирактың христиандануына қатысты жазбалар жоғалып кетті, бұл Моролардың жасаған қиратушылығынан болған деп хабарланды. Осы астананың тарихы 1755 жылдан бастап ғана нақты жазыла бастады.

Моро шабуылдары

Катандуан аралы Минданаодан келген моролардың басақорлық шабуылдарынан аман қалмады. Бірақ Вирак портының жағалау батареяларының күшін білгендіктен, винталар топтарға бөлініп, жағалау батареяларының жете алмайтын әртүрлі жерлерге түсті. Кейбіреулері Кадакулаанға, ал басқалары Вирактың шығысы мен батысына қарай жағаға шықты. Моролармен күрескен белгілі Дон Матиас Солиман, Хопог ауылының Санто-Домингосындағы қанды шайқаста Мохаммед Абу атты моро дауылын өлтірді. Оған жылдам қолымен және дауысы құрлы Дон Алипио Алехандро, яғни Паас көмектесті. Христиан емес басқыншылар қару-жарақ және саны жағынан артық болды, бірақ Дон Алипио ерекше күшпен жағдайды өзгертіп, жеңіске жеткізді. Моролар одан әрі жылжуға мүмкіндік таппады, сондықтан жеңіліске ұшырап, шегінді. Вирактың шығыс жағында моролар Катандуанда жағажайға ие болып, сол жерден қалаға шығыстан шабуыл жасады. Франция ауылының басқарушысы Дон Педро Толентино, Панттино деп те аталатын, жауға қарсы бар күшін жұмылдырып, дереу қимылға көшті. Бұл Вирак халқының ұйымдасқан басқынға қарсы тұрып, толық жеңіске жеткен алғашқы реті болды.

Америкалық оккупация

Бірінші Филиппин Республикасының бірінші президенті Эмилио Агиналдо Филиппин-Америка соғысында жеңілгеннен кейін Америкаға адалдық серт бергеннен кейін бірнеше ай өткен соң, Вирак қаласына жауынгерлік кеме тігізді. Америка әскерлері жергілікті революционерлердің немесе Катипунеролардың қарсыласуын жеделдету миссиясын орындады. Өздерінің қажырлы күресімен жеңіп алған бостандықтарынан айырылуға құштар болмаған Катипунеролар Америка Құрама Штаттарының билігін мойындаудан бас тартып, тауларға қашып кетті. 1898 жылдың соңында, Дон Леон Рейес Вирак қаласының қала әкімі [капитан-мунисипалы] болған кезде, американдық басқаруға бағынбаған революциялық әскерлер ортақ мақсат үшін бірігу үшін таудан түсті. Дон Леон Рейес революционерлерді ықыласпен қарсы алып, американдықтарға қарсы күресін қаржыландырды. Осы жағдайды капитан сабырмен шешті, өзінің барлық қызығын осы мақсатқа жұмсады. 1901 жылы патриоттық құлшынысы үшін ол американдықтар тарапынан қолға түсіріліп, тізбекке бұғауланып, қатаң еңбекке кесілді. Американың оккупациясы 1934 жылы аяқталды, ал 1935 жылы Филиппин Достастығы құрылды.

Жапондықтардың басып кіруі

Катандауес Камакура полкінің күштерінен зардап шеккен жоқ. 1941 жылдың 12 желтоқсанында таңертең Вирактың оңтүстік бөлігінде әуеде ұшақтар байқалды, ал кемелер Кабугао шығанағындағы Нагнганг Буайя мүйісіне жақын жерге тікелей түсірілді. Сол күні сағат 9:30-да қалалар толығымен эвакуацияланды. Көп ұзамай бомбалар стратегиялық түрде тасталды. Кейін қалаларда гарнизон орналастырылды, ал әкімшілік ғимарат та гарнизон ретінде пайдаланылды. Жапон оккупациясы кезінде ешбір мектеп тұрақты түрде ашылмады. Партизандық ұйымдар пайда болып, жоғалып отырды.

Бостандық

Катандуанес азат етілуі қазіргі муниципалдық ғимарат және Вирак шіркеуі аумағында болды. 1945 жылдың 8 ақпанында шамамен сағат 12-де Калатаган ауылының 4-шақырымында шайқас басталды және Катандуанес азат ету күштерінің филиппин партизандары жапон казармаларын толық бақылауға алды. 1945 жылдың 20 сәуірінде Флоренсио Такорда, соғысқа дейін екі жарым онжылдықтан астам уақыт бұрын үш мерзімге қала президенті болып тағайындалған, Вирак қаласының мэрі болып тағайындалды. Ол Филиппин азаматтық істер бөлімінің кезінде алты ай мен жиырма бес күн қызмет етті.

