Мартин Гарднердің 1957 жылғы «Ғылым атынан туындаған әдеттер мен жаңылыстар» кітабы – ғылыми қателіктерді, псевдонауканы ашып көрсететін маңызды еңбек. Ғылыми скептицизмнің бастауы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1957 жылы Мартин Гарднердің «Ғылым атымен: өткен мен қазіргі заманғы ғылымның жоғары дәрежелі қызметкерлері мен культ жақтастарына шолу» кітабы жарық көрді (алғаш рет 1952 жылы «Ғылымның атымен» деген атпен жарияланды). Бұл кітап псевдоғылымдар мен культ нанымдары деп сипатталған құбылыстарды зерттейді және жаңа ғылыми скептицизм қозғалысының бастауында тұрған құжатқа айналды. Майкл Шермер: «Қазіргі скептицизм – Мартин Гарднердің 1952 жылғы классикалық еңбегінен бастау алған, ғылымға негізделген қозғалыс» деді. Кітап псевдоғылым деп санайтын нәрсені және оны таратушыларды жоққа шығарады.
1957 book by Martin Gardner
Fads and Fallacies in the Name of Science (1957)—originally published in 1952 as In the Name of Science: An Entertaining Survey of the High Priests and Cultists of Science, Past and Present A survey of what it described as pseudosciences and cult beliefs, it became a founding document in the nascent scientific skepticism movement. Michael Shermer said of it: "Modern skepticism has developed into a science based movement, beginning with Martin Gardner's 1952 classic". The book debunks what it characterises as pseudoscience and the pseudo scientists who propagate it.
Қысқаша мазмұны
"Фадалар мен ғылым атындағы жаңылыстар" кітабы "аңғалдар" мен "жалған ғалымдардың" идеяларының таралуына қысқаша шолу жасап, танымал баспасөздің сенімсіздігіне және осы идеяларды таратуға көмектесетін баспа үйлерінің жауапкершілігіне тоқталады. "Кранктер" көбінесе қазір дұрыс деп танылған идеялардың бұрын қабылданбаған тарихи жағдайларын келтіреді. Гарднер мұндай жағдайлардың болғанын мойындайды және олардың кейбіреулерін сипаттайды, бірақ уақыт өзгергенін айтады: "Қазір ғылыми журналдар күмәнді тезистерді жариялауға бейімділігімен қателеседі". Гарднер "ескі ғалымдардың арасында жаңа көзқарасқа қарсы иррационалдық көзқарас кездесетінін" мойындайды, бірақ "белгілі бір дәрежеде догматизм қажет және тіпті қажет" екенін қосады, өйтпесе "ғылым әрбір жаңа, еңбексіз ойды тексеруге мәжбүр болып, құлдырап қалар еді". Гарднердің айтуынша, "кранктердің" екі ортақ қасиеті бар. Біріншісі және ең маңыздысы – олар ғылыми қауымдастықтан толық оқшауланған күйде жұмыс істейді. Гарднер қауымдастықты ғылыми салалардағы тиімді коммуникация желісі және жаңа теорияларды сынаудың ынтымақтастық процесі ретінде анықтайды. Бұл процесс бастапқыда қатты қарсылыққа ұшыраған, бірақ ешқашан "ақымақ" деп есептелмеген және жақын арада кең танылған Айнштейннің салыстырмалылық теориясы сияқты, ең керемет теориялардың жариялануына мүмкіндік береді. Бірақ "кранк" жаңа идеялардың енгізіліп, бағаланатын тығыз байланысқан арналарынан толығымен тыс тұрады. Ол өз зерттеулерін танылған журналдарға жібермейді немесе жіберсе, олардың көп бөлігі өте жақсы себептермен қабылданбайды". "Кранктердің" екінші қасиеті (оның оқшаулануына да себеп болатын) – паранойяға бейімділік. Бұл бейімділіктің бес түрі бар. Жалған ғалым өзін гений деп санайды. Ол басқа зерттеушілерді ақымақ, адал емес немесе екеуі де деп есептейді. Ол өзінің идеяларына қарсы науқан жүргізіліп жатыр деп сенеді, бұл науқанды Галилей мен Пастерге жасалған қуғынмен салыстыруға болады. Ол өзінің "қуғынына" ғылыми "масондықтардың" құпия қатысының себеп екенін айтуы мүмкін, олар тиісті таныстырусыз ешкімді өздерінің ішкі қатарына қабылдағысы келмейді. Негізгі ағымнан қашып өтудің орнына, жалған ғалым оған тікелей шабуыл жасайды: Ең құрметті ғалым – Эйнштейн, сондықтан Гарднер Эйнштейннің шабуылға ұшырау ықтималдығы ең