Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1994 жылғы Гаитидегі Работо Гонайвтағы қырғын
1994 massacre in Raboteau Gonaïves, Haiti
1994 жылғы 22 сәуірде болған оқиғада Гаитидегі Работо Гонайв ауданына әскери және жарымәскери күштер шабуыл жасады. Аудан тұрғындары Жан Бертран Аристидті қолдаған демонстрацияларға қатысқан болатын. Кем дегенде 23 адам қаза тапты, бірақ көптеген ұйымдар нақты құрбан болғандардың саны одан да көп деп есептейді. 2000 жылы Гаити соты қырғынға қатысы бар деген айыппен 59 адамды соттады, олардың 37-сі, соның ішінде бұрынғы төңкеріс жетекшісі Рауль Седрас, қатыспай-ақ сотталды. Жеке сотталуға келгендердің 16-сы кінәлі деп танылды, ал қатыспай сотталған 37 адамның барлығы өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2005 жылдың мамыр айында Жоғарғы Сот барлық үкімдерді күштен шығарды.
The Raboteau massacre was an incident on April 22, 1994, in which military and paramilitary forces attacked the neighborhood of Raboteau Gonaïves, Haiti, the citizens of which had been participating in pro Jean Bertrand Aristide demonstrations. At least 23 residents were killed, though most groups estimated the true casualties to be higher. In 2000, a Haitian court tried fifty nine people for alleged roles in the massacre, of whom 37, including former coup leader Raoul Cédras, were tried in absentia. Sixteen of those tried in person were convicted, while all 37 of those tried in absentia were convicted and given sentences of life imprisonment. In May 2005, all sentences from the tribunal were overturned by the Supreme Court.
Қазалау
Работо – Гаитидің солтүстік-батысындағы Гонайв қаласындағы теңіз жағасында орналасқан шатырлар ауданы. 1991 жылы президент Жан-Бертран Аристидке қарсы Гаитиде төңкеріс болғаннан кейін, тұрғындар Аристидті қолдап, оны билікке келген әскери диктатураға қарсы митингтер өткізді. 1994 жылдың 22 сәуірінде таңертең әскерилер мен жартылай әскери күштер ауданға шабуыл жасады. Олар үй-үйге кіріп, тұрғындарды – балалар мен қарттарды да қоса – ұрып-сапалап, тұтқындады, кейбіреулерін ашық кәрізге жатқызды. Қашқандарды атып тастады. Әскерилер отбасыларға қаза болғандардың денелерін жинауға тыйым салды, сондықтан нақты санын анықтау мүмкін болмады. Работодағы журналистер кем дегенде отыз адам өлтірілгенін хабарлады, ал кейінірек сотта кем дегенде алты адамның қаза тапқаны белгілі болды. Адам құқықтары адвокаттары сегізден он бес адамға дейін қаза тапқан болуы мүмкін деп есептейді.
Raboteau is a shanty town neighborhood by the sea in Gonaïves in north west Haiti. Following the 1991 Haitian coup d'état against President Jean Bertrand Aristide, residents held rallies in support of Aristide and opposing the de facto military dictatorship that replaced him. On April 22, 1994, soldiers and paramilitary forces made a dawn raid on the neighborhood. They went house to house, beating and arresting residents, including children and the elderly, making some lie in open sewers. People who ran were shot. The military forbade families from collecting the bodies of the dead, making an exact count impossible. Journalists in Raboteau estimated that at least thirty people were killed, while later court proceedings stated that at least six people were known to have been killed. Human rights lawyers estimated that eight to fifteen people had been killed.