Әскери заңға дейінгі және әскери заңға дейінгі кезең

1958 жылдан 1970 жылға дейін Сальвадор Суртида, ал 1970 жылдан 1986 жылға дейін Хорхе Аркилла басшылық етті. Вирак тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен жергілікті басшылардың екеуі осы кезеңде Альберто ағалары – Хуан, Хосе және Висенте ұлттық деңгейде танымал болды. Олар, әрине, дамуға үлес қосып, Сальвадор Суртида мен Хорхе Аркилла мэрлік қызмет атқарып тұрғанда муниципалитетте үлкен физикалық өзгерістерге ықпал етті. Көптеген инфрақұрылымдық жобалардың ішінде Катандуанес мемлекеттік колледждері мен Шығыс Бикол медициналық орталығы ең маңыздылары болып табылады, олар Виракты Бикол аймағындағы маңызды білім беру және денсаулық сақтау орталығы ретінде картаға енгізді. Вирактың басқару саласындағы өсуі 1972 жылы шарына жетті. 1960 жылы 34 барангай болған Вирак 29 жаңа қауымдастық құрып, қазіргі 63 барангай құрамына дейін жетті.

EDSA революциясы және одан кейінгі кезеңдер

1986 жылы EDSA революциясы Маркостың екі он жылдан астам билігін құлатты, бұл Вирактың саяси құрылымына тікелей әсер етті. Сайланған шенеуніктердің орнына тағайындалған шенеуніктердің келуі 1986 жылдан 1992 жылға дейінгі революциялық үкімет кезінде үстемдік құрған "Азаттық Конституциясына" сәйкес болды. Мамандығы бойынша дәрігер Родульфо Сармиенто муниципалитет басқармасын басқарды. 1990-жылдардың басында жергілікті басқару Родульфо Сармиенто мен конгрессмен Хосе Альбертоның ұлы Хосе "Сито" Альберто II арасында алмасып отырды.

Қалалық аудан

Филиппиннің 19-шы Конгресінде әртүрлі депутаттар Виракты және қазіргі уақытта құрамдас қалалары, тәуелсіз құрамдас қалалары немесе жоғары дамыған қалалары жоқ провинциялардың басқа да астаналарын автоматты түрде қалаларға айналдыруды көздеген заң жобаларын енгізді.

География

Вирак муниципалитеті арал провинциясының оңтүстік ұшын алып жатыр. Оның жалпы жер ауданы 18 778,4 гектарды құрайды. Жалпы ауданының 9 359,15 гектары немесе 49,84% орманды алқап, ал 9 419,25 гектары мемлекеттік жерлерге жатқызылып, пайдалануға берілген. Аймақтың шамамен жартысы тік жарлы, таулы және төбелі, жазықтармен, батпақты жерлермен, тік жартастармен және тасты тік беткейлермен толық. Қаланың шығысы мен оңтүстігі Тынық мұхиты мен Бато қаласымен, солтүстігі Сан-Мигельдің биік және жасыл тауларымен, ал батысы Сан-Андрестің көлбеу төбелерімен шектеседі. Виракта II типті климат орналасқан. Құрғақ мезгіл болмайды, жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 2500-3000 мм аралығында. Вирактың тайфун белдеуінің ортасында орналасуы салдарынан шілдеден қазанға дейін тайфундардың күшті әсеріне ұшырайды. Аймақтың ауыл шаруашылығына тәуелділігі экономикалық дамудың осы ауа райы келесіздіктерінен бұрынғыдай кедеру көруіне себеп болып отыр.

Демография

2020 жылғы санақта Вирактың халқы 76 520 адамды құрады, халық тығыздығы .

Дін

Католицизм бұл қалада терең тамыр жайған, халықтың 98 пайызы осы дінді қабылдаған. Вирак – епископ Маноло де лос Сантостың басқаратын тәуелсіз епархияның орталығы. Бұл қала бұрын Касерес архиепископиясының, содан кейін Легаспи епархиясының викариаты болған. Қаланың қасиетті қамқоршысы – Пәк Көңілді Мария, оның мерекесі 8 желтоқсанда тойланады.

Көлік

Вирак қаласын Вирак әуежайы қамтамасыз етеді. Қалада сондай-ақ теңіз порты бар, оннан күн сайын Альбай облысының Табако қаласынан паромдар қатынайды. Метро Маниладан келетін провинциялық автобустар көбінесе Катандуанеске бағытталған паромдарға мінеді, тікелей Виракқа барады немесе көршілес Сан-Андрес қаласы арқылы өтеді.