Кіріспе

Иннландтағы аңғар, Норвегия. Селдегі аңғар, Норвегия.

Хайдал немесе Хайдален – Норвегияның Иннланд графтығындағы Сель муниципалитетіне қарасты аңғар. U пішіндес аңғар, жақын орналасқан Йотунхеймен тауларынан бастау алатын Шьоа өзенімен шығысқа қарай ағып, Гудбрансдалслоген өзенімен қосылғанға дейін, Гудбрансдален аймағы арқылы өтетін басты аңғарға дейін созылады. Шьоа өзенінің батыс жағындағы аңғар Вага муниципалитетіне жатады, және ол жерде ол Шьодален аңғары деп аталады. 1908 жылдан 1965 жылға дейін Хайдаль аңғары Хайдаль деп аталған тәуелсіз муниципалитет болды, ал 1965 жылдан бері Сель муниципалитетінің құрамына кірді. Аңғардағы негізгі елді мекен – Бьолстад ауылы. Аңғар Шьоа ауылынан солтүстік-батысқа қарай Бьолстад ауылына дейін созылады, онда аңғар оңтүстік-батыс/оңтүстікке бұрылып, Вага муниципалитетіне кірер алдында шамамен ағып өтеді. Вагаға кіргеннен кейін, аңғар тауларға енгенде және өзеннің бастауына, үлкен Гженде көліне қарай тар болады.

Тарих

1177 жылы Ивар Геслинг король Магнус IV-нің Опландтардағы линдманны болды. Геслинг Биркебейндермен одақтасты (олар 1177 жылы Нидаростағы Оретингте Сверрені өздерінің патшасы ретінде таңдады). Қарсылығында, Сверре патша Геслингке Гейдалдың барлық аңғарын сыйлады. Гейдал сұлулығымен және дәстүрлерімен бай. Мұнда ескі, қорғалған ағаш үйлер мен шаруашылықтар көптеп кездеседі. Басты салалар – ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы. Жергілікті дәстүрлерге ағаш өңдеу, ағаш қасу, сурет салу және тоқыма жасау кіреді. Хайдаль шіркеуі (Heidal Kyrkje) 1937-1941 жылдары 1933 жылы найзағай шағып қираған 1754 жылғы шіркеудің нақты көшірмесі ретінде салынды. Хайдаль шіркеуі – Гудбранд аңғарындағы көптеген шіркеулер сияқты крест тәрізді. Шіркеу ағаштан салынған. Онда шамамен 300 орын және үш галерея бар. Ғимаратты архитектор Бредо Бернцен (1877–1957) жобалады. Алтарь норвегиялық мүсінші Якоб Клюкстадтың туындысы. Шіркеудің жанында Бьёльстад шапкіші (Bjølstad kapellet) орналасқан. Бьёльстад шапкіші 75 орындық және шамамен 1531 жылға дейін салынған. Аңғардағы кейбір жерлерде, соның ішінде Сёре Харилдстад шаруашылығы мен Бьёльстад шапкішіне экскурсиялар ұйымдастырылады. Бьёльстад шаруашылығы сияқты шаруашылықтар көпшілікке жабық. Бьёльстад шаруашылығындағы ең жаңа ғимарат шамамен 1820 жылы салынған, ал шаруашылық 13 ғасырдан бері бір отбасының меншігінде.