Гаитидегі сот ісі
2000 жылы қырғынға қатысы бар деген айыппен 59 адам сотқа тартылды, олардың 37-сі, соның ішінде төңкеріс жетекшісі Рауль Седрас, Ұлттық полицияның бұрынғы бастығы Мишель Франсуа және жарымәскери топтардың басшылары Эммануэль Констант пен Луи Жодель Шамблен, қатысусыз сотталды. Прокурорларға іс дайындауда Халықаралық адвокаттар бюросынан Марио Жозеф пен Брайан Конканнон көмектесті. Сот 6 аптаға созылып, 2000 жылдың 9 қарашасында аяқталды. Сотталушылардың 22-сінің ішінде 16-сы қырғынға қатысқандары үшін кінәлі деп танылды, ал 6-сы ақталды. Кінәлі деп танылғандардың 12-сі өмір бойына бас бостандығынан айырылды, ал қалған төртеуі 4 жылдан 9 жылға дейін бас бостандығынан айырылды. Қатысусыз сотталған 37 адамның барлығы кінәлі деп танылып, қатаң еңбекпен өмір бойына бас бостандығынан айырылды. "Нью-Йорк Таймс" газеті бұл сотты Гаити үшін "батыл қадам" деп сипаттап, "әскери және жарымәскери шенеуніктердің жоғары лауазымды өкілдері мен олардың серіктерін адам құқықтарын бұзғаны үшін әділетке тартудағы маңызды қадам" деп бағалады. 2005 жылға қарай, түрмеде отырған он алты сотталғанның бірі қайтыс болды, ал қалған он бес адам түрмеден қашып кеткені хабарланды. 2005 жылдың 3 мамырында Жоғарғы сот бұрынғы үкімдерді күштен шығарып, "Гонайвстің қылмыстық трибуналы, қазылар алқасының көмегімен құрылғандықтан, бұл істі қарауға құзыретсіз" деп шешті.
In 2000, fifty nine people were put on trial for their alleged roles in the massacre, 37 of whom, including coup leader Raoul Cédras, former Chief of National Police Michel François, and paramilitary leaders Emmanuel Constant and Louis Jodel Chamblain, were tried in absentia. Prosecutors were aided in preparing the case by Mario Joseph and Brian Concannon of the Bureau des Avocats Internationaux. The trial lasted 6 weeks and ended on November 9, 2000. The jury found 16 of the 22 defendants in custody guilty of participation in the massacre, acquitting six. Twelve of those found guilty were sentenced to life imprisonment, while the other four were given four to nine year sentences. The 37 defendants who were tried in absentia were all convicted and given life sentences of hard labor. The New York Times described the trial as a "landmark" case for Haiti, "a step in bringing to justice an elite tier of military and paramilitary officers and their cohorts for human rights abuses". By 2005, one of the sixteen imprisoned defendants had died, while the remaining fifteen had reportedly escaped from prison, On May 3, 2005, the Supreme Court overturned the sentences, ruling that "the Criminal Tribunal of Gonaïves, having been established with the assistance of a jury, was not competent to rule the case".
Эммануэль Тото Констант
Эммануэль "Тото" Констант Гаитиден жаяу Доминикан Республикасына қашып өтті, одан ол АҚШ-қа ұша алды. Кейіннен оны АҚШ-тың Иммиграция және натурализация қызметі түрмеге қамады. Дэвид Граннның "The Atlantic Monthly" журналындағы "«Шайтанға» лайықтысын беру" мақаласында жазғандай, Констант өзінің мойндауымен және АҚШ үкіметтік дереккөздерінің мәліметінше, ЦРУ-мен жұмыс істеген. 1996 жылы Мемлекеттік хатшы Уоррен Кристофер иммиграциялық сотқа Константты депортациялауды қолдайтын куәлік берді. Мемлекеттік хатшы Кристофер Константқа қатысты адам құқықтарын кеңінен және сенімді түрде бұзды деген айыптауларды атап өтті және Константты депортацияламау АҚШ үкіметі Константтың қызметін қолдайтын сияқты көрінеді деп түсіндірді. Сот келісіп, депортация бұйрығы шығарды, бірақ ол орындалмады. Бұйрықтан кейін Констант Джанет Реноға қарсы сотқа жүгінді, ЦРУ онымен "бірлескен" деп мәлімдеді. Констант ақырында АҚШ-тың күзетінен ауыз жапқыш бұйрықпен босатылды. Бұл істі Әділет және жауапкершілік орталығы мен Конституциялық құқықтар орталығы қозғады. 2008 жылы Констант ипотекалық алаяқтыққа қатысты алты қылмыстық құқық бұзушылық жасады деп айыпталып, 12–37 жылға бас бостандығынан айырылды. Қазіргі уақытта ол Нью-Йорктегі қатаң күзетіліп сақталатын түрмеде отыр.
