Кіріспе
Намыхай Норбу (; 8 желтоқсан 1938 – 27 қыркүйек 2018) – тибет буддасы, Дзогчен шебері және Неаполь шығыс университетінің тибет және монғол тілі мен әдебиеті профессоры. Ол тибет мәдениеті, әсіресе тарих, әдебиет, дәстүрлі діндер (тибет буддизмі және Бон) және дәстүрлі тибет медицинасы салаларындағы жетекші авторитет еді, осы тақырыптар бойынша көптеген кітаптар мен ғылыми мақалалар жазған. Норбу екі жасында Дзогчен мұғалімі Адзом Дрогпаның (1842–1924) сана ағынының эманациясы, тулку ретінде танылды. Бес жасында ол Шабдрунг Нгаванг Намгьелдің (1594–1651) эманациясының эманациясы ретінде де танылды. Он алты жасында ол өзінің негізгі Дзогчен мұғалімі Ригдзин Чанчуб Дорджемен (1863–1963) кездесті. 1960 жылы Джузеппе Туччидің шақыруымен Италияға барып, 1964 жылдан 1992 жылға дейін Неаполь шығыс университетінде тибет және монғол тілі мен әдебиеті профессоры болып қызмет етті. 1983 жылы Италияның Венеция қаласында өткен Тибет медицинасы жөніндегі алғашқы халықаралық конвенцияны ұйымдастырды. 1976 жылы Норбу батыста, алдымен Италияда, содан кейін көптеген басқа елдерде Дзогчен оқуын бастады. Ол көптеген тәлімгерлер арасында құрметті рухани тұлғаға айналды және Дзогченді зерттеу үшін бүкіл әлемде орталықтар құрды. Норбу елу жылдан астам Дзогченді оқытты және 2018 жылы қайтыс болған кезде Тибет үкіметі оны "сол кездегі ең бірінші Дзогчен" мұғалімі деп санайтын. Норбу Дзогчен қауымдастығын құрды, оның бүгінде АҚШ, Мексика, Австралия, Ресей және Қытай сияқты елдерде орталықтары бар. Оның аты, Намхай, "аспан", "кеңістік" және "эфир" дегенді білдіреді, сонымен қатар меншік жалғауы бар, сондықтан оны ағылшын тілінде "аспанның" деп аударуға болады. Норбу "ғару", "кристалл", "бағалы тас", "синтамани" дегенді білдіреді. Сондықтан Намхай Норбуды ағылшын тілінде "аспанның гаруы" деп аударуға болады.
Namkhai Norbu (; 8 December 1938 – 27 September 2018) was a Tibetan Buddhist master of Dzogchen and a professor of Tibetan and Mongolian language and literature at Naples Eastern University. He was a leading authority on Tibetan culture, particularly in the fields of history, literature, traditional religions (Tibetan Buddhism and Bon), and Traditional Tibetan medicine, having written numerous books and scholarly articles on these subjects. When he was two years old, Norbu was recognized as the mindstream emanation, a tulku, of the Dzogchen teacher Adzom Drugpa (1842–1924). At five, he was also recognized as a mindstream emanation of an emanation of Shabdrung Ngawang Namgyel (1594–1651). At the age of sixteen, he met master Rigdzin Changchub Dorje (1863–1963), who became his main Dzogchen teacher. In 1960, he went to Italy at the invitation of Giuseppe Tucci and served as Professor of Tibetan and Mongolian Language and Literature from 1964 to 1992 at Naples Eastern University. In 1983, he hosted the first International Convention on Tibetan Medicine, held in Venice, Italy. In 1976, Norbu began to give Dzogchen instruction in the West, first in Italy, then in numerous other countries. He became a respected spiritual authority among many practitioners, and created centers for the study of Dzogchen worldwide. Norbu taught Dzogchen for more than fifty years and was considered by the Tibetan government in exile as "the foremost living Dzogchen" teacher at the time of his death, in 2018. Norbu founded the Dzogchen Community, which today has centers around the world, including in the US, Mexico, Australia, Russia, and China. His name, Namkhai, means "sky", "space", and "aether", and has the possessive case ending, thus it may be rendered into English as " of the sky". Norbu means "jewel", "crystal", "gem", "cintamani". Therefore, Namkhai Norbu may be rendered in English as "jewel of the sky".
Қайта туған шебер ретінде танылу
Туған кезде Норбудың екі ағасы, Дзогчен шеберлері Палюл Карма Янсид және Шечен Рабжам, оны өздерінің ұстазы Адзом Дрогпа Ринпоче (1841–1934 жж.) реинкарнациясы деп санады. Норбу екі жасқа толғанда, бұл Ньингма мектебінің аға тұлқуы растады. Адзом Дрогпа, Джамянг Кхенце Ванпоның (1820–92) және Патрул Ринпочедің (1808–81) шәкірті болған. Сонымен қатар, ол бес жаста болғанда, он алтыншы Гьялва Кармапа мен Ситу Ринпоче бірлесіп Норбуды тағы бір белгілі ұстаздың сана эманациясы деп мойындады, ал ол өз кезегінде Шабдрунг Нгаванг Намгьелдің эманациясы болды – XVII ғасырда Тибетте туған Бутанның негізін қалаушы және рухани жетекшісі. Осы себепті Намхай Норбу «Дхарма патшасы» деген мағынаны білдіретін «Чёгьял» құрметті атағын да иеленеді. Мұндай мойындаулар оған өте ерте жасынан көп назар мен бедел әкелді, содан кейін ол былай деді: «Өскен сайын маған көптеген есімдер мен атақтар берілді, олардың көптегені өте ұзын және әсем естіледі. Бірақ мен оларды ешқашан пайдаланған емеспін, себебі мен әрқашан ата-анамның туғанда берген атын артық жақсы көремін».
