Кіріспе
Императа цилиндрика (көбінесе коконграсс /k oʊ/'/ɡ oʊ//n/ немесе кунай шөбі /k uː//n//aɪ/) – тропикалық және субтропикалық Азия, Микронезия, Меланезия, Австралия, Африка және Оңтүстік Еуропаға тән көпжылдық тамырсабақты шөптер түрі. Ол сондай-ақ Латын Америкасына, Кариб аймағына және АҚШ-тың оңтүстік-шығысына енгізілген. Бұл өте тұтанатын пирофит, бұзылған жерлерді жайлап, жиірек орман өрттерін тудыру арқылы жылдам таралуы мүмкін.
Imperata cylindrica (commonly known as cogongrass /k//oʊ/'/ɡ//oʊ//n/ or kunai grass '/k//uː//n//aɪ/) is a species of perennial rhizomatous grass native to tropical and subtropical Asia, Micronesia, Melanesia, Australia, Africa, and Southern Europe. It has also been introduced to Latin America, the Caribbean, and the Southeastern United States. It is a highly flammable pyrophyte, and can spread rapidly by colonizing disturbed areas and encouraging more frequent wildfires.
Жалпы атаулар
Ағылшын тілінде бұл түрді көбінесе "когонграсс" (сонымен қатар "когон шөбі") деп атайды. Ағылшын тіліндегі басқа да көп қолданылатын атаулары: кунай шөбі, ақ шөп, сатинтайл, найза шөп, қылыш шөп, сабан шөп, алаланг, лаланг шөбі, мақта жүн шөп және кура кура, сондай-ақ тағы да басқа атаулар бар.
Жанып кету қабілеті
Когонграсс – пирофит. Ол өте тез тұтанады, тіпті сырттай жасыл көрінсе де, әсіресе тропиктік климатта. Когонграсс өртеніп жатқан төбелерді көру жиі кездеседі. Когонграсс таралуы мен экологиялық басымдықты сақтауы үшін үнемі өрт болуы керек. Тығыздығы мен жоғары биомассасының арқасында когонграсс өте көп отын қамтамасыз етеді, бұл орман өрттерінің жылдам, биік және қатты күюіне жағдай жасайды. Бұл температура көптеген бәсекелес өсімдіктерді, тіпті ағаштарды да өлтіруге жеткілікті. Өрттен кейін когонграсс өзінің отқа төзімді тамыр желісін пайдаланып, аумақты қайтадан жайлайды. "Нинга кугон" кейінге қалдырумен байланысты, себебі жобаны жақсы бастаған адамдар кейінге қалдырып, оны аяқтамай қалуы мүмкін. Дегенмен, бұл екі ұғым мүлдем бөлек – адам қысқа ғана уақытқа ынталанып, кейінге қалдырмай тоқтауы мүмкін, ал кейбіреулер тапсырмаға қызығушылық танытпаса да, оны кейінге қалдыра береді.
Фитохимия
Өсімдікте арундоин, цилиндрин және ференол тритерпеноидтары бар.
Өсіру және пайдалану
Бұл шөп Оңтүстік-Шығыс Азиядағы дәстүрлі үйлердің шатырларын жабу үшін қолданылады. Жағажайлар мен эрозияға бейім аймақтарда жер жабу және топырақты бекіту мақсатында кеңінен егіледі. Басқа қолданыстарының ішінде қағаз жасау, шатыр жабу және кілемдер мен сөмкелер тоқу бар. Ол дәстүрлі қытай медицинасында пайдаланылады. Сәндік өсімдік ретінде қолдану үшін көптеген сорттар таңдалған, оның ішінде қызыл жапырақты 'Red Baron' (Қызыл барон), сондай-ақ жапон қан шөбі деп те аталады. Жас гүлшоқтары мен жас өркендерін пісіріп жеуге болады, ал тамырларында крахмал мен қанттар бар. Imperata Cylindrica – кең таралған дәрілік шөп, оны адам жатыр мойнының қатерлі ісігіне қарсы қолдану мүмкіндігі зерттелген. Бұл өсімдік ісіктерге шалған егешқұстарда in vitro және in vivo зерттеулерде дозаға байланысты цитотоксикалық әсер көрсеткен. Imperata C. клеткалардың өсуін тежеп, басқа клеткаларға қарсы күреседі деп анықталды.
Арамшөп проблемалары
Өсімдік Америка, Солтүстік Азия, Еуропа және Африкаға, сондай-ақ көптеген аралдарға табиғи түрде таралып, кейбір аймақтарда шабуылшыл арамшөп ретінде тізімделген. АҚШ-та ол оңтүстік-шығыста ең жақсы өседі (және 2003 жылғы зерттеуге сәйкес, бұл аймақтағы кудзудан гөрі көбірек аумақты алып жатыр), бірақ Батыс Вирджиния және Орегонға дейін солтүстікке қарай да кездеседі. Әлем бойынша 45° солтүстік және 45° оңтүстік ендігі аралығында таралған. Ол ылғалды және құрғақ жерлерде, тұздылығы жоғары аймақтарда, органикалық, сазды және құмды топырақта, pH 4,0-7,5 аралығында өседі. Толық күн сәулесін жақсы көреді, бірақ жартылай көлеңкеге де төзе алады. Флоридада I. cylindrica топырағы бұзылған жерлерде, мысалы, жол жиектерінде, құрылыс алаңдарында, орман шаруашылығы аймақтарында және топырақ алынатын орындарда кездеседі. Ол ылғалды да, құрғақ та қарағайлы ормандарға еніп алады. Қалыптасқаннан кейін көбінесе тығыз монокультуралар құрайды. Ресурстар үшін басқа түрлермен бәсекелесуден басқа, бұл шөп аллелопатиялық қасиеттерді де көрсетеді. Оның бөліп шығаратын химиялық заттары және когонграсс шабуылдаған кезде пайда болатын тығыз өсімдік жамылғысы оған жергілікті өсімдіктерге қарағанда үстемдік береді. Ол желмен оңай тасымалданатын ұсақ тұқымдар және топырақ өңдеу техникасымен және топырақ тасымалымен таралатын тамырсабақтар арқылы таралады. АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы штаттар оны жою үшін түрлі шаралар қолданып келеді, ал кейбір билік орындары оның қасақана таралуын тыйым салады. Когограсс 1900 жылдардың басында АҚШ-тың оңтүстік-шығысына жәшіктердегі тасымалдау материалы ретінде келген. Бұл аймақта шабуылшыл түр деп танылмас бұрын, малға жем және топырақ эрозиясын тоқтату үшін өсірілген. Арамшөптігіне байланысты эрозияны тоқтатуда сәтсіз болды, ал мал оны жем ретінде жемеді. Қазір ол кейбір оңтүстік-шығыс штаттарында және Арканзаста Федералды зиянды арамшөп ретінде тізімделген. Миссисипиде ол негізінен штаттың оңтүстігінде шоғырланған. Оны күйдіру әдетте тиімді болмайды, өйткені шөп жоғары температурада күйіп, бақыланатын өртеуге шыдамайтын ағаштарға жылу зақымдайды; сонымен қатар, ол өрттен тез қалпына келеді. Бұл өсімдікті карантинге алу және жою өте қиын, өйткені когонграсс төрт футқа дейін жететін тамыр жүйесін қалыптастырады, ал бір дюймге дейінгі тамырсабақ сегменттерінің өсуіне де мүмкіндік туады. Бенин және Вьетнам елдерінде Mucuna pruriens балдыршақты жүзімі Imperata cylindrica-ны биологиялық бақылау үшін қолданылады.