Emmanuel “Toto” Constant fled Haiti on foot into the Dominican Republic from which he was able to fly to the United States. He was eventually jailed by the U. S. Immigration and Naturalization Service. As reported by David Grann, in his article in The Atlantic Monthly “Giving ‘The Devil’ His due ” Constant worked with the CIA, by his own admission and that of U. S government sources. In 1996, Secretary of State Warren Christopher submitted an affidavit to the immigration court, advocating Constant's deportation. Secretary Christopher noted the extensive and credible accusations of human rights violations by Constant, and reasoned that a failure to deport Constant would give the appearance that the U. S. government supported Constant's activities. The judge agreed and issued a deportation order, but it has not been executed. Following the order, Constant filed suit against Janet Reno claiming that the CIA had "collaborated" with him. Constant was eventually freed from U. S. custody with a gag order. The case was brought by the Center for Justice & Accountability and the Center for Constitutional Rights. In 2008, Constant was convicted of six felony counts related to mortgage fraud and sentenced to 12–37 years in prison. He is currently incarcerated in a maximum security prison in New York.
Полковник Карл Дорелиен
Карл Дорелиен 1991–1994 жылдардағы төңкеріс кезінде Гаити әскерінің полковнигі болды, тәртіп және жеке құрам мәселелеріне жауапты болды. Гаитиде демократия қайта орнатылғаннан кейін Дорелиен АҚШ-қа қашып кетті. 2003 жылы ол адам құқықтарын бұзғаны үшін Гаитиге депортацияланды және ол қатыспаған сот шешімімен қамауға алынды. Ол жаңа сот отырысын өткізу құқығынан бас тартты. Бір жыл өткен соң, 2004 жылы президент Аристид тағы да төңкеріс салдарынан құлатылды, ал Дорелиен түрмеден қашып шықты. 2008 жылдың мамыр айына дейін ол түрмеге қайтарылмады. Әділет және Есептілік орталығы Дорелиенге қарсы депортация жасауға аздан кейін сотқа шағым түсірді. Сотқа шағым беру себебі – шетелдік заң бұзушылық туралы заңға сәйкес, талапкер Мари Жанның күйеуінің өліміне (ол Работо қырғынында қаза тапқан) және еңбек қозғалысының жетекшісі Лексиуст Каюсттың негізсіз ұсталуы мен азапталуына байланысты азаматтық зиянды өтеу талабы. 2007 жылдың 23 ақпанында АҚШ Федералды соты Дорелиенді азаптау және соттан тыс өлтіруде азаматтық жауапкершілікке тартты. Оған 4,3 миллион доллар азаматтық өтеу төлеуге бұйырылды. 1997 жылы Дорелиен Флорида лотереясында 3 миллион доллар ұтып алды. Оның ұтысы тәркіленіп, эскроуға салынды. 2006 жылдың тамызында Флорида штатының соты Әділет және Есептілік орталығының өтініші бойынша Гаитидің Дорелиенге қарсы азаматтық шешімін АҚШ-та орындауға болатынын шешті.
Carl Dorelien, was a colonel in the Haitian military during the 1991–1994 coup, in charge of discipline and personnel matters. Following the restoration of Haiti’s democracy, Dorelien fled to the United States. In 2003, he was deported to Haiti because of his human rights record, and was taken into custody for his absentia conviction. He chose not to exercise his right to a new trial. One year after his return President Aristide was once again ousted in a coup in 2004 and Dorelien escaped prison. He has not been returned to prison as of May 2008. The Center for Justice and Accountability filed a suit against Dorelien just before his deportation. The suit was brought under the Alien Tort Statute seeking civil damages for the deaths of plaintiff Marie Jean’s husband, who was killed in the Raboteau Massacre, and the arbitrary detainment and torture of labor leader Lexiuste Cajuste. On February 23, 2007, Dorelien was found civilly liable in U. S. Federal Court for torture and extrajudicial killing. He was ordered to pay $4.3 million in civil damages. In 1997, Dorelien won $3 million in the Florida Lottery. His winnings were garnished and placed into escrow. In August 2006, on C. J. A.’s movement, the state court of Florida ruled the Haitian civil judgment against Dorelien was enforceable in the U. S.