Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі

Strelitzia reginae, көбінесе кран гүлі, жұмақ құсы немесе нгуни тілінде isigude деп аталатын, Оңтүстік Африканың Кейп провинциялары мен Квазулу-Наталға тән гүлді өсімдіктер түрі. Мәңгі жасыл көпжылдық өсімдік, ол әдемі гүлдері үшін кеңінен өсіріледі. Орташа белдеулерде бұл танымал үй өсімдігі болып табылады.

Таксономия

Джозеф Бэнкс бұл түрді 1788 жылы сипаттаған. 2002 жылы Оңтүстік Африканың Шығыс Кейп аймағында Мзимвубу өзенінің жағасында өсетін жаңа түрше табылды. Кирстенбош ботаникалық бағындағы жылыжайда жиналған жабайы өсімдіктер гүлдей бастағанда, олардың ішкі жапырақтары әдеттегі көк түс емес, ақ түсті екені анықталды. Сонымен қатар, олардың мойындары (стигмалары) қысқарақ және жапырақтарында шамалы айырмашылықтар байқалды. Жаңа түрше Strelitzia reginae subsp. mzimvubuensis деп аталды. Генетикалық талдау Strelitzia juncea түрiнің генетикалық тұрғыдан S. reginae түрiнiң iшiнде орналасқандығын көрсетті. Бұл, мүмкін, түрге айналу процесіндегі мутация болуы мүмкін.

Сипаттама

Өсімдік биік өседі, ірі, мықты жапырақтары ұзын және кең, ал жапырақ сабақтарына дейін ұзын. Жапырақтары мәңгі жасыл, екі қатарға орналасып, желдеткіш тәрізді қалыптасады. Гүлдері жапырақтардың үстінде, ұзын сабақтардың ұштарында орналасқан. Гүлдің шығуына қатысты қатты, тұмсық сияқты қабық – шпата деп аталады. Ол сабаққа перпендикуляр орналасқан, бұл оған құстың басы мен тұмсығын ұқсатады; ол гүлді тозаңдатуға қатысатын күн құстары үшін берік қонбау орын қызметін атқарады. Гүлдері бірінен соң бірі шпатадан шығады, олар үш сары күлте және үш қызғылт көк немесе ақ жапырақтан тұрады. Екі жапырақ бірігіп, жебе тәрізді нектарий құрайды. Күн құстары нектар ішу үшін қонғанда, үшінші жапырақ ашылып, тозаңды шығарып, олардың аяқтарын тозаңмен жабады.

Өсіру және пайдалану

Strelitzia reginae әшекейлік өсімдік ретінде кеңінен танымал. Ол алғаш рет 1773 жылы Ұлыбританияға әкелінді, онда Кеудегі Корольдік ботаникалық бақтарда өсірілді. Содан бері ол бүкіл әлемге, оның ішінде Америка мен Австралияға кеңінен тарады, күнды және жылы аймақтарда жақсы өседі. АҚШ-та Флорида және Калифорния жылы климатының арқасында негізгі өсіру аймақтары болып табылады. Оңтүстік Калифорнияда бұл өсімдік кеңінен таралған және Лос-Анджелес қаласының ресми гүлі ретінде таңдалған. Суық қысы бар аймақтарда оны әдетте шыны үйлерде, жылыжайларда немесе күнге толы, салқын жағдайда өсіреді, себебі ол тек жеңіл аязға төзімді және 10 °C (50 °F) төмен температурада жақсы өспейді. Дегенмен, оны жаз айларында сыртқа шығаруға болады. Бұл өсімдік Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшаның еңбегі» сыйлығына ие болған. Ол күтімі оңай, бақта өсіруге ыңғайлы өсімдік. Ол топырақтың жағдайына төзімді және жақсы орныққаннан кейін көп суды қажет етпейді. Жақсы күтім болса, жылына бірнеше рет гүлдейді. Ол құнарлы, қара топырақта, әсіресе жыл бойы жеткілікті су алғанда жақсы өседі. Ол тікелей күн сәулесінде де, жартылай көлеңкеде де жақсы өседі және бақыланатын босатылатын тыңайтқыш пен компостпен үнемі қоректендіруге жақсы жауап береді. Ол суыққа сезімтал, сондықтан оны аяздан қорғау керек, себебі ол гүлдер мен жапырақтарға зиян келтіруі мүмкін. S. reginae тұқымдар немесе бөліну арқылы көбейтіледі. Тұқымдықтар баяу өседі және үш-бес жыл бойы гүлдей алмайды, бірақ екі жылда гүлдеуі мүмкін. Ол толыққан соң ғана гүлдейді және өсімдіктің бөлінуі гүлдеу үлгісіне әсер етуі мүмкін. Дегенмен, гүлдер пайда болғаннан кейін ұзақ сақталады. Гүлдеудің ең жоғарғы шағы қыс және ерте көктемде болады. Осы өсімдіктің сары гүлді сорты «Манделаның алтыны» деп аталады.

Аллергиялық әсері

Бейбіт құс гүлдері OPALS аллергиялық шкаласы бойынша 1 рейтингке ие және "аллергияға қарсы" деп есептеледі; олар ауаға ұшқыш тозаң шығармайды.