жоғары тұлға екенін жазады. Ол күрделі жаргонды қолданады, көбінесе жаңа сөздер мен тіркестерді ойлап табады. Гарднер мұны психиатрлар "неологизмдер" деп атайтын, шизофрениямен ауыратын адамдардың сөйлеу әдісімен салыстырады, "бұл сөздер науқас үшін мағыналы, бірақ басқалар үшін түсініксіз болып естіледі". Бұл психологиялық ерекшеліктер кітаптың қалған бөлімдерінде әртүрлі дәрежеде көрініс береді, онда Гарднер жалған ғылыми деп атаған нақты "модаларды" зерттейді. Оның жазбалары кейінгі жалған ғылым туралы көптеген зерттеулердің бастапқы көзіне айналды (мысалы, Жалған ғылым энциклопедиясы).
Fads and Fallacies in the Name of Science starts with a brief survey of the spread of the ideas of "cranks" and "pseudo scientists", attacking the credulity of the popular press and the irresponsibility of publishing houses in helping to propagate these ideas. Cranks often cite historical cases where ideas were rejected which are now accepted as right. Gardner acknowledges that such cases occurred, and describes some of them, but says that times have changed: "If anything, scientific journals err on the side of permitting questionable theses to be published". Gardner acknowledges that "among older scientists one may occasionally meet with irrational prejudice against a new point of view", but adds that "a certain degree of dogma is both necessary and desirable" because otherwise "science would be reduced to shambles by having to examine every new fangled notion that came along." Gardner says that cranks have two common characteristics. The first "and most important" is that they work in almost total isolation from the scientific community. Gardner defines the community as an efficient network of communication within scientific fields, together with a co operative process of testing new theories. This process allows for apparently bizarre theories to be published—such as Einstein's theory of relativity, which initially met with considerable opposition; it was never dismissed as the work of a crackpot, and it soon met with almost universal acceptance. But the crank "stands entirely outside the closely integrated channels through which new ideas are introduced and evaluated. He does not send his findings to the recognized journals or, if he does, they are rejected for reasons which in the vast majority of cases are excellent." The second characteristic of the crank (which also contributes to his or her isolation) is the tendency to paranoia. There are five ways in which this tendency is likely to be manifested. The pseudo scientist considers himself a genius. He regards other researchers as stupid, dishonest or both. He believes there is a campaign against his ideas, a campaign comparable to the persecution of Galileo or Pasteur. He may attribute his "persecution" to a conspiracy by a scientific "masonry" who are unwilling to admit anyone to their inner sanctum without appropriate initiation. Instead of side stepping the mainstream, the pseudo scientist attacks it head on: The most revered scientist is Einstein so Gardner writes that Einstein is the most likely establishment figure to be attacked. He has a tendency to use complex jargon, often making up words and phrases. Gardner compares this to the way that schizophrenics talk in what psychiatrists call "neologisms", "words which have meaning to the patient, but sound like Jabberwocky to everyone else." These psychological traits are in varying degrees demonstrated throughout the remaining chapters of the book, in which Gardner examines particular "fads" he labels pseudo scientific. His writing became the source book from which many later studies of pseudo science were taken (e. g. Encyclopedia of Pseudo science).