Кіріспе

Актер (көне грекше: Ἄκτωρ; gen.: Ἄκτoρος Aktoros) – грек мифологиясында жиі кездесетін есім. Бұл есімді бөлісетін кейіпкерлердің ішінен (ол «жетекші» деген мағынаны білдіреді, άγω етістігінен – бастап жүру немесе алып жүру): Актер, Персеймен шайқасқан кезде Финейдің одақтасы Эвриттің әкесі. Актер, Фия патшасы, патша Мирмидон мен Эолдың қызы Пезидикенің ұлы делінеді. Бір деректерде Актер баласыз қайтыс болса, енді бірінде ол Евритионның, оның орнын басушының немесе Евритионның әкесі деп аталатын Ирустың әкесі дейді. Диодордың сөзіне қарағанда, мұрагері болмаған Актердің орнын Фокусты өлтіргені үшін Эгинадан өз еліне қашқан Пелей бағындырады. Кейін патша оның күнәсін кешіреді. Бұл оқиға көбінесе Актердің мүмкін ұлы Эвриттің Пелейдің қатысымен кездейсоқ қаза табуына байланысты айтылады. Бұл Актер өзен құдайы Асоптың қызы Эгинаға үйленеді және бірнеше балаға ие болады, соның ішінде Меноэтий. Меноэтий аргонавттардың қатарында болған және Патроклдың (Ахиллдің жақын серігі) әкесі. Актер, Фокис патшасы Дионийдің және Ксуттың қызы Диомеданың ұлы, Астеродея, Энет, Филак және Кефалдың ағасы. Бұл Актер Гесиодтың Троялық Еленаның күйеуіне үміткер болған Протесилайдың әкесі деп атаған адамы болуы мүмкін. Актер, Азеустың ұлы, Фрикс ұрпағы, Орхоменнің миниялықтарының билеушісі. Ол Астиоханың әкесі, Астиоха соғыс құдайы Ареске құмарлықпен беріліп, одан екі егіз ұл тудырады. Соңғы екеуі Минян жасағын Троя соғысына бастап алып кетеді. Актер, Форба мен Гирминаның ұлы, осылайша Агея мен Тифистің ағасы. Ол Элис патшасы болды және өзінің атын анасының атымен атаған Хирмина қаласын салады. Бұл Актер Молионға үйленеді және одан Молионидтер, Еурит және Ктеат есімді егіздер дүниеге келеді. Актер, Посейдон мен патша Агеяның қызы Агамеданың Эпеялық ұлы. Ол Белус пен Диктистің ағасы. Актер мен Эвритемида бір деректе Анкейдің ата-анасы (басқа деректерде Ликургтың ұлы деп айтылады) және Агапенордың ата-бабасы деп есептеледі. Актер, Пеллендегі Гиппас ұлы, ахаикалық және аргонавттардың бірі. Актер, лапит. Оны кентавр Кланис өлтіреді. Актер, Стенолустың әкесі. Стенолус Гераклдың амазонкаларға қарсы жорығына қатысып, олардың қолынан қаза табады. Акаст ұлы Актер аң аулау кезінде Пелейдің қолынан қаза табады. Жаза ретінде Пелей Акастусқа Тетис жіберген қасқырдың шабуылынан өлген сиыр мен қой жібереді. Актер, Энопстың ұлы, Гипербийдің інісі. Ол Теба қаласына қарсы жетілік шабуыл жасаған кезде Борра қақпасын қорғағандардың қатарында болды және қақпада Партенопеймен кездеседі. Актер, жетілік армиясының Фиваға қарсы жасақтаған жауынгері. Ол жерде Амфиараусты жұтып алған үңгірдің ашылғанын көреді. Актер, Эдиптің қызы Антигонаның көне тебандық қызметшісі. Жетілік Фиваға қарсы соғыста ол Антигонаны қала сыртындағы қоршаулардың алдына дейін сүйемелдейді. Жасының үлкендігіне байланысты Актер ханшайымның соңынан еріп жүре алмайды және ол тек қана оның жау әскеріндегі бауырын көрген кездегі зар-сығуын тыңдау үшін көтерілудің ортасында қалады. Актер, Эхеклдің әкесі. Оның ұлы Гермеспен туған Полимелаға үйленеді және одан Эвдорос дүниеге келеді. Актер, Лемностағы қойшы, Еврипидтің «Филоктет» пьесасында Филоктетпен достық қарым-қатынас жасайды. Кейбір деректерде ол Лемнос патшасы болған, ал оның Ифимах есімді қойшысы, Долопстың ұлы, жылан шаққаннан кейін тастап кетілген батырды күтіп бағыпты. Актер, қуылған Энейдің серіктерінің бірі. Ол басқа бір үзіндіде Аурункан деп аталады, ал Турн оның жеңген найзасымен мақтанған. Бұл оқиға «Actoris spolium» («Актердің олжасы») деген мақал-мәтелдің пайда болуына себеп болған сияқты, ол жалпы кедей олжа үшін қолданылады. Актер, Актердің әкесі (Одиссеяда аты аталмаса да), оны Икарий өзінің қызы Пенелопаға Одиссеймен үйленгеннен кейін жеке қызметшісі ретінде сыйлайды.