Тибет
Ерте жасында Норбу Дерге Гончен монастырында оқыды. Тоғыз жасында ол Сакия колледжіне түсіп, көп жыл бойы Хьенраб Чокьи Одзерден буддалық философияны оқыды. Ол сондай-ақ көптеген ұстаздардан, оның ішінде әкесінің інісі Тогден Угьен Тендзин, анасының інісі Кхенц Ринпоче Чёкьи Ванчуг, сондай-ақ Друбванг Ринпоче Кунга Палден, Негьяб Ринпоче, Дрогсе Гюрмед Дорже, Дзонгсар Кхенц Чёкьи Лодро, Дуджом Ринпоче Еше Дорже және Бо Гонкар Ринпочеден көптеген тантрикалық және Дзогчендік ағымдар мен үйретімдер алды. Ол сондай-ақ Дзогчен монастырында білім алды. 1951 жылы ол әйел йог Аю Хандро Дорже Палдроннан (1838–1953) түрлі үйретімдер алды. 1953 жылы Норбу Тибет монастырларының өкілі ретінде Қытайға шақырылды. Чэнду мен Чунчинге сапар жасағаннан кейін, ол Менягта классикалық тибет тілін оқытуға келісті және сонымен қатар онда қытай тілін үйрену мүмкіндігіне ие болды. Осы уақытта ол Кангкар Ринпочемен кездесті, одан Наропаның алты йогасы және басқа да үйретімдер туралы нұсқаулар алды. Түсінде аян көргеннен кейін Норбу Дергеге қайтып келді. Осы жерде ол 1955 жылы (Норбу он алты жаста болғанда) өзінің түпкілікті ұстазы Риджин Чанчуб Дорджемен кездесті. 1976 жылдан бастап Норбу итальяндық студенттердің шағын тобына Дзогченді оқытуды бастады.
Басқа жобалар
1983 жылы Норбу Тібет медицинасы бойынша бірінші халықаралық конгресс ұйымдастырды, ол Венециядағы Ка’ Фоскари университетінде және Аркидоссодағы Чини қорында өтті. Норбу сонымен қатар әртүрлі ірі университеттерде өткен Тибет тілі жөніндегі алғашқы үш халықаралық конференцияны шақырып өткізді. Рухани қызметінен басқа, ол 1990 жылы Тибет мәдени дәстүрлерін (оның ішінде Тибет медицинасы мен тілін) сақтау үшін Тибет зерттеулері жөніндегі халықаралық Шан Шунг институтын құрды. Институтта үлкен Тибет кітаптары мен қолжазбалары бар, сонымен қатар ол Намхай Норбудың еңбектерін жариялайды. Институтты 1990 жылы XIV Далай-лама ашты. 2005 жылы Шан Шунг медициналық институты төрт жылдық дәстүрлі Тибет медицинасы курсын ұсынды. Норбу сондай-ақ "А.С.И.А." (Азиядағы халықаралық ынтымақтастық қауымдастығы) атты ҮЕҰ-ны (Үкіметтік емес ұйымды) құрды, ол Тибет, Үндістан, Непал, Мьянма, Моңғолия және Шри-Ланкада жұмыс істейді. "А.С.И.А." 200-ден астам жобада жұмыс істеді, соның ішінде жиырма мектептің құрылысы, онда 3000 Тибет баласы Тибет тілі мен мәдениетін үйренеді.
Танылу және мұра
Чёгьял Намхай Норбудың Ваджра биі және Хаита қуанышты биі (дәстүрлі және заманауи тибет әндерін зерттеу, орындау және билеу негізіндегі бағдарлама) туралы үйретімі ЮНЕСКО-ның Халықаралық би кеңесі (CID) тарапынан мойындалды. Норбу жинаған көптеген мәдени мұралар, атап айтқанда, құнды Гималай және Орталық Азия өнер туындылары, қасиетті заттар, құжаттар мен қолөнер бұйымдары қазір Аркидоссодағы Азия өнері мен мәдениеті мұражайының (2016 ж.) қорында сақталуда. 2000 жылы Норбу Нью-Йоркте БҰҰ-ның діни және рухани лидерлердің Мыңжылдық әлемдік бейбітшілік конференциясына шақырылды. 2018 жылдың 10 қыркүйегінде Италия үкіметі оған ең жоғары наградасын – Италия Республикасының Еңбегі үшін орденінің командирі атағын берді, осы награданы президент Серджио Маттарелла табыс етті.
Шығармалары
Чёгьял Намхай Норбу сексеннен астам еңбек жазды, олар көптеген тілдерге аударылды. Оның туындыларына тибет буддизмі, тибет тарихы, поэзия, өмірбаяндық шығармалар, сондай-ақ тибет мәдениеті және тибет медицинасы туралы кітаптар кіреді.